Qajettilikke aınaldyrý — ýaqyt talaby

“Nur Otan” HDP oblystyq fılıaly birneshe aı boıy elimizdi qamtyǵan “Otan­dastar” aksııasyna belsene qaty­syp, biraz is tyndyrǵany baıqalady. Jer-jerlerde uıymdastyrylǵan sharalar kezinde saýalnamalarǵa júz myńnan astam adam tartylyp, kóptegen baǵaly usy­nys­tar jınaqtalypty. Bólimsheniń má­jilis zalynda ótken “Til – halyq jany, dostyq pen birlikke bastaıtyn jol” atty dóńgelek ústelge til janashyrlary, mem­lekettik, qoǵamdyq, saıası uıym, jas­tar ókilderi, depýtattar qatysyp, tol­ǵaq­ty máseleler tóńireginde oı-pikirler almasty. Jıyndy fılıal tóraǵasynyń orynbasary Vıktor Molodovskıı ashty. Ol Mádenıet mınıstrligi ázirlegen Til­derdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­la­ma jobasynyń keń talqylanyp jatqa­nyn, ony júzege asyrýǵa úles qosý árkim­niń abzal boryshy ekenin atap ótti. Jıynda birinshi bolyp sóz alǵan oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń bastyǵy Nurlan Jamantaev qazaq tilin qoldaný aıasynyń keńip kele jatqanyna naqty mysaldar keltirdi. О́tken ǵasyrdyń aıaǵynda qazaq balalarynyń 30 paıyzy ǵana ana tilinde bilim alsa, búginde bul kórsetkish eki esege jýyq ósken. Orys tilin­degi bilim uıalary janynan qazaqsha synyptar ashý arqyly bastaýysh mek­tep­ter sanyn kóbeıtý maqsaty tur. Osydan onshaqty jyl buryn memlekettik tildi oqytý ortalyǵynda 21 top jumys istese, endi 67-ge jetken. 13 aýdanda memlekettik qyz­metshilerdiń 83 oqý toby uıymdas­ty­ryl­ǵan. Budan tysqary 1000-ǵa jýyq qazaq tili úıirmeleriniń 13000 tyńdaý­shy­sy bar. 39 eldi mekenniń ataýy ózgertilip, 24-iniń transkrıpsııasy túzetilgen. Baıandamashy memlekettik tildi úırensem degen qulshynystyń ózge ulttar arasynda da artyp kele jatqanyn tilge tıek etti. Ult birligin nyǵaıtýdyń mańyzdy fak­tory retinde sanalatyn memlekettik tildi balabaqsha, mektep, joǵary oqý oryndary, memlekettik qyzmet jáne qoǵamdyq-saıası, áleýmettik, kásipkerlik salasynyń barlyǵynda batyl qoldanysqa engizip, ómirlik qajettilikke aınaldyrý joldaryn ortaǵa saldy. Oblystyq Qazaqstan hal­qy Assambleıasy hatshylyǵynyń meń­gerý­shi­si Sergeı Borodın memlekettik tildiń mártebesin keńeıtý baǵytynda qalyptasqan is-tájirıbeler jóninde áńgimelese, oblystyq ishki saıasat basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Mara Jumabaeva baǵdarlama jobasynda memlekettik tildi oqytý úderisiniń tıimdi joldary molynan qamtylǵanyn atap ótti. “Asyl mura” mádenıet ortalyǵynyń jetekshisi Tańat Súgirbaev kóshe attaryn qazaq tilinde ǵana jazý kerek degen másele kóterdi. Onyń usynysy árqıly pikir týǵyzǵanymen, negizsiz emes. Memlekettik til týraly zańnyń tezirek qabyldanýyn ótindi. Qazaq tiline qatysty keı máselelerdiń kópten beri aıtylyp kelse de, sheshilmeı kele jatqanyna alańdaý­shy­lyq bildirip, jańa baǵdarlamadan úlken úmit kútetinin jasyrmady. Til bılik quraly. Jurt qaı tilde sóılese, sol til ústemdik etedi, degen sózderi ana tili taǵdyryna alańdaýshylyqtan aıtylǵanyn ańǵarýǵa bolady. “Jas Otan” jastar qanaty­nyń múshesi Rýstam Esenbergenov memlekettik tildiń qoǵamdaǵy róli men mańyzyn arttyrýǵa, qoǵam nazaryn aýdarýǵa, túsinik jumystaryn júrgizýge baǵyttalǵan is-sharalardyń jalǵasatynyn málimdedi. Osy oraıda aqparattyq-nasıhattyq top qurý kózdelgen. “Qazaqsha sóıleseıik!”, “Memlekettik til – meniń tilim”, “Úzdik aýdarmashy”, taǵy basqa sha­ralar basqa ult ókilderiniń qyzyǵý­shylyǵyn týdyrǵan. “Dóńgelek ústelge” qatysýshylar tarapynan saýaldar az qoıylǵan joq. Olar memlekettik tildi úıretýdi otbasy­dan, balabaqshalardan, mektepterden bastaý, uǵynýǵa jeńil oqý-ádistemelik quraldardy jergilikti baspahanalarda basyp shyǵarý, bilikti qazaq tili páni kadrlaryn ázirleý tóńireginde áńgime-suraqtar joldady. SQMÝ-diń prorektory Múkarama Taıjanova ulttyq mektepterdegi bilim sapasyn jaqsartý jaıyn qozǵaı kelip, Tańat Súgirbaevtyń halyqtyń qulaǵyna ábden sińgen, kózi úırengen ataýlardy bir tilde ǵana jazý ıdeıasyn qoldaıtynyn aıtsa, til jáne ádebıet ınstıtýtynyń dırektory Janar Talasbaeva orys mektepterinde qazaq tili pánin oqytýdaǵy problemalardy sóz etti. Mádenıet qyzmetkeri Qymbat Ospanova keı orys balabaqshalarynda qazaq tili úıretilmeıtinin synǵa aldy. Dóńgelek ústelge qatysýshylar elimizde qazaq tilin meńgerýge degen jaǵdaıdyń tolyqqandy jasalǵanyn, nıet, talpynys bolsa, eshqandaı qıyndyq joǵyn aıtysyp, erteńge kúnge degen úlken úmitpen tarasty. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.