Ulttyq ınjenerler ustahanasy

Osy kezeńde tabandy oqytýdyń, jú­ıeli tárbıeniń, qarqyndy ǵylymı iz­denisterdiń nátıjesinde ýnıversıtetten 130 myńnan astam ınjener maman bilim alyp shyqqanyn, olar eli­mizdiń ónerkásibiniń órkendeýine, eko­nomıkasynyń ilgeri basýyna, al táýelsizdik alǵannan bergi ýaqytta Qa­zaqstannyń tuǵyrynyń nyǵaıýy, álem­niń aldyńǵy qatarly elderiniń legine umtylǵan qadamymyzdyń qaryshty bolýy jolynda kúsh-jigerlerin jumsap, jemisti eńbek etip júrgenin, QazUTZÝ elimizde ulttyq ınjenerlik-tehnıkalyq ıntellıgensııanyń qalyptasýynyń, ósip-órkendeýiniń kósh basynda turǵanyn erekshe maqtanyshpen atap ótkimiz keledi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly Qazaq Ulttyq ǵylym akademııasynyń 75 jyldyq mereı­toıyna arnalǵan sessııasynda: «Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti – Qazaqstandaǵy tehnıkalyq joǵary bilimniń flagmany, jalǵyz ulttyq ǵy­ly­mı-tehnıkalyq ýnıversıtet. Sondyq­tan ol jańa tehnıkalyq ýnıversıtet­ter úshin ǵylymı-óndiristik bazaǵa aına­lýǵa tıis. Elimizdiń bas tehnıkalyq ýnı­versıtetiniń damý baǵdarlamasyn be­kitip, onyń negizinde ınjenerlik bilim men ǵylymdaǵy jańa tehnologııalar­­dyń ǵylymı zertteý habyn qurý qajet», – ­dep atap aıtty.

Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ult­tyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti búginde baı tarıhy, dańqty dástúri, tulǵaly túlekteri, taǵylymy mol bilikti ustazdary, joǵary kásiptik-ǵylymı dárejesi, ulttyq mártebesi, damyǵan áleý­mettik jáne oqý-materıaldyq bazasy bar. Ol álemdik deńgeıdegi ınjenerlik bilim berý, zamanaýı tehnıka men tehnologııa salalaryna qajetti mamandar daıarlaıtyn birden-bir joǵary oqý orny esebinde halyqaralyq ýnıversıtetter qaýymdastyǵynan oıyp alar orny bar, elimizdiń iri de irgeli ǵylymı jáne bilim berý ortalyǵyna aınalyp otyr. Sondaı-aq bul kıeli shańyraq ǵylymdaǵy, ádebıettegi, ónerdegi aıtýly tulǵalarymen, eldiń rýhanı ómirine súbeli úles qosqan jan-jaqtylyǵymen de belgili. Qasterli bilim ordasynyń ǵylym – bilim – óndiris salalarynyń tutastyǵyn qamtamasyz ete otyryp, elimizde alǵashqy bolyp «Zertteý ýnı­versıteti» mártebesine ıe bolǵanyn maq­tanyshpen aıtamyz.

Qazaqstan Respýblıkasynda joǵary bilim men ǵylymdy damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymda­masy bekitilip, bizdiń ýnıversıtet osy tujyrymdamada aıryqsha oryn aldy.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimettiń ústimizdegi jyl­ǵy 26 mamyrdaǵy №401 qaýlysymen «Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ult­tyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń» 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan damý baǵ­darlamasy bekitildi.

Atalǵan damý baǵdarlamasyn iske asyrý maqsaty – ınjenerlik bilim men ǵylymnyń ulttyq júıesin jańǵyrtý tetikteriniń biri bolyp sanalatyn jáne Qazaqstannyń ınnovasııalyq damýy men jahandyq básekege qabilettiligine eleýli úles qosatyn ýnıversıtet retinde QazUTZÝ álemniń jetekshi zertteý ýnı­ver­sıtetteriniń qataryna kirýi úshin ja­­handyq aýqymda tanylatyn ǵylymı zertteýlerdiń, bilimniń, jobalaý jumy­synyń joǵary deńgeıine qol jetkizý.

