Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik sapary jalǵasýda. Sapar aıasynda Elbasy QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesip, birqatar ekijaqty qujattarǵa qol qoıdy.
Qazaqstan Prezıdentiniń ushaǵy Qytaı astanasy Beıjińge jeksenbiniń keshinde taban tiregen bolatyn. «Erte turatyn eldiń» ádetimen ekijaqty kezdesýler dúısenbi kúni ertemen bastaldy. Iаǵnı, aptanyń alǵashqy kúninen-aq, Elbasynyń tyǵyz jumys kestesi bastalyp ketti. Irgeles kórshimiz ári syrtqy saýdada aıryqsha basymdyqqa ıe strategııalyq áriptesimiz Qytaı Halyq Respýblıkasy basshylyǵy qazaqstandyq delegasııany jyly shyraımen qarsy aldy. Aldymen Beıjińdegi Búkilqytaılyq halyq ókilderi jıyny ǵımaraty aldynda Qazaqstan Prezıdentiniń kelýine oraı arnaıy saltanatty jıyn ótti. Onda, ádettegideı, Qytaıdyń qurmetti qaraýyly sap túzep, orkestrdiń súıemeldeýimen eki eldiń ánurandary shyrqaldy. Zeńbirekterden otshashý atyldy. Tipti, qoldaryna qos eldiń týyn ustaǵan qytaılyq búldirshinderdiń Qazaqstan Prezıdentin jamyraı shýlap qarsy alǵany da saltanatty jıynnyń shyraıyn asha tústi. Al bul kúnderi Beıjińniń bas kóshelerinde Aspanasty eliniń qyzyl týymen qatarlasa qazaqtyń kók týy da jelbirep turdy.
Senimdi seriktes
Saltanatty rásimnen soń Prezıdent Nursultan Nazarbaev QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen keńeıtilgen quramda kezdesý ótkizdi. Bul eki el basshysynyń osy jylǵy tórtinshi jáne Sı Szınpınniń QHR Tóraǵasy óz qyzmetine kirisken sátinen bergi onynshy kezdesýi ekenin eske salsaq, árıne, eki eldiń arasyndaǵy saıası-ekonomıkalyq baılanystyń qanshalyqty baısaldy ekenin baǵamdaı bersek bolatyndaı. Oǵan qosa, elimizde ótken bıylǵy prezıdenttik saılaýdan keıin de bizge birinshi bolyp saparmen kelgen memlekettiń basshysy osy Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpın bolyp edi. Qalaı bolǵanda da, búginde osynaý alyp kórshimizben alys-berisimiz mol, baılanysymyz bekem. Osy jolǵy saparda da el ekonomıkasy úshin mańyzy zor biraz másele kún tártibine shyqty.
Sonymen, senimdi seriktes elderdiń basshylary kezdesý barysynda ádettegideı saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq, qarjy-nesıelik jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty yntymaqtastyq jaıyn talqylady. Sonymen qatar, halyqaralyq kún tártibindegi negizgi jaıttar boıynsha ustanymdardy qarastyrdy.
Memleket basshysy óz kezeginde Qytaı Halyq Respýblıkasy Tóraǵasyna aldymen jyly qabyldaýy úshin alǵysyn bildirdi. Bul rette, sondaı-aq, eki el arasyndaǵy qarym-qatynas 20 jyldan astam ýaqyt boıy udaıy ósý jolynda damyp kele jatqanyn aıtyp, eki el arasyndaǵy qazirgi yntymaqtastyqty joǵary baǵalaıtynyn atap ótti.
«Buǵan Sizdiń bıylǵy mamyrda Qazaqstanǵa jasaǵan resmı saparyńyz barysynda qol jetken ýaǵdalastyqtar septigin tıgizip otyr», – dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti sonymen qatar, qytaı halqyn japon basqynshylaryna qarsy soǵystaǵy jeńistiń 70 jyldyǵymen jáne Beıjińniń 2020 jylǵy qysqy Olımpıadany ótkizý quqyn jeńip alýymen quttyqtady. Bul rette Elbasy Beıjiń jazǵy jáne qysqy Olımpıada oıyndary ótken álemdegi birden-bir qala bolatynyn aıtty.
