Zeınetaqy tólemderi týraly ne bilemiz?

– Shartty-jınaqtaýshy bólshek degenimiz ne? Onyń zeınetaqyǵa áseri qandaı? – 2018 jylǵy 1 qańtardan bas­tap qoldanystaǵy jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine ózgerister engiziledi, ıaǵnı shartty-jınaq­taýshy bólshek nemese jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnalary (JMZJ) engiziledi. Bul úshin BJZQ-da árbir qyzmetkerge shartty zeınetaqy shoty ashylady, onyń atyna jumys berýshi óz qarajaty esebinen qyzmetkerdiń aı saıyn­­ǵy kirisiniń 5%-y mól­sherin­de JMZJ aýdaratyn bolady. Jańa JMZJ-nyń basty artyqshylyǵy jumys berýshi sol úshin atalǵan jarnalardy júzege asyrǵan zeınetker tipti onyń shartty zeınetaqy shotyndaǵy qarajaty bitken jaǵdaıda da, zeınetaqysyn osy bólshekten ómir boıy alatyn bolady (JMZJ-ny jıyntyǵynda keminde 60 kúntizbelik aıda aýdarǵan kezde). – Búgingi tańda Qazaqstanda qandaı zeınetaqy úlgisi bar? – Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda zeınetaqymen qamsyzdandyrý bir ýaqytta ortaq jáne jınaq­taý­shy júıelerdiń tetikterin qatar qamtıtyn úsh deńgeıden turady. Birinshi deńgeı – bul zeınet­aqy tólemderi halyqtyń jumys isteıtin bóliginiń salyq aýdarymdary men ózge de túsimder esebinen memlekettik bıýdjetten júzege asyrylatyn ortaq zeınetaqy júıesi. Bul zeınetaqy bazalyq jáne eńbek dep atalatyn eki bólikten quralǵan. Bazalyq zeınetaqy barlyq zeınetkerlerge jáne zeınetke shyqqan sátte eńbek ótili 1998 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha keminde alty aıdy quraıtyn tulǵalarǵa tólenedi. Ekinshi deńgeı – bul Qazaq­stan azamattary, Qazaqstanda turaqty turatyn sheteldikter men azamattyǵy joq tulǵalar úshin aı saıynǵy tabystan 10 paıyz mindetti zeınetaqy jar­nalary jáne zııandy ári qaýipti óndiristerde jumys is­teı­tin qyzmetkerlerdiń paı­da­syna jumys berýshiniń qara­jaty esebinen aýdarylatyn qyzmetkerlerdiń aı saıynǵy tabysynan 5 paıyz mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary bar mindetti jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi. О́ndirister, jumystar men kásipter tizbesin Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti bekitedi. 2018 jyldan bastap jumys berýshiniń barlyq qyzmetkerler úshin olardyń shartty zeınetaqy shottaryna qyzmetkerdiń aı saıynǵy tabysynan 5 paıyz mólsherinde tóleıtin (olardyń eńbek jaǵdaılaryna qaramastan) mindetti zeınetaqy jarnalary qosylady. Úshinshi deńgeı – erikti zeınet­aqy jarnalaryna (EZJ) negizdelgen jınaqtaý júıesi. EZJ kólemi, olardy tóleý tártibi men keıingi tólemder taraptardyń EZJ esebinen zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly sharttaǵy kelisimder boıynsha anyqtalady. – 2018 jylǵy 1 shildeden bastap bazalyq zeınetaqynyń jańasha esepteletini jaıynda estidińiz be? Aıtyp beresiz be? – 2015 jylǵy 2 tamyzda Mem­­leket basshysy «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine zeınet­­aqymen qamsyzdandyrý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy. Atalǵan zańǵa sáıkes, sonymen birge, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jylǵy 