Bul baǵdarlamany júzege asyrý­­dyń alǵashqy qadamy – sıfrlyq ýnıversıtet tujyrymdamasyn júzege asy­rý, ıaǵnı sıfrlandyrý, ǵylym jáne ın­novasııa arqyly tehnologııalyq ser­­­­pilisti qamtamasyz etýge arnalǵan bi­lim berýdi sıfrlandyrý aıasyndaǵy qa­natqaqty joba. QazUTZÝ bazasynda elimizdiń zııatkerlik jáne materıal­dyq resýrstaryn biriktiretin, óz­ara nyǵaıtatyn barlyq qazaqstan­dyq ­jo­­ǵary oqý oryndarynyń oǵan qol­je­tim­­diligin qamtamasyz etetin uqsas sıfr­­lyq ınfraqurylym qalyptasady. QazUTZÝ tıisti qarjylyq táýelsizdik pen turaqtylyqqa qol jetkizý úshin Garvard, Stenford, MIT sııaqty ýnı­versıtetterdiń uıymdyq dızaıny men basqarý qurylymdaryn zerttep, olardy óz tájirıbesinde qoldanýdy maqsat etedi. Bul, ásirese ınjenerlik bilim, irgeli jáne qoldanbaly zertteýler salasyndaǵy ǵylymı qaýymdastyqty, bıznesti jáne memleketti birlestirý úshin óte mańyzdy bolmaq.

Qazirgi ýaqytta ýnıversıtettiń álem­dik deńgeıdegi damý úrdisi úshinshi mıssııany – qoǵammen ózara is-qımyldy, baılanysty damytýdy talap etedi. Bul mıssııa boıynsha QazUTZÝ qyzmetiniń úsh negizgi aspektisi: tehnologııalar men ınnovasııalar transferti, úzdiksiz oqytý jáne áleýmettik qatysý – qoǵam men syrtqy ortanyń damýyna yqpal etý saıasaty.

QazUTZÝ-da básekege qabiletti kadr­lardy daıarlaý úshin óndiris + bilim – dýaldy bilim berýdi biriktirý ádistemesi qoldanylady.

Ýnıversıtet onlaın-bilim berýdi jáne pandemııa kezinde tıimdiligin dá­leldegen jeke Polytech-online platformasyn odan ári damytýdy josparlap otyr. Bul bilim sapasyn arttyryp, eńbek naryǵyndaǵy ózgeristerge jedel dem berip qana qoımaı, ómir boıy oqý – ómir boıy bilim alý (Life-long learning) qa­ǵı­datyn júzege asyrýǵa múmkindik beredi.

Alǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jet­kizý úshin ýnıversıtettiń 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlama­syn­da Memleket basshysynyń Jolda­ýyn­da alǵa qoıylǵan ǵylymnyń damýy ­men joǵary bilim sapasyn arttyrý jónin­degi ýaqyttyń syn-qaterlerine, normatıv­tik qujattar men mindetterge jaýap beretin ınjenerlik bilim men ǵylymdaǵy jańa tehnologııalardyń ǵylymı zertteý habyn (budan ári – hab) qurý usynyldy.

Basqasha aıtqanda, adamzat qoǵamyn­da búgingi tańda oryn alyp otyrǵan qaı­shy­lyqqa toly, kúrdeli ári san alýan qubylystar dáýirinde memleketimizdiń óz ornyn, óz jolyn anyqtap, ilgeri basýynda Sátbaev ýnıversıtetine úlken jaýapkershilik júkteletini sózsiz. Sony­men birge, bul baǵdarlama bilim berý sa­pasyn, ǵylymı zertteýlerdiń baǵyt-baǵ­daryn, óndirispen baılanysty ny­ǵaı­týdy jańa deńgeıge kóterýge qýat­ty serpin beretinine senimdimiz. Búgin­gi tańda ýnıversıtet ujymy osy baǵdar­la­many júzege asyrýǵa belsene kirisip ketti. 

Ár kezeńde Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýty, al 1994 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń qaýlysymen (1994 jyl, 7 qańtar, №43) Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti bolyp qaıta qurylyp, 1999 jyldan Q.I.Sátbaev esimine ıe bolyp, 2015 jyldan Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti mártebesi berildi. Bilim ordasynda rektorlyq qyzmetti abyroımen atqarǵan úlken ǵalymdar, talantty uıymdastyrýshylar – áıgili Polıtehtyń túlekteri Ǵ.M.Esir­ke­ge­nov­, Á.Á.Áshimov, B.R.Raqy­shev, E.N.Nú­sipov, D.Q.Súleev­, J.M.Ádilov, Máskeý oqý oryn­da­rynyń úzdik túlekteri Á.Q.Oma­r­ov jáne E.M.Shaıhýtdınov, uzaq­ jyldar boıy prorektorlyq qyzmet atqar­­ǵan M.Batyrbekov, Ǵ.Nysanbaı­, Sh.Ba­ıysbekov, U.Sydyqov, V.Lý­ganov pen G.Joltaevtyń qajyrly ári maqsatkerlik eńbekterin erekshe atap ótken oryndy.

Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýty ót­ken ǵasyrdyń 60-jyldarynyń aıaǵynda Keńes odaǵyndaǵy 378 tehnıkalyq joǵary oqý ornynyń arasynda alǵash­qy segizdiktiń qatarynan kórindi. KSRO Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń 1984 jyl­ǵy 26 maýsymdaǵy Jarlyǵymen bi­­lik­ti mamandar daıarlaýdaǵy jáne ǵy­ly­mı zertteý jumystaryn damy­tý­daǵy je­tis­tikteri úshin ınstıtýt Eńbek Qy­zyl Tý ordenimen marapattaldy. Polı­teh (QazUTÝ), ásirese elimiz táýelsiz­dik al­ǵannan bergi ýaqytta qulashyn keń ja­ıyp, ósip-órkendep keledi. Ýnı­ver­sı­tettiń iri óndiris oryndary sho­ǵyr­lanǵan óńirlerde buryn ashylǵan jal­py tehnıkalyq fakýltetteri men fı­lıaldary negizinde Qazaqstannyń jańa tehnıkalyq joǵary oqý oryndary: Almaty energetıka ınstıtýty (1975 jyly ashylǵan, qazirgi Almaty energetıka já­ne baılanys ýnıversıteti), Rýdnyı ın­dýstrııalyq ınstıtýty (1978 ), Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýty (1979), qazirgi Qazaq Bas sáýlet-qurylys akademııasy, Aqtaý polıtehnıkalyq ınstıtýty (1993 jyly ashylǵan, qazirgi Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı tehnologııa jáne ınjınırıng memlekettik ýnıversıteti) jáne Atyraý munaı-gaz ınstıtýty (1995) quryldy.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıden­tiniń 2001 jylǵy 5 shildedegi Jar­ly­ǵymen ýnıversıtet ulttyq jáne jalpy adamzattyq qundylyqtar negizinde jeke adamdy qalyptastyrý, damytý jáne kásiptik ósip-órkendeýine qosqan zor úlesi, ǵylym men tehnıkadaǵy jetis­tikteri úshin erekshe Ulttyq már­tebege ıe boldy.

Alǵashqy rektorymyz Áshiráli Búr­kitbaevtyń alǵashqy shákirtteriniń biri, Qazaq taý-ken-metallýrgııa ıns­tıtý­tynyń birinshi túlegi Aqjan Jaq­sy­bek­uly Mashanıdy kózi qaraqty qa­ýym búginde jaqsy biletinine senimdimiz. Aqjan aǵa da ustaz amanatyna adal bol­dy, uzaq jasaǵan sanaly ómirin ǵy­lymǵa, mamandar tárbıesine, ult má­de­nıetiniń órkendeýine arnady. Ol Q.I.Sátbaevpen birge elimizdiń Ulttyq ǵylym akademııasynyń irgesin qalasty. Geomehanıka atty ǵylym salasynyń negizin saldy. Aqbastaý–Qusmuryn altyn kenishin ashty.

«Shash al dese, bas alatyn» keńestik qatal saıasattyń tusynda «álemniń ekin­shi ustazy» atalǵan Ál-Farabı babamyz­dyń ardaqty esimi men asqaq rýhyn óz Otanyna qaıtaryp, rýhanı muralary qazaq jurtynyń qolyna tııýine tikeleı atsalysqan qajymas qaıratker, uly us­tazymyz, búginde farabıtanýdyń abyzy atanǵan Aqjan Mashanıdyń erlik­pen para-par ǵajaıyp eńbegin ádil baǵalaýǵa tıispiz.

