Ekonomıka kúretamyry

Qazaqstan munaı qubyry kóligine – 80 jyl Bıyl otandyq qubyr kóligine 80 jyl tolady. Tarıh qoınaýyna ketken osynaý jasampaz jyldarda Qazaqstannyń zamanaýı joǵary tehnologııaly munaı tasymaldaý júıesi qalaı qalyptasqany, ony qurýǵa bar qajyr-qaıratyn jumsaǵan maqsatshyl jandar týraly aıtylar áńgime jeterlik. Jadymyzda jańǵyryp turar keshegi kúnderi búgingi ıgilikti óz qoldarymen jasaǵan adamdar aramyzda az emes. Nurlan BALǴYMBAEV. Zymyran ýaqyt toqtamaı jyl­jı beredi. Qazaqstan munaı qubyry kóliginiń 75 jyldyǵyn atap ótkenimiz kúni keshe ǵana sııaqty edi, sodan beri de bes jyl óte shyǵypty. Osy rette bıyl 70 jyldyq merekesi qatar kelgen Uly Jeńiske qazaqstandyq munaıshylardyń da qosqan úlesi qomaqty ekendigin aıtý lázim. Burynǵy Keńes Odaǵy aýma­ǵynda qubyr kóliginiń tarıhy uzyndyǵy 883 km. Baký – Batýmı (dıametri – 200 mm.) kerosın qubyry tartylǵan 1905 jyldan bastalady. Odan keıin «Groznyı – Mahachkala», «Maıkop – Ekaterınodar», «Groznyı – Týapse», «Armavır – Nıkıtovka» munaı qubyrlary salyndy. Qazaqstanda soǵysqa deıingi jyldary baılyq qory edáýir jetkilikti barlanǵan Embi, Dossor, Maqat, Baıshonas, Qosshaǵyl, Eskene, Saǵyz jáne basqa da kenishterde munaı ónerkásibiniń qaýyrt damýy munaıly óńir ónimin tasymaldaý máselesin sheshýdi talap etti. Sheshimniń birneshe nusqasy usynyldy. Sonyń biri Kommýnıstik partııanyń Qa­zaq ólkelik komıteti men Qazaq Avtonomııalyq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń Úkimeti Embi munaıyn Keńes Odaǵynyń eýropalyq bóligine jetkizýdi qamtamasyz etý úshin Aqtóbege qaraı munaı qubyryn tartý týraly 1931 jyly naýryzda jasaǵan usynys edi. Sonyń nátıjesinde Eńbek jáne qorǵanys keńesi 1932 jylǵy 16 maýsymda «Kaspıı – Or» munaı qubyryn salý týraly» №714 qaýly qabyldap, qurylys sol 1932 jyly bastalyp ta ketti. Osy qaýlymen Or qalasynda munaı óńdeý zaýytyn salý belgilendi. Sóıtip, bul munaı qubyry Or zaýytyn Embi munaıymen qamtamasyz etýge arnaldy. Eger Embi munaıy jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda, Baký munaıyn teńizben Atyraý (Gýrev) munaı aýystyryp quıý bazasyna jetkizý, ony odan ári «Kaspıı – Or» munaı qubyry arqyly tasymaldaý kózdeldi. Munaı qubyrynyń qurylysy úsh jylda aıaqtalyp, osydan 80 jyl buryn, ıaǵnı 1935 jyly 8 jeltoqsanda úkimettik komıssııa uzyndyǵy 708,7 km., dıametri 300 mm., ónimdiligi jylyna 1 150 myń tonna «Kaspıı – Or» munaı qubyryn ónerkásiptik paıdalanýǵa resmı qabyldady jáne «Embimunaı» tresiniń munaı aıdaý basqarmasynyń qaraýyna berdi. Jyldyq qýaty 1,5 mln. tonna Or munaı óńdeý zaýyty da paıdalanýǵa berildi. Bul jańa munaı óńdeý zaýyty jáne munaı qubyry keıin Keńes Odaǵynyń ekonomıkasyn órkendetýde mańyzdy qyzmet atqardy, ásirese Uly Otan soǵysy jyldarynda Jeńiske qosqan úlesi mol boldy. Munaı qubyrynyń qanshalyqty strategııalyq mańyzdy bolǵanyn myna jaıt kórsetedi. 