Ártarapty damýdyń jańa dástúrleri

Táýelsizdiktiń tal besigi bolǵan Almaty qalasy ár­tarapty damý úrdisin úzdiksiz jalǵastyryp kele jatyr. Oǵan qosa, elimizdegi áleý­mettik-ekonomıkalyq damý­dyń jańa dástúrleri de aldymen Almatyda qalyptasyp, odan keıin ǵana óńirlerge óris jaıady. Keshegi Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda qala ákimi Baýyrjan Baıbek osy máseleler jóninde áńgi­meledi. Bul jolǵy ákim ótkizgen baspasóz máslıhaty burynǵylardan ózgerek boldy. Sebebi, B.Baıbek áýeli qala halqynyń áleýmettik jaǵdaıyn nazarǵa alyp, salany damytý joldary týraly áńgimeledi. Sodan keıin ǵana basqa salalarǵa jol berdi. Qazirgi ekonomıkalyq qıyn kezeńde qala basshysynyń birinshi kezekte áleýmettik salaǵa kóńil bólgeni de durys shyǵar. «Biz áleýmettik jelilerde jazylǵan máselelerdi únemi nazarda ustap otyramyz. Negizinen áleýmettik jelini tolyq paıdalanýshylardyń 80 paıyzy almatylyqtar. Son­dyqtan, Almatyda bolatyn jańa­lyqtar, túrli is-sharalar keńinen talqylanyp turady. Kúndelikti kórip otyrǵan soń olardyń bárimen derlik biz de habardarmyz», dedi ol. Ákim 2015 jyly atqarylǵan jumystar týraly áńgimelep, qaladaǵy negizgi máselelerge toq­taldy. «Almaty qalasy negi­zi­nen shaǵyn jáne orta bıznestiń, son­daı-aq, jeke kapıtaldyń qalasy. Sondyqtan, biz Memleket basshy­synyń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda shaǵyn jáne orta bıznestiń erkin damýyna qoldaý kórsete júrip, álemdi jaılaǵan ekonomıkalyq daǵdarysqa tótep berý joldaryn izdestirýdemiz. Naqty aıtar bolsam, Elbasy jarııalaǵan 5 ınstıtýttyq reforma Almaty qalasynda júıeli túrde júzege asyrylyp jatyr. Buǵan qosa, Dúnıejúzilik damý bankiniń baǵalaýy boıynsha shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetý turǵysynda biz jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip otyrmyz», dedi qala basshysy. О́zge de jetistikter jóninde baıan­daǵan ákim, áleýmettik máse­lelerge moıyn burdy. Máselen, bıylǵy jyly Almatyda áleý­mettik álsiz toptar úshin 2,9 myń páter tapsyrylady eken. Byl­tyr osy sanattaǵy azamattar úshin 2,8 myń páter berilgen kóri­nedi. Jalpy, kezekte 25 myń adam turǵanyn da jasyrmady. Bu­larmen birge, eski jáne apatty úılerdiń ornyna jańa baspana salý baǵdarlamasy aıasynda eski tórt turǵyn úı buzylyp, 36 otbasy jańa páterge qonystanypty. Shara barysynda ákim kóptiń aýzynda sóz bolyp júrgen «Ońaı» júıesine qatysty da túsinik berip ótti. «Eń mańyzdy máselelerdiń biri, «Ońaı» júıesine baılanysty. Bul óte mańyzdy baǵyt dep esepteımiz. Osy turǵyda kúndelikti monıtorıng júrgizip kelemiz. Atap aıtqanda, elimiz boıynsha biz osy júıege qosylǵan birinshi qala bolyp tabylamyz. О́zderińiz bilesizder, Sıngapýr, Gonkong jáne aldyńǵy qatarly ózge de elderdegi shaharlar kartalarmen (qoǵamdyq kólikterde júrýge arnalǵan) jumys isteıdi. Búginde kóbisi qoıyp júrgen negizgi saýal jol júrý bıletteriniń qysqarýyna baılanysty bolyp otyr. Jalpy, biz osy naryqtyń aýqymyn aı­qyndaý úshin birshama ýaqyt suradyq. Buǵan deıin bul naryq tolyqtaı ashyq emes, túsiniksiz bolǵan edi. Naqty aıtqanda, shy­ǵystar men kirister qansha ekenin aıqyndaı almaıtynbyz. Búginde biz naryq kólemi 19-20 mlrd. teńge ekenin anyqtadyq. Al shamamen 6-7 mlrd. teńgeni «kóleńkeli ekonomıkadaǵy» tabystardy áshkereleı otyryp, el ıgiligine jaratamyz dep oılaımyz», dedi ákim. Dese de, qoǵamdyq kólik tasymaly boıynsha halyqtyń pikiri nazarǵa alynyp, máslıhat