Bıyl kıik qatygezdikti kótermes

Osy túz taǵysy adamdardan ózderine oń kózqaras qalyptasqanyn qalaıdy Qyr astynan kóktemniń tóbesi kórin­gendeı. Qarly, aýyr qystan keıin keletin kóktem malǵa da, janǵa da, tipti, daladaǵy ańǵa da jeńil bol­maı­tyn túri bar. Qazir oblysta kók­temgi sý tasqynyna qarsy daıyndyq kú­­sheıtilgen. Qardyń sýy biraz álek salatyn sekildi. Munyń syrtynda veterınarlar men ekologtar, orman jáne ańshylyq sharýashylyǵy aýmaqtyq ınspeksııasynyń mamandary da kıiktiń kelý qarsańyna óz salasy boıynsha daıyndyqty tezdetýdi bastady. Sáýir bastalysymen Betpaqdala men Saryarqaǵa kıikter de kelip je­tedi. Qostanaı oblysynyń Qarasý, Amangeldi, Jangeldın, Naýyrzym, Áýlıekól aýdandary kıiktiń jolynda jatyr. О́tken jyly Qazaqstannyń kıik úıirleri jaıylatyn úsh oblysy aýmaǵynda 150 myń bas «dala sulýy» qyryldy. Sonyń 129 myńy Qostanaı oblysynan sanaldy. Aıtpaqshy, byltyr keleńsiz jaǵdaıdan keıin kıiktiń qanshasy tiri qalǵany ázirge belgisiz. Ol Qostanaı oblystyq orman jáne ańshylyq sharýashylyǵy aýmaqtyq ınspeksııasy sáýir-mamyr aılarynda kıikterge sanaq júrgizgen soń anyq­talady. – Negizi, kıikterge sanaq jyl saıyn kóktemde júrgiziletin. О́tken jyly ekologııalyq apattyń saldarynan oǵan úlgermedik. Bıyl kıiktiń kelýine jáne tóldeýine qarsy oblys óńirinde oblystyq ishki ister departamentimen, «Ohotzooprom» respýblıkalyq kásip­ornymen, «Altyn dala» rezervatymen, taǵy basqa da tıisti oryndarmen birlesip jumys josparyn jasap otyr­myz. Kıik tóldeıtin kezde kúzet kúsheıtiledi, jedel toptar qurylady, – deıdi atalǵan ınspeksııanyń bólim meńgerýshisi Boranbaı Aıtqojın. Kıiktiń kelýi qarsańynda oblys veterınarlary da alańdaýly. О́ıtkeni, byltyr kıiktiń qyrylýyna negizinen pasterellez aýrýy sebep degen pikir basym boldy. Munyń úı malyna juqpaýy úshin barlyq sharalar jasalady. Sondyqtan, kıiktiń jolyndaǵy bes aýdanda sáýir-mamyr aılaryna deıin úı maldaryn pasterellezge qarsy vaksınasııalaý jumysy kezek kúttirmeıtin másele bolyp tur. – О́tken jyly kıikter jolynda jatqan bes aýdandaǵy maldyń 30 paıyzyna vaksına egilgen bolatyn. Bıyl osy aımaqtaǵy maldy 100 paıyz vaksınasııalaıtyn bolamyz, – deıdi oblystyq veterınarııa basqarmasynyń basshysy Berikjan Qaıypbaı. Ádette, aqbóken jylda óziniń kelý-ketý jolyn, tóldeıtin mekenin óz­gert­­peıdi eken. Alaıda, bıyl qar­dyń kóptiginen sý tasyǵandaı bolsa, olar jyldaǵy ornynan yǵysýy yqtımal. Munyń ózi kıikterdi ba­qylaý jumysyn qıyndatýy múmkin. «Dalanyń botagózine» suq kózin qa­daǵan dala taǵysy men adam taǵysy taǵy bar. О́tken jyly qyrylyp jat­qan kıiktiń ózine oq atqandardyń tórt oqıǵasy tirkelip, olardan 30 kıiktiń óleksesi tabylǵan bolatyn. Munyń syr­tynda polıseıler kıik múıizin satýdyń 14 faktisin tirkedi. Bıylǵy kıik­tiń úıiri mundaı qatygezdikti kó­terer me eken? Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.