Ulttyq ál-aýqat áleýeti

2010 jyldyń 26 qazanynda álemniń 110 memleketiniń ulttyq ál-aýqat áleýetiniń reıtıngisin ne­mese dárejesin kórsetetin dúnıe­jú­zilik ál-aýqat áleýeti týraly baıandama jaryq kórdi. 2010 jyly Qa­zaqstan  TMD memleketteriniń ara­synan úzdik shyǵyp, osy reı­tıng boıynsha 50-shi oryndy ıe­lendi. TMD memleketteriniń ishinde Belarýs – 54-shi, Reseı – 63-shi, Ýkraına – 69-shy oryndardy ıelengen. Dúnıejúzilik ál-aýqat áleýeti týraly baıandamany jyl saıyn Gallup World Poll Service – táýelsiz zertteý agenttiginiń jáne Oxford Analytica – táýelsiz aq­parattyq agenttiginiń qoldaýymen Legatým (Legatum Institute) ǵyly­mı-zertteý ınstıtýty jaryqqa shy­ǵarady. Bul reıtıng ulttyq ál-aýqat áleýetine baǵa berý sa­la­synda eń bedeldi sa­raptama bo­lyp tabylady. Ol eko­nomıkalyq faktorlarmen qatar, azamat­tar­dyń ál-aýqatyna tikeleı áser etetin áleýmettik faktorlarǵa da erekshe basymdyq beredi. Ulttyq ál-aýqat áleýeti tý­raly reıtıng 89 ındıkatorlardy toptas­tyr­ǵan 8 sýbındeksten tu­rady. Árbir sýbındekstegi ındı­katorlar turǵyndardyń tabysyna jáne azamattardyń ál-aýqatyna qatysty ındıkatorlardan qura­la­dy. Regres­sııalyq saraptaý ná­tıjesinde árbir ındıkator sý­b­ındeks boıynsha reı­tıng dáre­jesin anyqtaýǵa múm­kindik beredi. Turǵyndardyń ál-aýqatynyń jalpy reıtıngi árbir sýbındeks reıtınginiń ortasha kórsetkishin esepteý nátıjesinde anyqtalady. 89 ındıkatordyń ishindegi 39-y Gallup World Poll  boıynsha júr­gi­zilgen saýalnamadan alynsa, qalǵan ındıkatorlar Búkilálem­dik banktiń World Development Indicators ne­gizinde keltirilgen statıstıkalyq derekterden qu­ralǵan. Osy ındıkatorlar jıyn­ty­ǵy­nan kórinip otyrǵanyndaı, ult­tyq ál-aýqat reıtıngi jáne jahandyq básekege qabilettilik ındeksi negi­zi­nen uqsas statıs­tı­ka­lyq derek­ter­den quralǵan. Jalpy alǵanda, nátıjelerdi esepteý tásili birdeı, tek bir erekshelik jahandyq báse­kege qabilettik ındeksi negi­zinen kásiporyndar basshylarynyń ara­synda júrgizilgen saýalnama derek­terine súıense, ulttyq ál-aýqat reıtıngi adamdardyń kúnde­lik­ti turmys tirshiligin aıqyn­daıtyn úı-sharýashylyǵyndaǵy saýalnama derekterine negizdelgen. Anyqtama: Gallup World Poll saýalnamasy jyl saıyn júrgizilip, ál-aýqat deń­geıi barynsha joǵary memle­ket­terdi anyqtaıdy. Bul saýalnama 155 memlekettiń úı sharýashylyǵy boıynsha júrgiziledi. Árbir mem­lekettiń úı sharýashylyǵy máselesi negizinde 1000 jeke suraq qoıy­lady. Saýalnamaǵa 15 jasqa tolǵan jáne jasy odan asqan kez kelgen respondent qatysa alady.