Al QHR Tóraǵasy Sı Szınpın óz kezeginde Nursultan Nazarbaevqa iltıpat bildire otyryp, Qazaqstan men Qytaıdyń arasyndaǵy strategııalyq seriktestik úzdiksiz nyǵaıyp kele jatqanyn atap ótti.
«Biz búgin Qazaqstan Prezıdentimen birge jan-jaqty strategııalyq seriktestiktiń jańa kezeńi týraly birlesken deklarasııaǵa qol qoıamyz. Bul qujat bizdiń kópjyldyq jemisti is-qımylymyzdyń qorytyndysy bolady jáne bolashaqtaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamasyna aınalady», – dedi Sı Szınpın.
Kelissózder barysynda Qytaı jaǵy Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýin qosh kóretindikterin aıtyp, bul oqıǵanyń ekijaqty qatynastardy odan ári arttyrýda oń yqpaly bolatynyn jetkizdi. Taraptar sondaı-aq, «jasyl tehnologııalardy» damytý salasyndaǵy yntymaqtastyqty Astanadaǵy EKSPO-2017 kórmesiniń áleýeti aýqymynda damytýǵa ýaǵdalasty. Sonymen qatar, memleketter basshylary Qazaqstan aýmaǵynda tómen baıytylǵan ýran bankiniń qurylýyna baılanysty atom energetıkasy salasyndaǵy ózara is-qımyldy kúsheıtýge ázir ekenderin bildirdi. Oǵan qosa, taraptar aldaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty búkil álemdegi valıýta naryqtarynyń qubylmalylyǵy jaǵdaıynda damytý múmkindikterin talqylady.
Investısııa ıgiligi úshin
Keń quramdaǵy kezdesýge deıin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qytaıdyń birqatar iri kompanııalary basshylarymen jeke-jeke kezdesýler ótkizgen bolatyn. Sonyń biri – «SITIK Grýpp» korporasııasynyń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Chan Chjenmın. Ch.Chjenmınmen kezdesý barysynda birlesken ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý, sondaı-aq, Qazaqstannyń «Nurly Jol» baǵdarlamasy aıasyndaǵy ınfraqurylymdyq damýyna kompanııanyń qatysýy máseleleri talqylandy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «SITIK Grýpp» korporasııasy men Qazaqstannyń jaqsy yntymaqtastyq tarıhy bar ekenin aıtty.
«Biz birlesip jumys istegen jyldary mol tájirıbe jınadyq. Kompanııa Qazaqstannyń naryǵyndaǵy qyzmeti kezinde oń nátıjelerge jetti. Qazir jańa zaman kele jatyr, jańa jobalar men mindetter týyndaýda», – dedi Elbasy. О́z kezeginde Chan Chjenmın kompanııaǵa kóp jyldar qoldaý kórsetkeni jáne elde sheteldik ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaǵany úshin Memleket basshysyna alǵysyn bildirdi.
Elbasy sondaı-aq, CNPC korporasııasynyń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Van Ilınmen kezdesti. Kezdesýde Qazaqstannyń munaı-gaz salasynyń jańa ekonomıkalyq jaǵdaıdaǵy damýyna korporasııanyń qatysý máseleleri talqylandy. Memleket basshysy respýblıkamyz ben CNPC kompanııasynyń zor yntymaqtastyq tájirıbesi bar ekenin, osy jyldar ishinde taraptar ózara is-qımyldyń aýqymdy bazasyn qalyptastyrǵanyn aıtty.