QazUTZÝ-dyń túlekteri elimizdiń jerasty, jerústi baılyqtaryn ıgerýge baǵyttalǵan ónerkásip oryn­darynyń barlyǵynda – munaı men gaz, altyn-kúmis, qorǵasyn-myrysh, kómir-bolat, alıýmınıı-hrom, t.b. tolyp jat­qan qazba baılyqtar óndirisiniń sapalarynan bastap, osy zamanǵy álemniń eń ozyq tehnıka men tehnologııalardy ıgerý ári damytý baǵytyndaǵy avtomatty-elektrondy basqarý, bıotehnologııa, nanotehnologııa, ǵaryshtyq tehnıka men tehnologııa, jańa energııa kózderin ıgerý, ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sııaqty ulttyń bolashaǵy úshin ma­ńyzdy strategııalyq óndiris salalarynda abyroımen eńbek etip keledi.

Ýnıversıtettiń 100 túlegi Lenındik jáne Memlekettik syılyqtardyń laý­reattary atandy, 80 túlegi – Qazaq­stan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym aka­de­mııasynyń akademıkteri jáne kor­res­pondent-músheleri, 50-den astam túlek – salalyq Ulttyq akademııalardyń aka­demıkteri. Bir sózben aıtqanda, QazUTZÝ túlekteriniń irgeli jáne tehnıkalyq ǵylymdardyń damýyna qosqan úlesteri asa qomaqty.

QazUTZÝ elimizdegi joǵary tehnı­ka­lyq bilim men ǵylymnyń qasterli qara shańyraǵy retinde geologııa, gıdrogeologııa, munaı-gaz ónerkásibi, metallýrgııa, taý-ken óndirisi, mashına jasaý, energetıka, IT jáne sáýlet-qurylys, dızaın sııaqty Qazaqstan ekonomıkasynyń negizgi salalarynda bilikti ınjener mamandar daıarlaıdy, osy salalardyń óndiristik talap-suranymdaryna sáıkes ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizedi.

Búgingi tańda ýnıversıtet qury­lymynda álemdik tehnıka men tehno­lo­gııa­lardy ıgerýdi jáne jer qoınaýyndaǵy baılyǵymyzdy el ıgi­ligine jaratýdy maqsat tutqan 6 aka­demııalyq ınstıtýt, 6 ǵylymı-zertteý ıns­tıtýty, «Tehnopark» jaýapkershi­ligi shekteýli seriktestigi, 3 akkredıttelgen zerthana, 2 polıgon, 32 kafedra, 46 ǵylymı zerthana, 260-tan astam oqytý zerthanasy, 15 ǵylymı jáne ­11 sheteldik áriptestermen birge quryl­ǵan álemdik deńgeıdegi ǵylymı-oqytý ortalyǵy jumys isteıdi. Sondaı-aq aqparattyq jáne ǵaryshtyq tehnolo­gııalardy ujymdyq paıdalanýǵa arnalǵan Ulttyq ǵylymı zerthana, tehnopark, bıznes-ınkýbatordyń qyzmetin de atap ótken jón.

Tehnıkalyq salada mamandar daıar­laý 41 baǵyt boıynsha (bakalavrıat – 15, ma­gıstratýra – 15, doktorantýra – 11) iske asyrylýda. Joǵary bilim berýdi basqarýdyń ortaq júıesinde 196 jańa bilim berý baǵdarlamasy tir­kelgen. Olardyń árqaısysy maz­muny jaǵynan «Jańa kásipter atla­syna», jumys berýshilerdiń talapta­ryna jáne «Atameken» Ulttyq kásip­kerler palatasynyń kásibı standart­taryna sáıkes keledi. Bilim berý baǵdar­lamalarynyń barlyq deńgeıindegi oqý úderisi kredıttik tehnologııa boıynsha memlekettik (72 %), orys (25 %) jáne aǵylshyn (3 %) tilderinde júrgiziledi.

Stýdentterdiń óndiristik praktıka­syn uıymdastyrý úshin 2022 jyly kásiporyndarmen 819 kelisimshart jasal­dy. Sondaı-aq ýnıversıtet ınjener mamandardy ónerkásip oryndarynyń naqty talap-suranymdaryna sáıkes daıarlaý maqsatynda elimizdegi 370-ten astam kompanııamen kelisimshart jasaǵan, onyń ishinde «Qazmyrysh», «QazMunaıGaz» «Qazatomónerkásip», t.b. álemdik deńgeıdegi iri kásiporyndar bar. Sonymen qatar dúnıe júziniń 32 eliniń Halyqaralyq uıymdarymen yn­tymaqtastyq qarym-qatynas jaıly 160-tan astam kelisimge, memorandýmǵa qol qoıyldy. Ýnıversıtet – álemniń 5 qaýymdastyǵy men 3 konsorsıýmynyń múshesi.

Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti 2019 jyly Jambyl oblysynda lıtıı kenin barlaýǵa lısenzııa aldy. Barlaý jumystaryn júrgizý úshin energetıka men jer qoınaýyn paıdalaný salasynda halyqaralyq jobalardy ázirleýmen aınalysatyn «Condor Energies» (Kanada) kompanııasy ınvestor retinde tartyldy, ol halyqaralyq iri qoǵamdyq kompanııa bolyp sanalady.

Osy jobany júzege asyrý maq­sa­tynda «Condor Energies» kompanııasy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetimen birlesip, «Qazaq Green Energies» JShS zańdy kásipornyn jańadan qurdy. Bul joba boıynsha geologııalyq barlaý jumystarynyń barlyq shyǵynyn ınvestor óz moınyna alady, al ýnıversıtet ǵylymı qoldaý kórsetedi, sondaı-aq gıdromıneraldy tuzdy eritindilerden lıtıı alýdyń ozyq tehnologııalaryn transfertteý men beıimdeýdi qamtamasyz etedi.

«Condor Energies» Qazaqstanda 20 jyldan astam jumys isteıdi, al onyń el ekonomıkasyna salǵan ınvestısııasy 250 mıllıon AQSh dollarynan asatynyn aıta ketken jón.

QazUTZÝ aldyńǵy qatarly shet mem­leketterdiń: AQSh, Qytaı, Ulybrıta­nııa, Izraıl, Reseı, Kanada, Germanııa, Koreıa, Fransııa, Malaızııa, taǵy basqa 120-dan astam iri ǵylymı-tehnıka­lyq ortalyqtarmen jáne álemdik ataqty ýnıversıtettermen (Stenford ýnıver­sı­teti, Massachýsets tehnologııalyq ıns­tıtýty, Kolorado taý-ken mektebi, Ostın qalasynyń Tehas ýnıversıteti, t.b.) yntymaqtastyqty damytyp, odan ári nyǵaıtýda.

Joǵaryda atalǵan álemdik deńgeı­degi ýnıversıtetterdiń uıymdastyrýshy­lyq dızaıny men basqarý qurylymda­ryn zerdelep, QazUTZÝ óz tájirıbe­si­ne qoldanýdy maqsat etip otyrǵanyn atap ótken oryndy. Ásirese ınjenerlik bilim berý, irgeli jáne qoldanbaly zertteýler júrgizýde ǵylymı qoǵamdastyq, bıznes jáne memleketti birlestirý isinde bul óte mańyzdy bolmaq.

QazUTZÝ-dyń ǵylymı zertteý jáne ınnovasııalyq qyzmeti respýblıka bo­ıynsha basymdyqqa ıe 5 baǵytqa sáı­kes irgeli jáne qoldanbaly ǵyly­­mı zertteýlerdi damytýǵa baǵyttalǵan: «Geo­­logııa, mıneraldy jáne kómirsý­tek shı­kizatyn óndirý jáne qaıta óńdeý, óndiris qaldyqtarynan jańa materıaldar, qaýipsiz buıymdar men kon­strýk­sııalar shyǵarý», «Energetıka jáne mashına jasaý», «Aqparattyq, kom­mý­nıkasııalyq jáne ǵaryshtyq tehnolo­gııalar», «Sý resýrstaryn utymdy paıdalaný jáne ekologııa», «Jaratylys­taný ǵylymdary boıynsha zertteýler». ­2022 jyly osy baǵyttar boıynsha jal­py granttyq qarjylandyrý turǵysy­nan 1,5 mlrd teńgeniń kóleminde 88 joba oryndaldy.

Sonymen birge ýnıversıtet ǵalym­dary men ǵylymı qyzmetkerler, doktoranttar, magıstranttar men stýdentter el ekonomıkasynyń, óndirisiniń, áleýmettik rýhanı ómirdiń qadaý-qadaý salalary boıynsha ǵylymı izdenistermen shuǵyldaný ústinde.

