Infografıka • 21 Sáýir, 2023

Qatygez bala qaıdan shyǵady?

Keıingi kezderi jasóspirimder arasynda zorlyq-zombylyq, álim­jettik, býllıng, sýısıd oqıǵalary jıilep ketti. О́ske­men qalasyn­daǵy qyzdar tóbelesi, Túrkistan obly­syndaǵy oqýshy qyzdyń ólimi, Almaty oblysyndaǵy bir mekteptegi oqıǵa sal­darynan eki balanyń qaıtys bolýy qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Jas urpaqtyń qaýipsizdigi men otbasy qundylyqtaryn dáripteý máselesi kúni keshe Úkimet úıinde ótken alqaly jıynda da kóterildi. Balalarǵa qatysty jantúrshigerlik qylmystar jıilep ketkenin aıtqan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Soraqy jaǵdaı­lar oqýshylardyń ózine qol jumsaýyna sebepker bolyp otyr. Tipti ata-analardyń ózderi balasyna qorlyq kórsetip, onyń arty qaıǵyly jaǵdaıǵa ulasyp jatady. Otbasyndaǵy zorlyq-zomby­lyqtyń aldyn alý jumysy álsiz. Jaýapty mekemeler men quqyq qor­ǵaý organdarynyń qyzmeti oıdaǵydaı nátıje bergen joq», dep bul baǵyt­taǵy jumystardy synǵa aldy. Ras, endigi jerde mundaı jantúrshigerlik oqıǵalarǵa ókinish bildirip nemese syrttaı qarap otyrý múmkin emes. Sol sebepti de «Egemen Qazaqstan» gazetiniń kezekti dóńgelek ústeline bilim men tárbıe salasyna janashyrlyq tanytyp júrgen qoǵam múshelerin jınap, kókeıkesti máseleni jan-jaqty talqylaǵan edik.Dóńgelek ústelge elimizdiń bala qu­qy­ǵy jónindegi ýákili Arý­jan Saın, Májilis depýtaty Aman­jol Áltaı, pedagog-psıholog Ásııa Serikova, respýblıkalyq «Qazbilim» ortaly­ǵynyń jáne Asta­na qalasyndaǵy Q.Muhamedhanov atyn­daǵy №90 ulttyq gımnazııanyń dırek­tory Aıatjan Ahmetjanuly, Ulyt­aý oblysy bilim basqarmasynyń bas­shysy Sapýra Tólekova, Asta­na qalasy polısııa departamenti Jer­gi­likti polısııa qyzmeti basqarma basty­ǵynyń orynbasary Qanat Nysantaev, ata-analar ókili, jýrnalıst Danııar Esen jáne «Senimen Bolashaq» respýblıkalyq qoǵamdyq birles­tiginiń jetekshisi Nurken Asanov qatysyp, taqyrypqa qatys­ty oı-pikirlerin ortaǵa saldy.

Rýhanııat • 21 Sáýir, 2023

Ár qazaqty dos tutýdyń buralań joly

Uly Abaı «Birińdi, qazaq, biriń dos, Kórmeseń istiń bári bos» degen ósıet qaldyrypty. Biraq, «qaıran qazaǵymyz» áli de bolsa qutyla almaı otyrǵan rýshyldyq pen jershildik «derti» qarańǵylyqtyń tas túneginde «buǵyp», qyr sońymyzdan qalmaı-aq qoıdy. Memleket basshysynyń respýblıkalyq májiliste eskertkishter qoıýdaǵy bereketsizdikke nazar aýdarýy tegin bolmasa kerek.

Energetıka • 20 Sáýir, 2023

Jańǵyrmaly energetıkany damytý múmkindigi

Prezıdent aıtqan «ortasha tabys tuzaǵyna» biz 2013-2014 jyldary jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 13 myń dollarǵa jetkennen keıin túsip qaldyq. Negizi Prezıdent Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda eldegi ózekti ekonomıkalyq problemalardy kóterdi. Ony ekonomıkalyq ósim jáne naryqtyq relske kóshý dep ekige bólip qarastyrýǵa bolady. Elimiz áli kúnge munaı sektorynan túsetin tabysqa táýeldi bolyp qalyp otyr.