«Kompanııanyń munaı-gaz naryǵyna qatysýy – bizdiń QHR-men yntymaqtastyǵymyzdyń basty tarmaqtarynyń biri. Sizdiń korporasııa kómirsýtegin óndirý, tasymaldaý jáne óńdeý salasynda jumys isteıdi. Bıyldan bastap CNPC-diń Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesiniń quramyna kirýiniń de mańyzy bar», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti korporasııanyń qatysýymen elimizde júzege asyrylyp jatqan mańyzdy jobalarǵa toqtaldy. «Qashaǵan kenishi ıgerilip, Shymkent munaı óńdeý zaýyty jańǵyrtylýda. Mańǵystaý oblysynda munaı-gaz jabdyqtary kesheni, «Beıneý-Bozoı» gaz qubyry salynýda. Bul jobalar zor mańyzǵa ıe», – dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev korporasııanyń shıkizat sektorynan basqa salada da baı tájirıbesi bar ekenin aıtty. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy CNPC-di Astanada qurylýy josparlanyp otyrǵan halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń jumysyna da belsene qatysýǵa shaqyrdy. Sońynda Qazaqstan Prezıdenti CNPC-diń ozyq tehnologııalar ázirleýdegi qyzmetine joǵary baǵa berdi jáne osy baǵytta birlese jumys isteýge múddeliligimizdi bildirdi. О́z kezeginde Van Ilın Qazaqstan naryǵynda jumys istegen 20 jyl boıy kompanııaǵa qoldaý kórsetkeni úshin Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtty.
Memleket basshysy, sonymen qatar, «Sınhýa» korporasııasy basqarmasynyń tóraǵasy Ho Sınhýamen kezdesti. Kezdesý barysynda taraptar energetıka sektorynyń damý perspektıvalaryn, sondaı-aq, korporasııanyń Qazaqstannyń kómir ónerkásibine qatysý aıasyn keńeıtý máselelerin qarastyrdy.
Nursultan Nazarbaev «Sınhýa» korporasııasymen buryn qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń bizdiń elimiz úshin orasan mańyzy bar ekenin aıtty. «Sizdiń kompanııa Qazaqstanda birinshi ret kómirdi keshendi óńdeýden ótkizedi. Onyń mol qory bar ekenin eskersek, bul bizdiń energııa teńgerimi úshin zor mánge ıe», – dedi Memleket basshysy.
Keleli kelisimder
Shyndyǵynda Qytaı Qazaqstannyń iri saýda seriktesi sanalady. Eki el arasyndaǵy saýda-sattyq qazirgi kúnniń ózinde ózgelermen salystyrǵanda qarqyndy. Tipti, syrtqy taýar aınalymynyń jıyrma paıyzy osy elge tıesili desek artyq aıtqandyǵymyz emes. Aıtalyq, Syrtqy ister mınıstrliginiń málimetine súıensek, ótken jyly saýda-sattyq 17,2 mlrd. dollardy quraǵan. Biraq bul 2013 jylmen salystyrǵanda birshama az. Onyń ózindik sebebi de bar, ol qazirgi naryqtaǵy shıkizat baǵasynyń tómendeýimen baılanysty, árıne. Endeshe, jahandyq ekonomıkalyq ahýal kúrdelenip turǵan qazirgideı kezeńde Qytaı sııaqty alpaýyt elmen qatynasty ári qaraı órbitý maqsaty mańyzdy. Osy múddeni kózdegen Elbasynyń Qytaıǵa sapary negizinen úsh baǵytty qamtyp otyr. Birinshi kezeńde negizgi eki baǵyt – tranzıtti-kóliktik dálizdiń damýy jáne jańa qazaqstandyq-qytaılyq ındýstrııalyq baǵdarlamany aıtar edik. Kóliktik dáliz boıynsha birneshe jobalar júzege asqaly otyr. Máselen, kólik joldarynyń jáne kóliktik-logıstıkalyq ortalyqtardyń qurylysy. Bul Qazaqstan úshin úlken de jańa sala jáne bul jerde Qytaımen yntymaqtastyq mańyzdy orynǵa ıe. Ekinshi baǵyt bolyp birlesken ındýstrııalyq jobalar