Jaraly jyldar jańǵyryǵy

Aqmolalyqtardyń Uly Jeńisti qa­rýmen de, dárýmen de jaqyndatqa­ny urpaq jadynda máńgi saqtalady. Munda úsh birdeı atqyshtar dıvı­zııasy jasaqtalyp, qan maıdanda óshpes erlik úlgisin tanytty. Olar­dyń barlyǵy da gvardııalyq ataǵyn alyp, týyna Qyzyl Juldyz orde­nin taqty. Aqmolalyqtar arasynan úsh general shyqqany da úlken már­tebe. О́zgesin aıtpaǵanda, 72-shi gvar­dııa­lyq dıvızııanyń 31 jaýyn­geri Keńes Odaǵynyń Batyry ata­ǵyna ıe bo­lyp, onyń tańdaýly 9 ókili Jeńis sherýine qatysqanyn maqtan etemiz. Aqmolalyqtar Jeńiske dárýmen de úles qosty dedik. Bul evakýa­sııa­lyq gospıtaldarǵa qatysty aıty­lyp otyr. Osy oraıda Kókshetaý qalasynda turyp jatqan 82 jastaǵy Marııa Molotkova ájeıdiń sózin áńgimemizdiń tizgin qaǵary etip alǵan­dy jón kórdik. “Gospıtaldy aýrý­hanadan bıiktetip, jandaýa meken desek jarasady, – deıdi Marııa Semenovna. – Jaralanyp kelgen jaýyngerlerdi kórgende jany­myz shyǵyp kete jazdaıtyn. Ajaldyń ortasynan azap arqalap kelgenderine qaramastan, olardyń barlyǵy beti beri qarasymen qan maıdanǵa qaıta suranatyn. Biz, medbıkeler kirpik qaqpaı báıek bolyp, árqaısysynyń kóterilip ketýin armandaıtynbyz. Kóz jasymyzdyń kól bolǵan kúnderi kóp boldy...” Gospıtaldar Qyzyl Armııany emdeý-evakýasııalyq qamtamasyz etýde erekshe oryn alǵany aqıqat. Olardyń basty mindeti, Otan sol­dattarynyń árqaısysyn aman alyp qalý, jaralylar men syrqattardy tezirek qatarǵa qosý bolyp tabyldy. Bul mindet abyroımen oryndaldy da. Derek kózderi bylaı deıdi: 1941-1945 jyldary jaraly jaýyngerler men ofıserlerdiń 70 paıyzy, naýqastanǵandardyń 90 paıyzy qatarǵa qosyldy. – Qazaqstan Kompartııasy Or­talyq Komıtetiniń jáne Halyq Ko­mıssarlary Keńesiniń telegraftyq jarlyǵyna sáıkes Aqmola obly­synyń aýmaǵynda 2000 oryndyq 7 evakogospıtal quryldy, – deıdi oblystyq memlekettik muraǵat dırektory Aleksandr Polojensev. Aqmola qalasyna 1942 jyldyń qańtarynda Dondaǵy Rostovtan 1200 orynǵa arnalǵan №1600 gospıtal kóshirildi. Ol baılanys úıinde, temir jol aýrýhanasynda, balabaq­shada jáne áskerı qalashyqtyń kazarma­synda shashyrańqy túrde qonystan­dy. Gospıtal bastyǵy 2-shi rangaly áskerı dáriger Medale emdeý ornyn medısına kadrla­ry­men, dári-dármekpen, otyn-sý, azyq-túlikpen, tósek-oryn, jı­Haz­ben tolyq qamtamasyz ete bildi. Dárigerlermen birge qalalyqtar da jaraly jaýyngerlerge qamqor kóńilin jaıyp, qoldan kelgen kómegin aıamady. Gospıtaldy Kı­rov atyndaǵy №1 mektep, Selıno­grad aýdanyndaǵy “Krasnyı flag”, Shortandy aýdanyndaǵy Kırov atyndaǵy kolhozdar, Qaraǵandy te­mir jol basqarmasy sheptik qam­qorlyqqa aldy. Partııa