otyry­synda depýtattar qoldasa, onda jol júrý bıletteri qaıta iske qosy­latyn kórinedi. «Ondaı jaǵ­daıda jeti jasqa deıingi bala­lar aqysyz júredi, mektep oqý­shy­lary úshin bılet quny myń teńge, zeınetkerlerge eki myń já­ne kópbalaly analarǵa eki myń, stýdentter úshin úsh myń teńge qarastyrylýda. Bularmen birge, birinshi jáne ekinshi toptaǵy mú­gedekter, UOS ardagerleri men olarǵa teńestirilgen adamdar qala­da tegin júredi. Bul baǵyttaǵy shy­ǵys­tar jergilikti bıýdjet úshin qomaq­ty aqsha», dedi B. Baıbek. Almaty ákimdigi bıýdjetti ońtaılandyrýdyń arqasynda ótken jyly 30 mlrd. teńgeni únem­depti. «Búginde máslıhatta basym úleske ıe «Nur Otan» partııasy fraksııasy bastamasy boıynsha biz ótken jyly basymdyqqa ıe emes shyǵystardy ońtaılandyrdyq. Bul baǵytta 30 mlrd. teńge únemdeldi. Osy qarjynyń bir bóligin mańyzdy áleýmettik problemalardy sheshýge baǵyttadyq. Osy oraıda, 2016 jyly áleýmettik máselelerdi sheshýge negizdelgen shyǵystar 1,8 mlrd. teńgege artqanyn aıtqym keledi. Onyń ishinde 145 mln. teńge jańa mázir boıynsha az qamtylǵan otbasylardyń oqýshylary úshin ystyq tamaqqa qarastyrylǵan, 1,4 mlrd. teńge eńbekaqynyń jańa modeli boıynsha azamattyq qyzmetkerlerdiń (medısına qyzmetkerleri) jalaqysyn ósirýge, sondaı-aq, 177 mln. teńge múgedekterdi áleýmettik qoldaý sharalaryna bólinedi», dedi ol. Elimizdiń eń iri qalasynda ákim­dik memlekettik balabaq­shalar­da tólemdi 15 myń teńgege deıin tómendetýdi kózdep otyr. «Alma­tyda tarıhı qalyptasqan jaǵdaı boıynsha 5-6 jastaǵy balalar úshin memleket tóleıdi, 3-5 jastaǵylarǵa ata-analar kommersııalyq talaptarmen tolyqtaı tóleıdi. Búginde aılyq eseptik kórsetkish artty. Ata-analar 27 myń teńge tóleýde, alaıda shyn máninde balabaqshada bir oryn 38 myń teńge turady. Búginde ata-analar ózderiniń balalaryn balabaqshalardan shyǵaryp alyp jatqany belgili boldy. Bul másele ákimdikte tyńǵylyqty talqy­lanyp, osy baǵytta jergi­likti bıýdjetten 3 mlrd. teńge bólindi. Endigi de ata-analar ortasha alǵanda 15 myń teńge tóleıdi. Osylaı shamamen 20 myń teńge kóleminde únem bolady. Bul tur­ǵyda 17 myń bala qamtylady», dedi B.Baıbek. Búginde Almaty qalasynda azyq-túlik baǵasyn negizsiz ósirýge jol bermeý maqsatynda eki baǵytta jumystar atqarylyp jatyr eken. «Onyń birinshisi jedel baǵyt boıynsha atqarylatyn sharýalar bolyp otyr. Mysaly, Almaty, Ońtústik Qazaqstan jáne Jambyl oblysy taýar óndirýshileriniń qatysýymen 10 aýyl sharýashylyǵy jármeńkesi uıymdastyryldy. Búginge deıin saýda-sattyq kásiporyndarymen baǵany turaqtandyrý jóninde 1 522 memorandýmǵa qol qoıylyp, 752 azyq-túlik jármeńkesi ótti. Bularmen birge, naryqtaǵy baǵaǵa apta saıyn monıtorıng júrgizilip keledi. Osylaı baǵany negizsiz ósirýge jol bermeý maqsatynda júıeli jumystar qolǵa alyndy. О́t­ken jyly eki jańa «Magným» kóterme market jelisin iske qos­tyq. Sebebi, bólshek saýdadaǵy qol­jetimdi taýarlardyń 30 pa­ıyzy osy saýda jelisine tıesili», dedi ol. Byltyrǵy jyly Almaty bıýd­jeti alǵash ret trıllıon teńgeden asypty. «О́tken jyly memlekettik bıýdjetke salyq pen tólem túrinde 1,363 trln. teńge tústi. Onyń ishinde bıýdjettik túsimderdiń 1 036,0 teńgesi respýblıkalyq bıýd­jetti qurasa, 326,7 mln. teńgesi jergilikti bıýdjetke aýda­rylǵan. Osylaı Almaty qalasy tú­simderiniń úles salmaǵy 26,3 pa­ıyzdy qurap, memleket bıýdjetiniń negizgi donoryna aınalyp otyr», dep jaýap bergen ákim kelesi suraqqa keńinen toqtalyp ótti. Bul