Kezinde Q.I.Sátbaevtyń ózi irgesin qalap, qaz turǵyzyp, ósirip-órkendet­ken Ulttyq ǵylym akademııasynyń ǵy­lymı zertteý qurylymdary retinde kóp jyldar boıy qyzmet atqaryp kele jatqan Q.I.Sátbaev atyndaǵy Geo­logııa ǵylymdary ınstıtýty, Me­tal­lýrgııa jáne ken baıytý ınstıtýty, Ý.A.Ahmetsafın atyndaǵy Gıdro­geo­logııa jáne geoekologııa ınstıtýty, Fızıka-tehnıkalyq ınstıtýt, Sıfr­lyq jáne nanotehnologııalyq ınstıtýt – barlyǵy «Q.I.Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ» kommersııalyq emes aksıo­ner­lik qoǵam esebinde 2015 jyldyń aıaǵynda qaıta qurylýyna baılanysty osy AQ quramyna biriktirilgen bolatyn. Atalǵan ınstıtýttar, bir jaǵy­nan, óz derbestikterin saqtaı otyryp, ekin­shi jaǵynan, Polıtehtyń ǵylymı áleýetin arttyrýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp keledi.

Qazaqstanda joǵary sapaly boksıt­tiń qory azaıyp barady, sondyqtan sapasy tómen boksıtterdi óńdeýge jaramdy etý jáne olardy óńdeýdiń joǵa­ry rentabeldi tehnologııasyn jasaý arqyly glınozem óndirisiniń shıkizat bazasyn keńeıtý joldary qarastyrylý­da. Osy oraıda Metallýrgııa jáne baıytý ınstıtýtynda Kóktal ken oryndary tobyndaǵy temirli boksıtterdi óńdeýge arnalǵan ınnovasııalyq baıer-gıdro­granat tehnologııasy ázirlendi. Bul joǵa­ry tehnologııalyq jáne ekonomıkalyq kórsetkishterdi qamtamasyz etedi. Ins­tıtýt ǵalymdary jańa tehnologııa­ny tájirıbelik-eksperımenttik me­tal­lýrgııalyq óndiriste synap kórdi, qýattylyǵy jylyna 1 mln tonna alıýmınıı totyǵyn óńdeý zaýytyn salýdyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi daıyndaldy. 2022 jyldyń 16 qarasha kúni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Almatyǵa resmı saparmen kelgende bul tehnologııa Memleket basshysynyń nazaryna usynyldy.

Sońǵy bir-eki jyldyń aýmaǵynda qasterli qara shańyraqtyń, aty ańyzǵa aınalǵan Polıtehtyń tarıhyn, qadir-qasıetin, baı dástúrlerin, basty qun­dylyqtaryn qalpyna keltirip, qaıta jandandyryp, sol arqyly ýnıversıtette oqyp júrgen jastardyń sanalaryna sáýle, júrekterine nur quıylýyna, bo­lashaqta Ádiletti Qazaqstannyń qalyp­tasýyna, ósip-órkendeýine aıtarlyq­taı belsendi úles qosýyna úlken kóńil bólinýde.

 Bilim alýshylardyń sany qazir shamamen 15,7 myń adam (memlekettik tapsyrys boıynsha – 13,2 myń bilim alýshy, aqyly oqytý boıynsha – 2,5 myń bilim alýshy). Búgingi tańda QazUTZÝ bilim alýshylardy tek 2300 tósektik orynmen qam­tamasyz etip otyr.

Jańa zamanaýı jataqhana ǵımarat­taryn salý, stýdentterdiń kem degende 70%-yn jáne baspanaǵa muqtaj oqytý­shylardy jataqhanalarmen qamtamasyz etý aldaǵy josparda qamtylǵan. Bilim alýshylar kontıngenti jyl saıyn óse­tinin eskersek, jataqhanalardyń jańa ǵımarattaryn salý bilim alýshylar ǵana emes, ýnıversıtet oqytýshylary men qyzmetkerleriniń de turǵynjaıǵa degen suranysyn qanaǵattandyrýǵa múmkindik beredi.

Al áleýmettik paket – ýnıversıtettiń damý baǵdarlamasynyń mańyzdy bóligi, ony tabysty túrde iske asyrý jáne qarjylandyrý kezinde 10 500 oryndyq jańa jataqhanalar salynady, osylaısha tósektik oryn tapshylyǵy joıylady, naryqta jalǵa beriletin turǵynjaıdyń quny tómendeıdi.