tanylady. Bul ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyndaǵy júktemeler men basymdyqtarǵa sáıkes keledi, deıdi sarapshylar. Ekinshi besjyldyq basymdyǵy metallýrgııa, hımııa, tyńaıtqysh óndirisi, mashına jasaý, kólik, logıstıka jáne basqa salalar ekenin eske salsaq, osynyń bárine qytaılyq ınvestorlar kómegi aýadaı qajet. Úshinshi basym baǵyt retinde ǵylymı qamtymdy salalar men joǵary tehnologııalar sektoryndaǵy yntymaqtastyqty ataýǵa bolady. Árıne, bul atalǵan baǵyttar, kózdegen múddeler múlt kete qoıǵan joq. Qytaılyq tarappen júrgizilgen kelissózder nátıjeli boldy. Máselen, kezdesýler qorytyndysynda eki el arasyndaǵy kópsalaly strategııalyq áriptestiktiń jańa kezeńi týraly birlesken deklarasııa qabyldandy. Sondaı-aq, budan basqa da onshaqty mańyzdy ekijaqty qujattarǵa qol qoıyldy. Atap aıtqanda, Qazaqstan Úkimeti men QHR Úkimeti arasyndaǵy ındýstrııalandyrý jáne ınvestısııa salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý týraly negizdemelik kelisimge, «Báıterek» UBH» AQ jáne «SITIK Grýpp» arasyndaǵy Qazaqstan ınfraqurylymdyq qoryna (Kazakhstan Infrastrusture Fund) birlesip qatysý týraly kelisimge, «Masaly taý-ken baıytý kombınaty» JShS men Qytaı eksport-ımport banki arasyndaǵy zaım týraly negizdemelik kelisimge, «Eurasian Resources Group» korporasııasy jáne Qytaı memlekettik damý banki arasyndaǵy negizdemelik kelisimge qol qoıyldy. Sonymen qatar, «KAZNEX INVEST» eksport jáne ınvestısııa jónindegi ulttyq agenttigi» AQ pen «Jibek joly» qory arasyndaǵy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq yntymaqtastyq jobalary úshin arnaýly ınvestısııalyq qor qurý jónindegi ózara túsinistik jáne is-qımyl týraly memorandýmǵa,
«Astana EKSPO-2017» UK» AQ jáne Qytaı halyqaralyq týrızm bıýrosy arasyndaǵy ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa, Qazaqstan Úkimeti men QHR Úkimeti arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq týraly kelisimge, «Astana LRT» AQ jáne Qytaı memlekettik damý banki arasyndaǵy zaım týraly kelisimge, «Astana LRT» JShS men QHR kompanııalar konsorsıýmy arasyndaǵy ERS-kelisimshartqa qol qoıyldy. Sondaı-aq, «Qazaqstan men QHR arasyndaǵy sottalǵandardy berý týraly 2011 jylǵy 22 aqpandaǵy shart boıynsha ratıfıkasııalyq gramotalar almasý týraly hattama» da osy kúngi kelissózder nátıjesinde qabyldandy.
Baısaldy basqosý
Keshe Elbasy Qytaıdyń bir top isker jáne qarjylyq ortalyǵy ókilderimen basqosty. Sharaǵa «Hýaveı» korporasııasy basqarmasynyń tóraǵasy Sýn Iаfan, Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııalar bankiniń kópjaqty ýaqytsha hatshylyǵynyń bas hatshysy Szın Lısıýn, Qytaı memlekettik damý bankiniń prezıdenti Chjen Chjısze jáne Qytaıdyń basqa da jetekshi kompanııalarynyń basshylary qatysty. Sondaı-aq, olardyń arasynda bir kún buryn Elbasymen jekeleı kezdesý ótkizgen «Sınhýa» korporasııasy basqarmasynyń tóraǵasy Ho Sınhýa, «SITIK Grýpp» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Chan Chjenmın de boldy. Basqosý barysynda Qazaqstan men QHR-dyń ınvestısııalyq, qarjy-bank jáne saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn odan ári damytý bolashaǵy talqylandy.