1944 jyly mamyrda №3 munaı aıdaý stansasy aýdanyna nemis «Avber» qarsy barlaýy munaı qubyrynyń jumysyn buzý úshin qıratýshy topty jumsaıdy. Munaı aıdaý stansasy jabdyqtaryn túgeldeı jaryp jiberý, sóıtip munaı qubyryn uzaq ýaqyt isten shyǵarý kózdelgen. Alaıda, fashıster oılaǵan maq­sattaryna jete almady, munaı qubyry jumyskerleriniń kómegi­men búldirýshiler toby joıyldy. Munaı qubyrynyń jumys­kerleri týraly aıtqanda, onyń ma­mandary, qyzmetshileri jáne jumysshylary soǵys­tyń aldyndaǵy, soǵys jáne soǵystan keıingi jyldary jalpy munaı qubyry kóliginiń damýyna zor eńbek sińirgenderin atap kórsetken jón. Soǵysqa deıingi jyldary qubyrshylar qaýymy arasyna júrgizýshi V.P.Avlýkov, áýeli jumysshy bolyp bastap, keıin «Saryqamys» munaı aıdaý stansasynyń bastyǵy bolǵan D.Dáýletov, A.D.Dáýkenov, A.A.Vasılkov, I.Iа.Shlykov, K.Saqalbaev, S.P.Naýmov jáne basqa da ozattardyń esimi keńinen tanylǵan edi. 1941 jyly munaı qubyrynda jalpy alǵanda 688 adam jumys istese, solardyń 176-sy, ıaǵnı 25 pa­ıyzy nemese árbir tórt jumyskerdiń bireýi stahanovshy jáne eńbek ekpindisi atanǵan eken. Al 1945 jylǵa qaraı ujymdaǵy 693 jumysker adamnyń 237-si (34%) osyndaı úzdikter sapyn quraǵan. Bul rette jumys retine qa­raı shashyrańqy ornalasqan úlken kásiporynnyń barlyq bólimshesiniń jumysyn bir yrǵaqqa túsirip, tutas ujymǵa aınaldyra bilgen munaı qubyry basshylarynyń da qyzmeti atap ótýge laıyq. Olardyń ishinde munaı qubyry keńsesiniń bastyǵy S.A.Vazıevti, keıingi jyldary qubyr basqarmasyna jetekshilik etken D.A.Chernıaevti, M.N.Mıhaılovty, P.A.Mıhaılovty, V.V.Sharonovty, N.N.Shmanovty jáne basqalaryn iltıpatpen eske alamyz. Bul tizimdi jalǵastyra berýge bolar edi. Boz dalada eńbekkerlerdiń Qazaqstan munaı ónerkásibin jáne onyń ishinde ekonomıkanyń kúretamyryndaı magıstraldyq munaı qubyrlaryn jasaýdaǵy tabandylyqtary tańdandyrady, tamsandyrady. Surapyl soǵys jyldaryndaǵy ójettilik izashar­lardyń alpysynshy jyldardaǵy shalqar shabytyna ulasty, osy onjyldyqta О́zen, Qarajanbas, Qalamqas, Jetibaı sııaqty qory mol iri munaı kenishteri ashyldy. Eldiń óskeleń ekonomıkasy muqtaj tasqyndaǵan munaıdy tasymaldaý úshin laıyqty kólik júıesin qurý qajettiligi týdy. 1965 jyly Gýrevke munaı temir jol eshelondarymen jóneltile bastasa, 1966 jyly «Djabraıl» tankeri Qazaqstan munaıynyń alǵashqy legin Kaspıı arqyly Volgograd munaı óńdeý zaýytyna jetkizdi. Alaıda bul rette kúre munaı qubyrlaryna aıryqsha mán berildi, olardy tartýǵa sińirilgen eńbek adam qajyr-qaıratynyń jáne kásibı biliktiliginiń shejiresine aınaldy. Búgingi kúni magıstraldyq munaı qubyrlary boıynsha ulttyq operator «QazTransOıl» aksıo­nerlik qoǵamynyń ıeliginde munaı qubyrlarynyń, sýaǵyzǵylardyń san taraý kúrdeli