Eń bastysy – osy zamanǵy úzdik tehnıka men tehnologııa jetistikterin erkin meńgergen, álemniń ozyq elderiniń besas­pap mamandarymen úzeńgi qaǵystyratyn, terezesi teń, izdenimpaz, bilimpaz, onyń ústine óz ultyna, týǵan topyraǵyna jan-tánimen eńbegin arnaıtyn, jurtynyń tarıhyn, ádebıetin, ónerin tereń túsinip, erekshe baǵalaıtyn, ulttyń rýhynyń asqaqtaýyna bar kúsh-jigerin jumsaıtyn qazaqtyń ınjener-tehnıkalyq zııaly qaýymynyń ókilderin tárbıeleý baǵytynda júıeli ister atqarylýda.

Memleket basshysy 2022 jyldyń kúzinde Almatyda stýdent jastarmen jáne jas ǵalymdarmen kezdesý barysynda: «Elimiz talaı jyl boıy, negizinen, munaıǵa arqa súıep keldi. Biraq qazir zaman basqa. Tabıǵı baılyqtyń emes, adamı kapıtaldyń mańyzy artqan dáýirge qadam bastyq. Búginde kóp nárse ózgerdi. Úzdik tehnıkalyq sala mamandaryna suranys joǵary. Injener bolý márte­besi ári ekonomıkalyq turǵydan tıimdi mamandyqqa aınaldy», – dedi. Osy oıyn tereńdete kele, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: «Men Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń janynan jańa tehnologııalardyń ǵylymı zertteý habyn qurý týraly tapsyrma berdim. Onyń ınfraqurylymyn teh­nıkalyq oqý oryndarynyń bári paıdalanýyna bolady. Úkimet ǵylymı zertteý habtaryn qarjylandyrý múmkindigin qarastyrýy qajet», – dep málimdedi.

О́ziniń 2040 jylǵa deıingi damý jo­lyndaǵy naqty qadamdardy anyqtaý úshin QazUTZÝ ǵalymdar men ýnıversıtet basshylarynyń qatysýymen ǵy­lym men bilim salasyndaǵy sheshimderdi ázirleýge jáne ýnıversıtettiń jaqyn bolashaqtaǵy mıssııasyna kózqarasyn damytýǵa baǵyttalǵan Forsaıt sessııa­laryn ótkizedi. Mundaı sessııalar she­shim qabyldaýdyń belsendi tásili bol­ǵandyqtan, olar QazUTZÝ-da óte tanymal jáne basqarýshylyqtyń barlyq deń­geıinde qoldanylady. Sessııalar bary­synda qatysýshylar tyń ıdeıalardy ázirleý, olardyń eń jaqsysyn tańdaý jáne naqty júzege asyrý joldaryn py­syqtaý úshin mıǵa shabýyl (breınshtormıng) mehanızmderin, saraptaý pa­nelderin, SWOT-taldaýlardy, jol kar­talaryn jáne ýaqyt kartalaryn paıdalanady.

Bul ádisti qoldaný, eńbek nary­ǵy­nyń naqty oıynshylaryn tartý, táji­rıbeli moderatorlardyń, sarapshylar men menedjerlerdiń qatysýymen ót­ken pikirtalastar bizdiń naqty maqsat­tarymyzdy aıqyndaýǵa kómektesti, bo­lashaq ózgeristerdi tek kórsetip qana qoımaı, olarǵa belgili bir dárejede áser etti. О́ńirlerde «Forsaıt» materıal­dary negizinde «Jańa mamandyqtar atlasy» jasalýda. Onyń kómegimen jo­ǵary oqý oryndary bolashaqtaǵy ozyq bilim berý baǵdarlamalaryn jasap, al­daǵy 10-15 jylda ekonomıkaǵa qajetti mamandardy daıarlaıdy. Nátıjesinde, bul ádis ýnıversıtettiń tıimdiligin arttyryp, onyń túlekteriniń tabysyn jo­ǵarylatyp, qazaqstandyqtardyń ál-aýqa­ty deńgeıin kóterýge tıis.

Osy jyly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń tapsyrmasy boıynsha ýnıversıtettiń professor-oqytýshylar quramy kásibı biliktilikterin arttyrdy. Mamyr aıynda QazUTZÝ komandasy Forsaıt ádistemesine tereńirek úńilip, moderatorlar men analıtıkterdiń trekteri boıynsha bilimderin jetildirdi. Nátıjesinde, QazUTZÝ-dyń mamandary ózimiz úshin de, basqa tapsyrys berýshiler úshin de qajetti forsaıt-sessııalardy ótkize alatyn dárejege jetkenin atap ótý kerek.