suraqtar Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy men Almatynyń myń jyl­dyq mereıtoıyn atap ótýge qa­tysty edi. «Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Almaty qalasynda eń mańyzdy sheshimder qabyldandy. Sondyqtan Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyn biz óte joǵary deńgeıde atap ótemiz. Elbasy aıtqandaı, toımen emes, oımen kóbirek jumys isteledi. Sebebi, halyq osy 25 jyldyń ishinde elimizde, ásirese, Almatyda qandaı jetistikter bolǵanyn kórýi kerek. Arnaıy qabyldaǵan jospar boıynsha Almatyda Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna oraı 250-den astam is-shara ótedi. Al qalanyń myńjyldyǵyna arnalatyn sharalar bastalyp ta ketti. Elimizdegi árbir úshinshi stýdent Almaty qalasynda oqıdy. G-38 degen jas­tar uıymy bar, onyń quramyna 38 joǵary oqý ornynyń ókilderi kiredi. Olar Almatynyń myń jyldyǵyna arnap «1000 jaqsy is» degen jobany bastady. IýNESKO Qazaqstannyń usynysyn qoldap, Almaty kóne tarıhy bar qala retinde halyqaralyq kúntizbege endi. Biz mereıtoıǵa baılanys­ty jospar jasaımyz. Degenmen, qarajatty tıimdi paıdalanamyz. Qalanyń mereıtoıyn 22 naý­ryzda toılaýdy bastaımyz. Túrki elderiniń ókilderin shaqy­ryp, Naýryz meıramyn túrki ha­lyqtarynyń murasy retinde toılaımyz. Al qyrkúıek aıynyń úshinshi aptasynda qalanyń mereıtoıy kúni bolady. Sol kezde úlken shoý-kórsetilim josparlanǵan. О́zderińiz biletindeı, Elbasynyń tapsyrmasymen Ýnıversıadaǵa daıyndyq barysynda úlken muz aıdyndaryn, atletıkalyq qalashyq salyp jatyrmyz. Osynyń bári Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna, Almatynyń myń jyldyǵyna arnalyp kúzde paıdalanýǵa tapsyrylady», dedi qala basshysy. Kelesi jyly Almaty qala­synda «Ýnıversıada-2017» sport­tyq sharasy ótkiziletini málim. Osyǵan oraı úsh birdeı nysan­nyń qurylys jumystary júrgi­zilgen. «О́tken jyly qalada Ýnıversıadanyń 3 nysanynda qurylys jumystary júzege asyryldy. Atap óter bolsam, 5000 orynǵa arnalǵan Atletıkalyq aýyl men 3000 oryndyq Muz arenasy jáne 12000 adam sııatyn Muz arenasy bar. Onda úsh myń orynǵa arnalǵan Muz arenasy gazben qamtamasyz etilip, uzyndyǵy 2,4 km. káriz kollektorynyń qurylysy aıaqtaldy. Oǵan qosa, 1,4 shaqyrymdyq sý qubyry júrgizilgen. Munymen qatar, 12000 orynǵa arnalǵan Muz arenasynyń muz aıdynynda syrǵanaý muzy jáne jattyǵý basseıni iske qosyldy», dedi B.Baıbek. Teńge baǵamynyń ózgerýi Almatyda týrızmniń damýyna ońtaıly yqpal etipti. «О́zderińiz bilesizder, búginde elimizdiń árbir ekinshi týrısi Almatyǵa keledi. Sondyqtan, respýblıka boıynsha týrızm salasyndaǵy barsha kiristiń 25 paıyzy Almatyǵa tıesili. Osy oraıda teńge baǵamynyń ózgerýi shyn máninde týrızmge jaqsy áser etti. Keńestik kezde Shym­bulaqqa 10 myń adam baryp júrdi, al sońǵy demalys­tarda 15 myńǵa jetti. Dese de, shetel týrısteri meıramhanalar men qonaqúılerdiń, týrıstik paket­terdiń qymbatshylyǵyna shaǵym­danyp kelgenin aıtyp ótkenim jón. Osy turǵydan qaraǵanda, búginde ol aıtarlyqtaı arzandady. Alaıda, týrısterge tartymdy bolýy úshin qala ásem ári sáýletti bolýy kerek, ıaǵnı halyqaralyq standarttarǵa saı damýy tıis», dedi ákim. Baspasóz máslıhatynda úles­kerler máselesi de nazardan tys qalmady. «Bul másele 2007 jyldan beri qıyndady. Daǵdarys kezinde 16 myń úlesker boldy. Búginde ol 97 paıyzǵa sheshimin tapty. Qazir baqylaýymyzda úsh nysan qaldy», dedi B.Baıbek. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».