Kezdesý barysynda Memleket basshysy mundaı kezdesýler men pikirlesýler ekijaqty qarym-qatynasty odan ári damytý úshin qajet ekenin aıtty. «Bul sapardy Qazaqstan-Qytaı baılanystaryndaǵy betburysty kezeń dep sanaımyn. Biz Qytaımen negizinen energetıka jáne resýrs óndirý salalarynda 20 jyldan astam belsene yntymaqtasyp keldik. Endi jańa kezeńde ekonomıkanyń óńdeý, sonymen birge, mashına jasaý jáne resýrsty qaıta óńdeý sektorlaryndaǵy ózara is-qımyldy kúsheıtýge kirisemiz. Keshe QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen ótken syndarly kelissózder barysynda 45 birlesken nysan ashý jóninde ýaǵdalastyq. Sonyń 25-i boıynsha jalpy quny 23 mıllıard dollardyń kelisimine qol qoıyldy», – dedi N.Nazarbaev.
«Jibek jolynan» – «Nurly Jolǵa»
Elbasy memlekettik saparynyń keshegi kúninde sondaı-aq, QHR Memlekettik keńesiniń Premeri Lı Kesıanmen kezdesti. Kezdesýde Nursultan Nazarbaev pen QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen júzdesý barysynda qol jetken ýaǵdalastyqtardy iske asyrý máseleleri talqylandy. Memleket basshysy Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynastaryn damytýǵa qosqan úlesi úshin Lı Kesıanǵa alǵys aıtyp, QHR Memlekettik keńesi Premeriniń byltyrǵy jeltoqsandaǵy saparynyń mańyzyna toqtaldy. «Siz Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa kezeńin qalyptastyrý isine zor úles qostyńyz. Qazir biz qol jetkizgen ýaǵdalastyqtar men birqatar ónerkásip oryndaryn Qazaqstanǵa kóshirý jónindegi usynys tolyq qarqynmen júzege asyrylýda. Sonyń nátıjesi retinde búginge deıin birlesken ındýstrııalyq nysandar qurý týraly 25 kelisimge qol qoıyldy», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti sondaı-aq, «Nurly Jol» jáne «Jańa Jibek joly» baǵdarlamalarynyń sınergııasy eki eldiń strategııalyq yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý úshin jańa múmkindikterge jol ashatynyn aıtty. «Qazirgi ýaqytta Qazaqstannan Reseıge qaraı avtomobıl joly, Iran arqyly Parsy shyǵanaǵyna qaraı temirjol salyndy, Kaspıı teńizinde teńiz porty quryldy, Ortalyq Azııanyń barlyq memleketteri Qorǵas arqyly baılanystyryldy. Jańa Jibek jolynyń Qazaqstan arqyly ótetin bóligi tolyǵymen daıyn dep senimmen aıtýǵa bolady», – dedi Memleket basshysy.
О́z kezeginde Lı Kesıan Qazaqstan men Qytaı halqy arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtýdaǵy róli men elderimizdiń qarym-qatynastaryn jańa sapaly deńgeıge shyǵarý isinde Nursultan Nazarbaevtyń úlesi zor ekenin atap ótti.
Jýrnalıstermen júzdesý
Prezıdent Nursultan Nazarbaev sondaı-aq, keshe memlekettik sapary aıasynda «Dıaoıýıtaı» Qytaı memlekettik rezıdensııasynda qazaqstandyq jýrnalıstermen baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Memleket basshysy onda óziniń bul jolǵy saparynyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, qol jetken kelisimderdiń el ekonomıkasyna tıgizer tıimdi yqpalyn aıtyp berdi.
Nursultan Nazarbaev QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesý barysynda jasalǵan ekijaqty kelisimderdiń ereksheligine toqtaldy. Solardyń ishindegi eń iri jobalar qatarynda Pavlodar alıýmınıı zaýytynyń óndiris qýatyn 150 myń tonnaǵa jetkizý, Mańǵystaý oblysynda munaı-gaz jabdyqtaryn shyǵaratyn zaýyt qurylysyn salý qarastyrylady.
