Jańa oqý jylyna ázirlik qalaı?

Tilshige tyǵyz tapsyrma Jańa oqý jylynyń bastalýyna da sanaýly kúnder qaldy. Súıikti mektebin saǵynyp júrgen jas jetkinshekterdi qabyldaýǵa bilim uıalarynyń ázirligi qandaı? “Egemenniń” tilshileri osy jóninde áńgimeleıdi.

Almaty oblysynan — Kúmisjan BAIJAN:

— Eldi jańǵyrtý strategııasyn iske asyrýdyń tabystylyǵy jas­tar­dyń básekege qabiletti bilimi men belsendiligine tikeleı baıla­nysty ekendigin Elbasy árdaıym atap aıtyp keledi. Sondyqtan da atalǵan salaǵa bólingen qarjy kó­le­mi ósip, bilim shańyraqtary za­manaýı qural-jabdyqtarmen to­lyqtyrylýyna nazar aýdarylýda. Taldyqorǵan qalasynyń shyǵy­syn­daǵy Qaratal shaǵyn aýda­nynda jyl ótken saıyn jańa qu­rylystar boı kóterip, halyq sany ósý ústinde. Demek, mektepke bara­tyn shákirtter men baqsha esigin ashýǵa tilek bildirýshi balǵyndar qatary jetkilikti. Shahardyń ońy men solynan da sáýletti ásem ǵımarattar salynyp, qurylystary jedel júrgizilip ja­tyr. Solardyń qatarynda kóp qa­batty Nazarbaev zııatkerlik mektebi men sport saraıynyń qurylysyn atap aıtýǵa bolady. Tamyz aıynda paıdalanýǵa be­ri­letin atalǵan nysandardy arala­ǵan­dar qurylys alańyndaǵy ju­mys­pen tanysty. Nazarbaev zııat­ker­lik mektebine bıýdjetten 2 mlrd. 286 mln.teńge bólinip, qazirgi kezde 750 adam jumys isteýde. Ǵı­marat­tyń ishki árleý jumystarynyń tııanaǵy keltirilip, jıhazdarmen qamtý máselesi qolǵa alyndy. Zııat­kerlik mektepte jan-jaqty jabdyqtalǵan 45 oqý kabınetteri, 2 basseın, 2 ashana, sport zaly men shynyǵý alańy, taǵy basqa shákirt­terdiń salamatty ómir saltyn qa­lyptastyrýyna qajettilikter to­lyq qarastyrylǵan. Oqý kabınet­te­ri ınteraktıvti taqtalarmen jab­dyqtalsa, mektep janynan 90 orynǵa laıyqtalǵan balabaqshada 3-6 jas aralyǵyndaǵy búldir­shin­der qazaq, orys, aǵylshyn tilde­rinde til syndyratyn bolady. Úsh tuǵyrly til máselesi óńirde osylaı júzege asyrylmaq. Atalǵan mektepke jańa oqý jy­lyn­da 600 oqýshy qabyldanady dep josparlansa, alǵashqy kezdegi irik­teýden 490 bala ótken. Qalǵany 10 tamyzdaǵy irikteý barysynda qa­byl­danbaqshy. Sonymen qatar, bilim shańyraǵyndaǵy 1-6 synyp aralyǵynda oqıtyndardyń jyldyq tólemi de belgilengen. Al jetinshi sy­nyptan joǵary Prezıdent gran­tymen oqytý jalǵastyrylady. Desek te, 240 balanyń grantqa ıe bolý múmkindigi bar. Egemen elimizdiń erteńi úshin básekege qabiletti mamandar daıyndaıtyn bilim shańyraǵynda matematıka men fızıka pánderi tereńdetilip oqy­tylmaqshy. Sondyqtan da munda óńirdegi irikteýden ótken eń bilimdi, tájirıbeli muǵalimder sabaq beretin bolady. Qurylysshylar endi qysqa mer­zimde paıdalanýǵa beriletin nysandaǵy qurylys jumystaryn sapaly júrgizýge den qoıǵan. Al, qalanyń ońtústigindegi 8 gektar aý­maqtaǵy cport saraıynyń qury­lysyna 3 mlrd. teńgeden astam qar­jy qarastyrylypty. Ásem saraıda sporttyń birneshe túrinen jarys ótkiziletin bolsa, sportshylardyń densaýlyǵyn shynyqtyratyn top­tardyń jattyǵýyna arnalǵan quryl­ǵylar jáne ǵımarattyń astyńǵy qabatynda avtoturaq, tehnıkalyq ǵımarat, kafe, nysana kózdeıtin tır ornalastyrylǵan. Sondaı-aq, mını-fýtbol men basketbolǵa ar­nalǵan sporttyq arena, kórermen­derge arnalǵan trıbýna, basseın, qonaq úı de jurtshylyqqa qyzmet etpek. Ekinshi qabatta ámbebap zal, holl, sambo, dzıýdo, taekvondo, boks, erkin klassıkalyq kúres, sporttyq bı zaly men murajaı, úshin­shi qabatta baspasóz ortalyǵy men basqa da oryndar, tórtinshi qa­batta zaldardy tehnıkalyq jaryq­tandyrý qurylǵylary ornalasty­rylypty. Oblys ákimi Serik Úmbetov cport saraıynyń aldynda jyr alyby Jambyldyń uly ustazy Súıinbaı Aronulynyń eskertkishi boı kóteretinin jetkizdi. Taldyqor­­ǵannyń kórkine jańa ár beretin qos ǵımarattaǵy sońǵy jumys­tar­dyń tııanaǵyn keltirgen qurylys­shylar eńbegi qarqyndy.