Rýhanııat • 20 Sáýir, 2023

Alash rýhty aqyn

Qytaı qazaq jazba ádebıetiniń ne­gi­­zin salýshylardyń biri, áıgili aqyn Tań­jaryq Joldy­ulynyń (1903-1947) týý, ósý joly Alash kezeńimen tuspa- tus keldi. Onyń on jasqa shyqqan jyly:Joldy ákem edi bas qalqam,Jıylmaı qapty-aý dastarqan.Qas qaqqansha bolǵany-aı,Aýzy-basy tas-talqan, – dep óleń shy­ǵarǵanyn eskersek, Alash rýhy qanat qaq­­qan­ 1917-1918 jyldar Tańjaryqtyń boz­balalyqty borandatqan der shaǵy edi.

Senat • 20 Sáýir, 2023

Turmys sapasyn arttyrý erekshe baqylaýda

Keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jóninde keńeıtilgen keńes ótti. Jıyn barysynda Prezıdentimiz jýyrda ótken Májilis jáne máslıhattar saılaýy saıası reformalardyń mańyzdy kezeńi bolǵanyn aıtty. Osylaısha, bılik tarmaqtarynyń tepe-teńdigi ornyqty.

Bilim • 20 Sáýir, 2023

Sapaly bilim – el damýynyń dińgegi

Qoǵamnyń damý kórsetkishi bilim salasynyń deńgeıine baılanys­ty ekeni belgili. Sondyqtan bilim salasyna kelgende áýeli qoǵamdy baı-kedeı dep jik-jikke bólmeı, bilim alýyna teńdeı múmkindik qarastyrý qajet dep esepteımin. Bilim qazirgi zamanǵa saı bolsa, onda keleshekte jas óskinderimiz básekege qabiletti bolyp jetiledi. PISA halyqaralyq zertteýine úńilsek, keıingi 10 jyldyń kóleminde elimiz orta bilim sapasy boıynsha 80 eldiń ishinde elýinshi-alpysynshy orynnan aspaǵan. Munyń saldaryn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jónindegi keńeıtilgen keńeste tarqatyp aıtyp berdi.

Ǵylym • 19 Sáýir, 2023

Damýdyń jańa modeli

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Prezıdent ja­nyn­daǵy Ǵylym jáne tehnologııa­lar jónindegi ulttyq keńestiń otyrysynda «barlyq ýaqytta damýdyń basty kilti ǵylym bolyp sanalǵanyn» atap ótti. Bul tezıs qarapaıym bolsa da, egjeı-tegjeıli negizdemeni qajet etedi.

Týrızm • 19 Sáýir, 2023

Týrızmge serpin beretin bastama

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev VIII saılanǵan Parlamenttiń birin­shi sessııasynda el damýyna úles qosa­tyn birneshe mańyzdy máseleni erekshe atap ótti. Sonyń ishinde Úkimet pen Parla­mentke týrızmdi damytý máselesine basa nazar aýdarýǵa tıis ekenin jetkizdi.

Álem • 19 Sáýir, 2023

2023 jylǵy jasandy ıntellekt ındeksi

Jaqynda jasandy ıntellekt ındeksi boıynsha «Artificial Intelligence Index Report 2023» atty esep jarııalandy. Munda jyl saıyn salystyrylǵan, taldanǵan jańa derekter usynylady. Bul – Stenford ýnıversıtetiniń Adamǵa baǵyttalǵan jasandy ıntellekt ınstıtýtynyń (HAI) jeke bastamasy. Bul jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen jáne etıkalyq turǵydan damytý maqsatynda mańyzdy sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.

Pikir • 18 Sáýir, 2023

Bedel bıigi

Dúnıeden kóshkenimen kóz aldyńnan jarqyn da jyly júzderi ketpeıtin, sanadan kóńilderi men yqylas nıetteriniń izderi óshpeıtin Báıken aǵa Áshimov, Ábish Kekilbaev, Kenjeǵalı Saǵadıev, Maqtaı Saǵdıev, Kákimbek Salyqov syndy qazaqtyń alyptary óz tirshilikterinde Svetlana Jalmaǵanbetovany «Sveta», «Svetajan» dep óz qyzdaryndaı erkelete aıtatyn sátteri qazir saǵynyshqa aınaldy.