«Qytaı Halyq Respýblıkasymen táýelsizdik alǵan jyldardan beri qarym-qatynasymyz jyldan-jylǵa damyp kele jatqanyn jaqsy bilesizder. Mysaly, sol toqsanynshy jyldardyń basynda eki el arasyndaǵy saýda-sattyq 300 mln. dollar tóńireginde ǵana bolatyn bolsa, sońǵy kezderi ol 20 mlrd. dollarǵa deıin shyqty. Eki eldiń arasynda temirjol, avtokólik joldary salyndy. Sonymen qatar, Qytaıdan bizdiń ekonomıkamyzǵa keıingi on jyldyń ishinde ǵana 14 mlrd. dollar qarajat tústi. Sonyń barlyǵy ekonomıkamyzǵa, halqymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa jumys istep jatyr. Buǵan deıingi bolǵan qatynastyń barlyǵy, mysaly, munaı, gaz, shıkizat jaǵynan kóbirek beıimdelgen bolsa, qazir baılanysymyz jańa qadamǵa betburys jasap otyr. Bul jolǵy saparymyzdy kezdesýlerimizdiń ekinshi kezeńi dep otyrǵanymyz da sodan, ıaǵnı qazir tek qana jańa zaýyttar salý, óńdeý, mashına jasaý salasyna aıryqsha basymdyq berip otyrmyz. Jalpy aıtqanda, shıkizat emes, daıyn ónim shyǵaratyn zaýyttardy aıtyp otyrmyz, dedi Elbasy. Memleket basshysynyń aıtýynsha, eki el sarapshylary men Úkimet keńese kele 45 joba týraly usynys túsirgen. Al kelesi kezeńde taǵy sondaı 45 joba ákelemiz dep otyrmyz. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyn jandandyrý úshin bul bizge óte qajet. Ekinshi jaǵynan búkil dúnıede qazir daǵdarys. Dúnıejúziniń bankterinde qazir bizge beretin aqsha joq. Sondyqtan, bizge tıimdi seriktes Qytaı bolyp otyr. Bul bizge óte paıdaly kelisimder dep sanaýymyz kerek. Sondyqtan aıta ketetin mańyzdy másele, Qytaıdyń «Jibek joly» dep atalǵan baǵdarlamasyna bizdiń «Nurly Jol» qosylyp, ekeýi elder úshin úlken paıda bermek.
«Menińshe, biz osy qarym-qatynastyń arqasynda úlken jańa satyǵa kóterilgeli otyrmyz. Qytaı Tóraǵasymen keshegi kezdesýimizde de eki el arasyndaǵy barlyq jaǵynan baılanysty qamtıtyn kelissózder júrgizdik. Qazaqstanǵa bul alyp el barlyq jaǵynan qoldaý jasap otyr. Sondyqtan, rızamyz deýge bolady. Búginniń ózinde Qytaıdyń alpaýyt kompanııalary basshylarymen kezdestik. Olardyń árqaısysy álemniń qyryq-elý elinde jumys istep jatqan iri óndiris oryndary. Olardyń barlyǵy bolashaqta bizben jumys isteıin dep otyr», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy, sondaı-aq, baspasóz máslıhaty barysynda ekijaqty kelisimderdiń talaptary men qarjylandyrý erekshelikterine de toqtaldy.