Qaraǵandy oblysynan — Aıqyn  NESIPBAI:

— Qazir el ishi jaqqa jol túsip júrgende aldymen nazar aýdaryla­ty­ny mektepterdiń qysqa ázirlik, jóndeý jumystarynyń jaı-kúıi. Aýyldardaǵy qarbalas sharýa ishi­nen anadaıdan kózge shalynatyny da osy. Ár eldi mekenniń orta tu­syn­daǵy eńseleý ǵımarat aınala­synda qybyrlaǵan adam, qozǵalǵan tehnıka kórinse, jurttyń nege jumylyp jatqany biline qalady. Jańaarqa aýdanynyń Baıdaly bı aýylyna atbasy burylǵanda ańdaǵanymyzdaı, mektep keıpin kelbettendirý ústinen shyqtyq. Qurylysshylar qımylyna bas-kóz bolyp turǵandar arasynda jer­gilikti ákim Talǵat Ábdýov te, bilim uıasy dırektory Jankeldi Sembın de bar eken. Birden is barysyna qulaq túrildi. Bul ózi keshegi ótpeli kezeńniń aldynda ǵana salynǵan, 730 oqý­shyǵa arnalǵan mektep kórinedi. Sol kezde de osynsha shákirtke tol­masa, búginde 167 jetkinshekke yqshamdalýyna týra kelgen. Soǵan baılanysty úshinshi qabaty jaby­lyp, sabaqtar eki qabatynda júr­gizilýge yńǵaılanypty. Birin­shi­sinde jóndeý bitip, ekinshisi de ja­ńarǵan qalypqa enip qalypty. Eden­deri almastyrylyp, esik-tere­zeleri qaıtadan ornatylǵan, qabyr­ǵalary ádemi árlengen. Endi az kún­de muǵalimder, ata-analar, oqýshy­lar kózaıymyna aınalmaqtyǵy baıqaldy. — Oqý jyly aıaqtalysymen iske kirisip ketken edik. Syrttan birli-ekili sheber maman kómekke sha­qy­ryl­maǵany bolmasa, jóndeý ju­mys­taryna qamtylǵandar negizinen óz aýyldastarymyz. Buryn bilmeı ke­lippiz, altyn qoldy ismerler biz­de de az emestigine kózimiz jetti,–dep mektep dırektory rızalyq bildirip, Jergilikti qurylysshylar eńbegi aıtsa aıtarlyqtaı ekenine sapaly jóndeý aıǵaq kóringen. Osy aımaqtyń Bıdaıyq aýy­lyn­daǵy mektep te tanyǵysyzdaı óz­geriske taıapty. Aýdan ákiminiń oryn­basary Marat Jandáýletov sonda da synaı kóz tigip, keıbir kemistikterdi qalt jibermeıdi. Onyń nazaryna kómir úıiletin orynnyń qorshalmaı qalǵanyna sheıin iligip, dereý qorshaý ornatý eskertilýinen bul iste usaq-túıek joqtyǵy sezildi. Soǵan taǵy bir mysal retinde Bıdaıyqtan bir shaqyrymǵa jeter-jetpes jerdegi razezd basynan bastaýysh mekteptiń salynýy bolyp tabylady. О́ıtkeni, mundaǵy balalardyń ásirese, kúz-qys aılarynda ortalyqtaǵy bilim oshaǵyna jaıaý-jalpylap kelip oqýy aýyr soǵyp kelgen edi. Olar budan bylaı qaraı úıleriniń dál irgesindegi mektepte oqı alady. Biz oblystyq bilim departa­mentinen jańa oqý jylyna aýdan­dar daıyndyǵyn bilgenimizde Jańa­ar­qa óńiri aldyńǵylar qata­ryn­da atalýy joǵaryda aıtylǵan­dy rastaı tústi. Aýdan mektepteri bári oqý búgin bastalsa da esik ashýǵa ázir eken. Jalpy, oblys boıynsha “Jol kartasy” baǵdarlamasy aıasynda jaz maýsymynda 158 bilim berý nysany jóndeýge qamtylyp, sol úshin 2 mlrd. teńgeden astam qarjy bólingen. Onyń keshegi kúnge deıin 73 paıyzy ıgerilse, qalǵan ýaqytta tolyqtaı jaratylýy iske aspaq. Sonymen qatar óz tarapymyz­dan ata-analardyń bul rettegi oı-pikirlerin bilýdi de eskergen edik. Sóılesilgenderdiń birazy jyl saıyn mektepterdiń oqý jylyna daıyndyǵy jaqsaryp kele jatqan­dyǵyn, buǵan alańdaýshylyqtary azdyǵyn aıta kelip, eń qıyny oqý quraldarynyń ońaılyqpen qolǵa túsirtpeıtindigi qınaıtyndyǵyna ókpe-renishterin sezdirdi. Mek­tep­tik úlgidegi kıimder satyp alý da jeńil emes delindi. Bul ásirese, alys­taǵy Ulytaý, Aqtoǵaı aýdan­dary turǵyndary aldynan jylma-jyl shyǵatyn másele kórinedi. Kóp balaly otbasylardyń jıirek ushyrasatyny da osy jaqtar. Olardyń bir shańyraqtan mektepke baratyn tórt-bes balaǵa qymbatqa birneshe kitap, kıim satyp alyp berýge jaǵdaılary jetimsiz. Osyǵan baılanysty qarastyrylǵan jeńil­dik sharalardyń bar-joǵyn bile almadyq. Olaı bolmaǵannyń ózinde aýyl-aýyldarda oqýlyqtar, mekteptik kıimder jármeńkesin ótkizýdi oılastyrýǵa bolar edi ǵoı. Oqý jylyna daıyndyqta eshnárse umytylmaýy kerek-aq qazir. Onda usaq másele joq.