júıesi, suıyq­qoımalar shoǵyry, munaı aıdaý stansalary jáne basqa da nysandar bar. Osy ıgiliktiń bári qazaqstandyq qubyrshylarǵa jeńil ornaı qalǵan joq. Qubylmaly klımat, araqashyqtyqtyń uzaqtyǵy, tipti quramy erekshe kúrdeli Mańǵystaý munaıynyń ózi biregeı sheshimderdi qajet etti. Mańǵystaý óńirinen munaı tasymaldaý úshin «О́zen – Gýrev – Kýıbyshev» (qazir «О́zen – Atyraý – Samara») jańa munaı qubyryn qaýyrt salýǵa týra keldi, bul naǵyz tehnıkalyq tapqyrlyq pen utqyrlyq bolyp shyqty, onyń uzyna boıynda birneshe sorap stansasy ǵana emes, arnaıy qyzdyrý peshteri ornatyldy, Jaıyq ózeniniń astymen ótkizýden basqa da kóptegen sý asty ótkelderi jasaldy. Osynaý «ystyq» munaı quby­ryn paıdalanýǵa qosýǵa basshylyq etken bilikti maman­dardyń biri Nurıbek Nábıuly Shmanov edi, oǵan osy eńbegi úshin Keńes Odaǵy Munaı ónerkásibi mınıstrliginiń arnaıy Qurmet gramotasy berildi. Nurekeń 1952 jyly Máskeýdiń Gýbkın atyndaǵy munaı jáne gaz ınstıtýtyn munaı jáne gaz tasymaly mamandyǵy boıynsha bitirgen alǵashqy qubyrshy qazaq edi. Eńbek jolyn «Kaspıı – Or» munaı qubyry №4 munaı aıdaý stansasynda mehanık bolyp bastap, Keńes Odaǵy Munaı ónerkásibi mınıstrliginiń Batys Qazaqstan munaı ónimderi qubyr­lary basqarmasynyń bastyǵy dárejesine jetti. Alǵashqy qubyrǵa eńbegi sińgen mamannyń biri eńbek jolyn munaı aıdaý stansasynyń mashınısi bolyp bastaǵan Anatolıı Ivanovıch Kashırskıı edi. Ol Mańǵystaý munaı qubyry kóliginiń damýyna belsene atsalysty, sol úshin «Munaı ónerkásibiniń úzdigi» atandy, ondaǵan ónertabystyq usynys engizdi, olarynyń talaıy memlekettik marapattarmen atap ótildi. Qazaqstan munaı qubyrynyń órkendeýine mol úles qosqan taǵy bir maıtalman jan – Ivan Dmıtrıevıch Kasper. Ol 1960 jyldardaǵy óz zamandastary sııaqty qatardaǵy mehanık bolyp «Qaraton» munaı aıdaý stansasynda eńbekke kirisip, keıin sala basshylarynyń birine aınaldy. Tynymsyz minezdi, jalyqpaıtyn izdenimpaz ónertapqysh Ivan Dmıtrıevıch Qazaqstannyń munaı-gaz salasyna kóp eńbek sińirdi. Kezi kelgende osyndaı isker mamandar ornyn V.M.Shelochılın, B.J.Jumaǵalıev, V.P.Baldýev, Z.B.Ábdirahmanov, V.Iа.Shvabaýer, F.G.Mýlıýkov jáne t.s.s. laıyqty izbasarlar basty. Jańa tolqynnyń birsy­pyrasyna toqtalyp, atap aıtsaq, Zınon Baqtııaruly Ábdirahmanov Máskeý munaı jáne gaz ınstıtýtyn aıaqtaǵannan keıin uzaq ýaqyt Mańǵystaý munaı júıesinde jumys istedi. О́ziniń biregeı «ystyq» munaı qubyrynda jumys isteý barysynda jınaǵan mol tájirıbesin Zınon Ábdirahmanov 1984 jyly Pavlodarda qurylǵan Shyǵys magıstraldyq munaı qubyry basqarmasynyń basshysy qyzmetinde de paıdalandy. Sol kezdegi dárejeler arasynda bul Keńes Odaǵy Munaı ónerkásibi mınıstri laýazymǵa úmitkermen ózi jeke áńgimelesip, baǵalap baryp qana taǵaıyndaıtyn óte mańyzdy joǵary qyzmet bolatyn. Qyzmetine kóńil tolatyn irgeli