uıym­da­rynyń bastamasymen oblystyq arnaıy kómek komıteti quryldy. Jal­py, osyndaı qamqorlyq pen dá­rigerlerdiń biliktiligi arqasynda 13,5 myń jaralynyń 61,5 paıyzy tolyq saýyǵyp, sapqa qaıta qosyldy. Soǵys jyldary áskerı-sanı­tarlyq poıyz Atbasardaǵy №3984 gospıtalǵa jaralylardy úsh dúrkin alyp kelgen. Ol jalpy aýmaǵy 1995 sharshy metrlik qazaq mektebiniń ǵımaratynda ornalasypty. Munda da janqııarlyq eńbek qaınap jat­ty. Jurtshylyq gospıtal bastyq­tary Rızvanov pen Artemovtiń, ota­shy G.Ov­charenkonyń, medbıkeler Glıan­chenko, G.Temirbolatovanyń jáne basqalardyń esimderin áli kúnge qurmetpen ataıdy. 1943 jyly gospıtal basqa jer­ge kóshirilip, munda №3006 gos­pıtal ashyldy. Onda jaraly nemis tutqyndary emdelgen. Stalın aýdanyndaǵy burynǵy mektep pen aýrýhana ǵımaratynda ornalasqan №1344 gospıtal 1942 jyldyń 9 qańtarynda 116 jaraly jaýyngerdi qabyldady. Ol kómek qolyn sozǵan jergilikti partııa-keńes organdarymen, qalyń buq­ara­men tyǵyz baılanysta jumys istedi. Oǵan mysal retinde aýdan tur­ǵyn­darynyń jaralylardy stansadan gospıtalǵa jetkizý úshin jyly kı­im-keshek, aıaq kıimmen qamtamasyz etilgen 30 kerýen uıymdastyrǵanyn aıtýǵa bolady. Shýche (qazirgi Býrabaı) aýda­nyn­da jalpy sany myńnan astam oryndy qamtıtyn úsh gospıtal jumys istegen. Munda tósek-oryn jetkilikti bolǵanymen, dári-dármek, ásirese, streptosıd, mılfıdın, ba­­lyq maıy jáne rentgen qaǵaz­da­ry tapshy bolǵan kórinedi. Osyn­daǵy №1054 gospıtal soǵystyń alǵashqy kúninen uıymdas­tyrylyp, Býrabaı kýrorty stansa­sy­nyń aýrýhanasy men temir­jolshylar klýbyna qonys teýipti. Al 1943 jyl­dyń 30 mamy­ryn­da ol óz baǵytyn ózgertip, áske­rı tutqyn­dar­ǵa qyzmet kórsete bastady. Alǵash­qy eshelon­men 560 tutqyn jetkizilgen. Úshinshi rangaly áskerı dáriger Braılovskıı men onyń orynbasary kapıtan Bákirov basqarǵan №4110 gospıtal hırýrgııalyq baǵyt ustan­dy. Biraq, qolymyzdaǵy qujattar munda em-dom keshendi túrde júrgizilgenin aıqyndaıdy. Al Býrabaı kýrorty stansa­­synan 25 shaqyrym qashyqtyqtaǵy qaıyń-qaraǵaıly orman qushaǵynda №4152 gospıtal ornalasty. Tý­ber­kýlez keselin emdeýge baǵyttalǵan shı­pa­jaılyq aýrýhana alǵashqy jaýyn­ger­lerdi 1942 jyldyń 7 mamyrynda qa­byldasa, 20 mamyrda onyń qabyr­ǵa­synda 169 jaraly jáne syrqat maı­dan­ger bolypty. Olardyń deni Le­nıngrad maıdany­nyń sarbazdary edi. “Nur Otan” HDP Aqmola ob­­lys­tyq fılıalynyń uıytqy bolýy­men, Uly Jeńistiń 65 jyldyǵy qarsa­ńyn­daǵy 4 mamyr kúni Kók­shetaý gos­pı­taldarynda qaıtys bolǵan jaýyn­gerlerdiń baýyrlastar zıra­tyndaǵy taǵzym kesheni qaıta jańǵyrtyldy. Baqbergen AMALBEK. Aqmola oblysy.