Qyzylordadan — Erkin ÁBIL:

— Jańa oqý jylynyń bastalýyna sanaýly – aq kúnder qaldy. Sodan da oblystyq bilim basqarmasynyń bastyǵy Jańyl Alpamysqyzy Jontaevaǵa “Syr aımaǵyndaǵy bilim  ordalarynyń jańa oqý jylyna ázirligi qalaı?” degen saýal tastaǵan edik. – Áńgimemdi ótken oqý jyly qol jetkizgen azyn-aýlyq jetis­tik­terden bastasam deımin. Aǵymdaǵy jylǵy 15-21 sáýir aralyǵynda jalpy bilim beretin pánder boı­ynsha Qyzylorda qalasynda birin­shi  ret respýblıkalyq olımpıada ótkizildi. Olımpıadaǵa elimizdiń barlyq aımaqtarynan júzden ozǵan júırikter qatysyp, syrboıylyq 12 oqýshy júldeli oryndardy ıe­len­di. Al bıylǵy jyly  6933 mek­tep bitirýshiniń 5069-y UBT tap­syrýǵa qatysyp, oblys boıynsha ortasha bilim kórsetkishi 88,7 baldy quraýy zor jetistik bolsa, “Altyn belgige” usynylǵan úmitkerlerdiń 130-y, ıaǵnı 71,8 paıyzy ıelendi. Aımaqtaǵy bilim mekemeleriniń 2010-2011 oqý jylyna ázirligi sa­qadaı-saı desem, asyra aıtqan­dy­ǵym bolar. Nege deısiz ǵoı? Bilim salasynda bizde ǵana emes, eli­mizdiń ózge de aımaqtarynda kúr­meýi qıyn kúrdeli máseleler joq emes. О́zderińizge málim, Elbasy­myzdyń “Jańa on jyldyq – jańa eko­nomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dikteri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda, sondaı-aq QR bilim berýdi damytýdyń 2005-2010 jyldarǵa arnalǵan memleket­tik baǵdarlamasy aıasynda aıqyn­dalǵan mindetterdi iske asyrý jeńil júk bolmasa kerek. Búgingi tańda bilim berý otaý­la­ryn aqparattandyrý, jańa tehno­lo­gııalardy endirý ózekti másele­lerdiń biri bolǵandyqtan, bul ba­ǵytta aımaqta úlken ilgerileýshi­lik­ter bar. Bilim oshaqtaryn kom­pıý­termen jabdyqtaý, ınternetke qosý, ozyq tehnıkalar men tehno­lo­gııalardy paıdalaný bilim berý salasy jumystarynyń basym baǵyttary bolyp esepteledi. Oblys aımaǵyndaǵy 289 mektepte 8363 kompıýter ornatylǵan. Eger 2006 jyly bir kompıýterge shaqqanda 37 oqýshydan bolsa, 2010 jyly 15 oqýshydan kelip otyr. Sondaı-aq mektepterdi mýltımedııalyq kabı­nettermen jabdyqtaý 2005 jyly bastaý alyp, búginde 207 mýltı­medııalyq kabınetpen jalpy bilim beretin orta mektepterdiń 71,6 paıyzy qamtamasyz etilip otyr. 2007 jyldyń qyrkúıek aıyn­daǵy Elbasynyń qatysýymen ótkizilgen ınteraktıvti sabaqtyń uıymdastyrylýyna oraı oblys mektepteriniń 93 paıyzy, ıaǵnı 269 mektep