azamat, maıtalman munaı qubyrshylarynyń biri – munaı-gaz salasynyń eńbek sińirgen ar­da­geri, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Taras Májıtuly Qasymov. О́ziniń 50 jyldan astam eńbek jolyn ol Qazaqstannyń munaı-gaz salasynyń damýy men qalyp­tasýyna arnady. Sonymen qatar, ol jany taza tamasha adam, qam­qor áke, isker basshy ári naǵyz otansúıgish jan edi. Elimizdiń munaı qubyry salasyn qalyptastyrýshylardyń aldyńǵy sapyndaǵy tamasha ókilderiniń biri – óziniń jarty ǵasyrdan astam ómirin qubyr kóligi jumysyna arnaǵan Baıqadam Jumaǵalıuly Jumaǵalıev. Ol munaı-gaz salasynda búkil elimiz úshin asa mańyzdy talaı iri oqıǵaǵa tikeleı qatysty ári solardyń uıymdastyrýshylarynyń biri boldy. О́ziniń eńbek jolyn ol munaı óńdeýshi zaýytta temir ustasynyń kómekshisi jumysynan bastap elimizdiń iri kásiporyndarynyń biriniń birinshi basshysy qyzmetine deıingi joldan ótti. Onymen birge jumys istegen adamnyń kez kelgeni onyń óz isiniń has sheberi ekendigin rastaıtynyna senimdimin. Ol «Kaspıı – Or» munaı qubyryn qaıta qurýǵa, «Keńqııaq – Or», «Atasý» munaı aıdaý stansalary, «Sarepta», «Shymkent», «Sozaq» jáne «Qaraqoıyn-2» jelilerin salýǵa belsendi atsalysty. Qazaqstan munaı qubyrynyń taǵy bir ardageri – uzaq ýaqyt kompanııanyń Batys fılıalyn basqarǵan Ferdınat Mamonov. 1960 jyldary ásker qatarynan qaıtqan kóptegen qaısar jastyń biri Ferdınatty dabysy jaıylǵan biregeı «ystyq» munaı qubyryn salý erekshe jumysy tartty da tur­dy. Sol qyzyǵýshylyǵynyń arqasynda ekpindi qurylysqa tehnologııalyq sorap mashınısi bolyp ornalasty. Keıinirek ol 1969 jyly iske qosylǵan «О́zen – Gýrev» munaı qubyry qurylysynyń birinshi kezegine de belsene qatysty. Sol kezde qazaqstandyq munaı qubyrshylary birqatar mańyzdy óndiristik nysandy: aralyq qyzdyrý beketterin, sondaı-aq «66 km.», «Saıótes», «Beıneý», «Opornyı», «Qulsary», «601 km.» jáne «663 km.» munaı aıdaý stansalaryn saldy. Osyndaı umytylmas oqıǵalardyń bel ortasynda bolǵan Ferdınat óziniń eńbek súıgishtigimen, tabandylyǵymen jáne jigerligimen kózge tústi. Qazaqstan munaı salasynyń damýyna qomaqty úles qosqan­dardyń biri – 1979 jyly Ýfa munaı ınstıtýtyn munaı-gaz kóligi mamandyǵy boıynsha, sondaı-aq 1994 jyly AQSh-ta Massachýsets ýnıversıtetin (Boston) aıaqtaǵannan keıin 35 jyldan artyq eńbek etip júrgen óndiris qaıratkeri, munaıshylar áýletinen shyqqan qubyrshy Nurtas Nurıbekuly Shmanov. Qazir­­gi kezde N. N. Shmanov «Qaz­­MunaıGaz» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary qyzmetinde Qazaqstan Respýblıkasy munaı salasynyń damýyna úles qosyp keledi jáne eńbegi memlekettik jáne salalyq marapattarmen elenip otyr. Kúrdeli tabıǵat jaǵdaıy men turmys jaısyzdyqtary elimizdiń munaı salasyn damytýdaǵy jeńil kedergi emes edi. Keńes Odaǵynyń ydyraýy munaı tasymaldaýdy