«Qytaıdyń «Jibek joly» baǵdarlamasynyń tóńireginde arnaıy «Azııa ınvestısııa» degen bank quryldy. Oǵan 40 mlrd. qarjy quıyldy. Qazaqstan da bul bankke óziniń aqshasymen qosyldy. Sol bank arqyly jańaǵy «Jibek jolynyń» boıyndaǵy barlyq óndirister qarjylandyrylatyn bolady. Ekinshi jaǵynan Qytaıdyń óziniń ımportyna arnalǵan banki bar, ol da 8 mlrd. dollarǵa Qazaqstandy qarjylandyrady. Bul jerde aıta ketetin bir jaıt, eshkim bizdi myna jaqta qaryzǵa batyp jatyr dep oılap qalmaýy kerek. Bul óndiristerdiń keıbireýleri túgeldeı Qytaıdyń qarjysyna salynatyn bolady, al endi biri birlesken kásiporyndar túrinde qurylyp, eki jaqtan qarjylandyrylady. Keıbireýlerine kóp jylǵa az paıyzben jeńil nesıe alamyz. Endi bir jobalar tolyqtaı tegin bolady. Máselen, Almatydaǵy aınalmaly uzyn joldyń tolyqtaı jobasyn Qytaı tarapy óz moıyndaryna alyp otyr. Aıta bersek, Qytaı ınvestısııasyna salynatyn mundaı avtojoldar bizde kóp. Barlyq jaǵynan alyp qaraǵanda, bizge bul kelisimder óte paıdaly. Qansha qaryzymyz bolýy kerek, qansha paıdasy bar, biz onyń bárin saralap, qarap otyrmyz. Bastysy shekten shyǵyp ketpeý kerek. О́zimizdiń jaǵdaıymyz boıynsha áreket jasaımyz. Búginde, árıne, bizge Reseıden keletin paıda joq. Olardyń ózderiniń jaǵdaıy qıyn. Eýropanyń bankteri, Dúnıejúzilik bank, Azııa damý banki syndy qarjy ortalyqtary kómektesip jatyr. Máselen, olardan «Nurly Jolǵa» 9 mlrd. dollar qarjy quıylýda. Biraq qazirgideı jaǵdaıda ol bizge jetkiliksiz. Árıne, munyń bárine túsinistikpen qaraýymyz kerek. Máselen, keıbir jobalardy tez salyp aıaqtaý úshin kelisim boıynsha qytaıdyń óz mamandaryn elimizge toptap ákelýge tıis bolamyz. Muny da durys túsinýimiz kerek. Mysaly, óndiris bir jylda salynatyn bolsa, sol bir jylǵa bes júz maman kelip, bir jyldan soń biri qalmaı, elderine qaıtarylady», degen Elbasy osy saparda qol qoıylǵan qujattardyń barlyǵy úlken talqylaýdan ótip, elge paıdaly jobalar tańdalǵanyn basa aıtty.
Sonymen qatar, keshe Prezıdent Beıjińde jýrnalıstermen kezdesý sátin paıdalanyp, buqaralyq aqparat quraldary arqyly eldegi oqýshylar men olardyń ata-analaryn bilim kúnimen quttyqtady.
N.Nazarbaev sońǵy jyldary Qazaqstanda mektepter men balabaqshalar qarqyndy túrde salynǵanyn eske saldy. «Olar – el bolashaǵy. Búgin birinshi synypqa barǵandar 2050 jyly Qazaqstan ekonomıkasynyń barlyq salalarynda jumys isteıtin bolady. Bizdiń qalaı bilim beretinimizge, neni úıretetinimizge baılanysty bolady. Bizdiń mektepterimizdiń, zııatkerlik mektepterimizdiń, jańa ýnıversıtettiń sapasy – munyń barlyǵy balalar men ata-analaryn olardy oqytýǵa yntalandyrady. Ata-analary balalaryna ne bere alady? О́z mahabbaty men úlken ómirde qajetti bolatyn bilim beredi», – dedi N.Nazarbaev.
«Qazaqstandyq ata-analar balalaryn oqytý úshin eshteńe aıamaıtynyn bilemin. Bul durys. Barlyǵyn bilim kúnimen quttyqtaımyn, ár birinshi synyp oqýshysyna bıyl Otanymyz – Qazaqstan týraly kitap syıladym. Árbiri menen kitap syılyqqa alady. Olar buǵan qýanady dep oılaımyn», – dep tolyqtyrdy Memleket basshysy.
Keshegi kún sonymen qatar, jyldaǵy dástúrmen Qazaqstan Parlamentiniń kezekti sessııasynyń ashylǵan kúni. Oǵan bıylǵy jyl Elbasy ózi syrttaǵy saparyna oraı qatysa almady. Sol sebepti keshegi baspasóz máslıhatynda Prezıdent depýtattardy sessııanyń ashylýymen quttyqtap ótti.
Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaıdaǵy memlekettik sapary búgin de jalǵasady. Al erteń, beısenbide Elbasy Beıjińde ótetin qytaı halqynyń japon basqynshylaryna qarsy soǵystaǵy jeńisiniń 70 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty paradqa qatysady dep kútilýde.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan» –
Beıjińnen.
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