ınteraktıvti taqtamen jab­dyqtaldy. Sondaı-aq qazirgi ýaqyt­ta aımaqtaǵy mektepterdiń 94,8 paıyzy ınternetke qosylsa, osy­lardyń deni keń jolaqty ınternet jelisine qosylǵan. Elbasymyzdyń elimizde oqý teledıdaryn qurý qa­jettigin basa aıtýyna baılanysty oblystyq telearnalar arqyly “Qashyqtyqtan oqytý” baǵdarla­ma­sy boıynsha oqý saǵattary ótkizil­mek. Sóz oraı kelgende aıta ke­teıin, mektepterge “Aqparattyq kıosk” baǵdarlamalary jasaq­ta­lyp, ata-analar mekteptegi oqý­shy­lar úlgerimi jónindegi aqparat­tarǵa der kezinde qol jetkizip otyr. Qazirgi tańda Syr aımaǵynda 25 bilim ordasynyń qurylysy qar­qyn­dy júrgizilýde bolsa, sonyń 14-i jańa oqý jylynda paıda­la­ný­ǵa berilip, 1 qyrkúıek kúni búl­dir­shinderge esikterin  aıqara ash­paq. “Jol kartasy” baǵdarlama­sy­na sáıkes bıýdjetten 730807,0 myń teńge qarjy bólinip, 26 bilim oshaǵy kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Al, oqýlyqtar satyp alýǵa 243805,0 myń teńge qarjy qaralyp, tasymaldaý jumystary aıaqtalýǵa taıaý. Búginde osyǵan baılanysty kúndelikti “Mektep jármeńkeleri” ótkizilýde. Úkimettiń “Balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan “Balapan” baǵdarlamasyn”  júzege asyrýda da júıeli jumystar júrgizilýde. Bú­ginde oblysymyzda 164 balabaqsha jumys jasap jatyrsa, aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldy­ǵyn­da 570 oryndyq 12 balabaqsha paı­dalanýǵa berildi. Al, shilde aıynan beri 330 oryndyq 9 jeke balabaq­sha ashyldy. Jyl ereksheliginiń biri – jańa oqý jylynda 9 blok­tan turatyn Jańaqorǵan aýdanynda 300 oryndyq jańa lager ashylmaq. Bıylǵy taǵy bir erekshelik, aýdan­dyq, qalalyq tamyz keńesterimen qatar aýdandarda túrli basqosýlar uıymdastyrylmaq. Bıylǵy oqý jylynda “О́zin-ózi taný” páni barlyq bilim berý uıymdarynda júrgizilmek. Osyǵan oraı, “Oqý-tárbıe berý júıesine “О́zin-ózi taný” kýrsynyń ıdeıa­laryn engizý” taqyrybynda “О́zin-ózi taný” páni muǵalimderiniń qatysýymen oblystyq ınternet-pedkeńes ótkizbekpiz. Sonymen qatar, “Qazaqstan Respýblıkasynda tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2008 – 2012 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasy” aıasyn­da kásiptik bilim berýdiń aımaqtyq úlgisin damytý” tehnıkalyq jáne kásiptik bilim beretin oqý oryn­da­ry pedagog qyzmetkerleriniń tamyz keńesi de ótkiziledi.