28 qazandaǵy № 369-V zańyna sáıkes túzetýler eskerile otyryp, 2018 jylǵy 1 shildeden bastap zeınetaqy júıesine qatysý ótiline qaraı zeınet jasyna jetken kezde memlekettik bazalyq zeınetaqy tólemderin taǵaıyndaý tártibin ózgertý kózdeledi. Máselen, zeınetaqy júıesine qatysý ótili 10 jáne odan az jyldy quraǵan kezde nemese ol bolmaǵan kezde bazalyq zeınetaqynyń mólsheri respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda tıisti qarjy jylyna belgilengen eń tómengi kúnkóris deńgeıi shamasynyń 50%-na teń bolady. Munda on jyldyq eńbek ótilinen asatyn árbir tolyq jyl úshin bazalyq zeınetaqy 2%-ǵa ulǵaıady, biraq respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda tıisti qarjy jylyna belgilengen eń tó­mengi kúnkóris deńgeıi shama­synyń 100%-nan aspaıdy. – Jańa zeınetaqy zańna­masyn qabyldaýǵa baılanys­ty, qandaı bólshekterden bola­shaq zeınetaqy quryla­tyn bolady? – 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deıin keminde 6 aı eńbek ótili bar adamdar jınaqtaýshy jáne shartty-jınaqtaýshy júıelerdiń (budan ári – ShJJ) tólemderimen qatar bıýd­jetten bazalyq, ortaq zeınet­aqy alatyn bolady. Osylaısha, zeınetaqy mynalar esebinen qalyptasady: 1) bıýdjettik qarajat: – 1998 jylǵy 1 qańtarǵa de­ıin keminde alty kúntizbelik aı eń­bek ótili bolǵan kezde eńbek zeınetaqysy; – mólsheri eńbek ótiline jáne jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine qatysýǵa baılanysty bolatyn bazalyq zeınetaqy; 2) jınaqtaýshy zeınetaqy: – qyzmetkerdiń aı saıynǵy kirisinen 10% mindetti zeınetaqy jarnalary (bul – bizdiń 1998 jyldan bastap óz jalaqymyzdyń 10%-yn aı saıyn aýdara otyryp jınaıtyn soma); – qyzmetkerdiń aı saıynǵy kirisinen 5% mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary (bul – 2014 jylǵy 1 qańtardan bastap jumys berýshi zııandy (asa zııandy) eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń paıdasyna óz qarajaty esebinen aýdaratyn soma); – 2018 jyly engiziletin, jumys berýshiniń barlyq qyz­met­kerler úshin qyzmet­kerler­diń shartty zeınetaqy shottar­yna (eńbek jaǵdaılaryna qara­mastan) tóleıtin jańa 5% min­detti kásiptik zeınetaqy jarnalary. Osy shottardan tó­lem­der jıyntyǵynda keminde 60 kún­tizbelik aı JMZJ aýdaryl­ǵan jaǵdaıda ǵana 2023 jylǵa deıin júzege asyrylatyn bolady. – Zeınetaqy jınaqtary qalaı muraǵa qaldyrylady? – BJZQ-da zeınetaqy jınaq­tary bar adam qaıtys bolǵan jaǵdaıda mindetti, mindetti kásiptik jáne erikti zeınetaqy jarnalary esebinen qalyptasqan zeınetaqy jınaq­tary Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń zańnamasynda belgilengen tártippen muraǵa alynady. Jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnalary muraǵa berilmeıdi (sebebin eske túsi­reıik, bul jarnalardy jumys berýshi aýdaratyn bolǵandyqtan qyzmetkerdiń jeke menshigi bolmaıdy). Biraq, qaıtalap aıtamyz, zeınetker tipti onyń shartty zeınetaqy shotyndaǵy qarajaty bitken jaǵdaıda da, zeınetaqysyn osy bólshekten ómir boıy alatyn bolady (jıyn­tyǵynda keminde 60 kúntizbelik aı buryn aýdarylǵan JMZJ bolýǵa tıis). «Egemen-aqparat».