basqarýdyń bir kezdegi birtutas júıesin buzdy, al bizdiń jańa memleketimiz munaıdy eksporttaý úshin joldy is júzinde tyńnan salǵandaı kúı keshti. Onyń ústine 1991 jylǵa deıin Qazaqstanda qubyr kóligin basqarýshy óz qurylymy tipten bolǵan joq edi. Munaı salasyn basqarýdyń jańa biryńǵaı respýblıkalyq júıesin jasaý jaýapkershiligi 1992 jyly qurylǵan Energetıka jáne otyn resýrstary mınıstrligine júkteldi, ol keıin Munaı jáne gaz ónerkásibi mınıstrligi bolyp qaıta uıymdastyryldy. Jańa mekemeniń qanatynyń astyna bilgir ınjenerler men basqarýshylardyń tutas shoǵyry jınaldy. Sondaı asa muqtaj mamandardyń biri Qaıyrgeldi Maq­sutuly Qabyldın edi. Jańa mekemede jumys istegen alǵashqy kúnderden-aq Qaıyrgeldi Maqsutuly óziniń naǵyz kásibı bilikti maman ekendigin tanyta bildi. О́ndiriste ysylǵan ol qubyr kóligi jumysynyń jaǵdaıyn jaqsy biletin jáne munaı tasymalynyń barlyq negizgi tehnologııalyq úderisine qanyq edi. Q.M.Qabyldın qubyr kóligi­niń iri halyq­aralyq jobarlaryn basqarý salasynan da bilimi mol ekendigin kórsetti. 1995 jyly ol Kaspıı qubyr konsorsıýmy jobasyn basqarý toby quramyna Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti atynan atqarýshy dırektor bolyp taǵaıyndaldy. Úsh memleket jáne toǵyz munaı kompanııasy ókilderiniń qatysýymen Máskeýde ótip jatqan jáne birneshe jylǵa sozylyp ketken jobany qaıta qurý qaǵıdattary týraly kelissózder kezinde Qaıyrgeldi Maqsutuly tek irgeli ınjenerlik bilimin ǵana emes, jobany basqarýdy tereń paıymdaı alatyn alǵyrlyǵyn, Qazaqstan Respýblıkasy úshin ekonomıkalyq tıimdilikterdi ańdaı da, qaterlerdi baǵalaı da biletin parasattylyǵyn kórsetti. Osy aıtylǵannyń bárin men estigenimnen bilip otyrǵanym joq, 1994 jyly qazanda Qazaqstan Respýblıkasynyń Munaı jáne gaz ónerkásibi mınıstri bolyp taǵaıyndalǵandyqtan bilemin. Bul usynysty maǵan Elbasy N. Á. Nazarbaev jasady, ol áýelgi áńgime ústinde-aq mınıstrliktiń aldynda turǵan strategııalyq mindetti aıqyndap, Qazaqstan munaıynyń turaqty aqsha naryǵyna táýelsiz shyǵýyn qamtamasyz etý tapsyrmasyn júktedi. Bul kezde elde jetekshi halyq­aralyq munaı kompanııalary jumys isteı bastaǵan edi, iri jobalar ıgerilip jatty, solardyń ishinde eń bastysy Teńiz kenishi, biraq Qazaqstan munaıy «О́zen – Atyraý – Samara» qubyry arqyly ǵana syrtqa shyǵa alatyn. Bul munaı qubyry 1971 jyly iske qosylǵan edi, jylyna 10-12 mln. tonna munaı ótkizýge qabileti jetetin, sol kezde óndirilip jatqan munaı kólemin aıdaýǵa shamasy ázer jetip jatty. Samaradan ári qaraıǵy reseılik «Transneft» kompanııasy munaı qubyrlary júıesiniń de qýaty shekteýli. Osylaısha Teńizde jáne Qarashyǵanaqta óndiriletin munaı kóleminiń kútilip otyrǵan ósimi elimizdiń eksporttyq kóliginiń múmkindigimen sáıkes kelmeı turdy. Qazaqstan Úkimeti 1992 jyl­dyń ózinde-aq Qara teńizge shyǵý úshin «Teńiz – Groznyı» munaı qubyrynyń eksporttyq múmkindigin paıdalanýdy uıǵarǵan edi. Bul munaı qubyryn tartý keńes zamanynda bastalǵanymen, Komsomol beketine deıin 750 shaqyrymy ǵana salynyp, odan keıin bárimizge málim saıası jáne ekonomıkalyq jaǵdaıattarǵa baılanysty qurylys jumysy toqtap qaldy. Qazaqstan Úkimeti Oman ult­tyq munaı kompanııasyn ınvestor retinde tartty. Bul kompanııa jáne Oman Sultandyǵy jalpy aıtqanda, Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin jas memleketimizge baǵa jetkisiz kómek kórsetti. Atap aıtar bolsaq, Qazaqstannyń munaı salasyn qoldaý úshin qarajat bóldi. Oman kompanııasyn tańdaýǵa taǵy bir sebep, ony amerıkalyq menedjer Dj. Doıs basqaratyn edi, al ol Qazaqstan Úkimeti Teńiz jobasy boıynsha «Shevron» kompanııasymen kelissózder júrgizgen kezde bizge keńesshilik qyzmet kórsetken bolatyn. Mınıstr retinde jobanyń egjeı-tegjeıine jáne atqarylǵan jumysqa qanyqtym. Sol kezde Oman tarapy daıyndyq jumys­taryna 80 mln. AQSh dollarynan astam qarajat jumsaǵan eken. Bul tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme bo­ıynsha zertteý, qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý, Kaspıı qubyr konsorsıýmynyń apparatyn ustaý, jergilikti organdarmen túrli kelisýler jáne basqa da qajetti jumystar edi. Prezıdent N.Á.Nazarbaev jobanyń barysyn jete qadaǵalap otyrdy. Ol jobaǵa qatysýshy munaı kompanııalarynyń basshylaryn árdaıym ózine shaqyryp, istiń jaı-kúıine den qoıdy. Osyndaı kezdesýlerden keıin Úkimetke, mınıstrlerge, ulttyq kompanııalar basshylaryna naqty tapsyrmalar berip, olardyń qaltqysyz oryndalýyn talap etti. Ýaqyt bıiginen qarasaq, táýelsiz munaı qubyry júıesin jasaý jóninde toqsanynshy jyldardyń ortasynda tııanaqtaǵan paıymymyz kóregendik turǵydan durys bolyp shyqqanyn kóremiz. Ol tek Qazaqstanǵa ǵana emes, jobany qarjylandyrǵan munaı kompanııalaryna da mol paıda ákeldi. Kaspıı qubyr konsorsıýmy Qazaqstannyń da, Reseıdiń de naryqty ekonomıka, kóp astarly menshik jaǵdaıynda iske asyrǵan alǵashqy aýqymdy halyqaralyq qubyr jobasy edi. Onda jınaqtalǵan tájirıbe basqa kúre qubyrlardy salý kezinde kádege jarady, bul oraıda Kaspıı qubyr konsorsıýmy ınjenerlerden bastap basshylarǵa deıin barlyq deńgeıdegi kadrlardy daıarlaý mektebine aınaldy. Qazaqstan táýelsizdik alǵan 1991 jyldan beri elimizdiń kúre munaı qubyrlary júıesin damytý boıynsha orasan zor jumystar atqaryldy. 1997 jyly «QazTransOıl» munaı tasymaldaý jónindegi ulttyq kompanııasy» jabyq aksıonerlik qoǵamy qurylyp, oǵan munaıdy jáne munaı ónimderin tasymaldaý, eksporttaý men ımporttaý máselelerinde Qazaqstan Respýblıkasynyń ekonomıkalyq múddelerin qorǵaý mindeti júk­teldi. Munaı tasymaldaý jónindegi ulttyq kompanııany qurý elimizdiń kúre munaı qubyrlary júıesin damytýǵa qosylǵan mańyzy zor úles boldy, ol munaı qubyrlaryn Qazaqstannyń barlyq munaı kenishin qamtyǵan, júk jóneltýshilerge munaıdy tıimdi ári ártúrli baǵyttarmen jetkizýdi usyna alatyn, búkil jol boıynda tasymal senimdiligi men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qabiletti birtutas, baǵyttary san taraý ıkemdi júıege aınaldyra aldy. Táýelsizdik jyldary «QazTransOıl» magıstraldyq munaı qubyrlarynyń qa­zaq­­­standyq júıesin óristetýdi qamtamasyz etti, Qazaqstannyń básekege qabiletti ári ekonomıka­lyq tıimdi asa iri munaı tasymaldaý kompanııasyna aınaldy. «QazTransOıl» búgingi kúni «Transneft», «Ýkrtransnafta», «Gomeltransneft», «Drýjba» Novopolsk munaı tasymaldaý kásiporny sııaqty munaı qubyry júıeleriniń operatorlarymen kelisim jasasqan. «QazTransOıl» aksıonerlik qoǵamy 2008 jyly «Batumi Industrial Holdings Limited» kompanııasy aksııalarynyń pake­tin túgel satyp aldy, sonyń arqasynda Qazaqstan tuńǵysh ret Qara teńizdegi sheteldik munaı tasymaly aktıvteriniń menshik ıesi boldy jáne Eýropa Odaǵynyń naryǵyna shyǵýǵa múmkindik týdy. Kompanııanyń belsendi qyz­metiniń nátıjesinde Qazaqstan munaıyn tasymaldaýdyń jáne aýystyryp quıýdyń básekege qabiletti ári senimdi baǵyttarynyń tutas júıesi jasaldy. Iri óndiristik nysandar salyndy, qaıta quryldy, Aqtaý kemejaıyndaǵy munaı termınalynyń qýaty arttyryldy. Álibekmola – Keńqııaq, Soltústik Bozashy – Qarajanbas munaı qubyrlary paıdalanýǵa qosyldy, Atyraý – Samara munaı qubyrynyń ótkizý qabileti ulǵaıtyldy. 2000 jyldardyń basynda «QazTransOıl» Qazaqstan munaıyn qytaı naryǵyna ót­kizý úshin asa iri halyqaralyq joba: Qazaqstan – Qytaı munaı qubyrlary júıesin salýdy iske asyrýǵa kiristi. Bul júıeniń jekelegen ýchaskeleri: Keńqııaq – Atyraý (2004), Atasý – Alashańqaı (2006) jáne Keńqııaq – Qumkól (2009) munaı qubyrlary kezeń-kezeńimen paıdalanýǵa berildi, sóıtip elimizdiń batys jáne shyǵys munaı qubyrlary júıesin biriktirdi, nátıjesinde Qazaqstannyń batys óńiriniń munaıy Qytaı naryǵyna shyǵaryldy. Osyndaı josparlardyń bári júzege asa beretindigine senimdimin, óıtkeni búgingi kúni Qazaqstan munaı salasy – qýatty, alǵa qaraı nyq basyp bara jatqan alyp. Onyń órkendeýine qanshama adam qatysty, san taǵdyr osy bir asa kúrdeli ári sonshalyqty tartymdy jumyspen baılanysty qalyptasty. Qıynshylyqtar artta qalyp, umytyldy, jetistikterge boı úırenedi, alaıda talaı jyldan keıin de osynaý ıgiliktiń bastaýynda bolǵan qazaqstandyq alǵashqy qubyrshylardyń qajyry men qaıraty qaıran qaldyrady, zor qurmet sezimine bóleıdi. О́ıtkeni, olar osyndaı ardaqtaýǵa shyn máninde laıyq! Ardagerler qalyptastyrǵan, keıingi urpaq olardyń dańqty eńbek dástúrlerin jalǵastyrǵan Qazaqstan munaı-gaz ónerkásibi, qubyr kóligi salasy halqymyzdyń ıgiligine, elimizdiń gúldene berýine aldaǵy ýaqytta da óz úlesterin molynan qosa beredi.