QazUTZÝ strategııalyq perspektıvada ózin Qazaqstan, TMD jáne Ortalyq Azııanyń ınjenerlik bilim berý ortaly­ǵy retinde kórsetetin bolady. QazUTZÝ óz jumysynda ǵylymı zertteýler oqý úderisiniń quramdas bóligi bolýyn qam­tamasyz etýge, ıaǵnı «ǵylymı zertteý arqyly bilim alý» qaǵıdasyn is júzinde júzege asyrýǵa umtylady. «Úshtik spıral» modeline sáıkes ýnıversıtet bız­nes pen úkimet úshin problemalardy anyqtaý jáne sheshý jóninde óziniń ǵylymı tájirıbesin usynady, sondaı-aq kásipkerlik úshin jaǵdaı jasap, startaptar qurýǵa da yntalandyrady. Osynyń barlyǵy birigip, «Ýnıversıtet 4.0» mo­deliniń qalyptasýyna negiz jasaıdy jáne qazaqstandyq qoǵamnyń úmitterin aqtaýǵa, ǵylymı belsendiliktiń ósýine jáne ýnıversıtetter men ekonomıkanyń tutas sektorlarynyń ekonomıkalyq damýyna arnalǵan «mahovıkti» iske qosýǵa múmkindik beredi.

Ýnıversıtettiń aldynda turǵan basty maqsat – bilim berýdi jańa sapamen jáne mazmunmen tolyqtyrý. Ol úshin ǵylymı zertteýler – bilim berý úderisiniń ajyramas bóligi bolady. Basqasha aıtqanda, «Zertteýler arqyly bilim berý» modelin iske asyrý kózdelip otyr. Eń áýeli stýdentter óndiristik praktıka kezinde dýaldy oqytý arqyly, ıaǵnı praktıkaǵa jetekshi ustazdardyń jáne óndiristegi praktık mamandardyń naqty kómegi­­men anyqtalǵan ǵylymı mindetterdi ­sheshýge tikeleı qatysady. Kelesi kezeńde zertteý daǵdylaryn ıgerý, damytý arqyly óndiristiń aǵymdaǵy problemalaryn anyqtap, zerttep, sheshim qabyldaý úderisine qatysady. Sóıtip, stýdentterdi daıarlaý olardyń zertteý daǵdylaryn jáne kásiptik mádenıetin damytýǵa baǵdarlanady.

Kadrlardy jańa formatta daıarlaý bilim alýshylarǵa kim bolý kerektigin tańdaýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı: 1. О́n­dirýshi, joǵary deńgeıdegi kásipqoı; 2. Ǵy­lymı qyzmetke daıyn zertteýshi; 3. QazUTZÝ-da óziniń startapyn qurǵan kásipker; 4. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sózimen aıtqanda, «Sapaly bilim alý – adamdy qoǵamdyq ortaǵa beıimdeıtin, onyń boıyna izgi qundylyqtar men minez-qulyq normalaryn sińiretin mańyzdy ınstıtýt». 

QazUTZÝ-dyń Úkimet qabyldaǵan Damý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa baıla­nysty qarajatpen qamtamasyz etý 3 ba­ǵyt boıynsha aıqyndalǵan: Birinshi baǵyt – bilim berý, ǵylymı, ádistemelik jáne korporatıvtik máselelerdi qozǵaıdy, olardy iske asyrý úshin usynylǵan ın­dıkator. Ekinshi baǵyt – jańa ınfra­qurylymdy damytý jáne qurý. Úshin­shi baǵyt – bilim berýdi zertteýler ar­qy­ly iske asyrýdy qajetti qural-jab­dyqtarmen qamtamasyz etý. 

Aldaǵy ýaqytta QazUTZÝ ınfra­qurylymy jańartylady, adamı resýrs­tardy basqarýdyń zamanaýı júıesi iske asyrylady, professor-oqytýshylar men ákimshilik basqarý kadrlarynyń, sondaı-aq stýdentterdiń, magıstranttar men doktoranttardyń ózin-ózi shy­ǵarmashylyq turǵydan kórsetýi úshin jaǵdaılar jasalady. Sheteldik professorlar men konsýltanttardy oqytý – ǵylymı isterge tartýdyń tıimdi júıesi iske asyrylatyn bolady.

Túıindeı aıtqanda, Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń – aty ańyzǵa aınalǵan Polıtehtyń bola­shaǵy jarqyn, shyǵar bıikteri alda. Eli­mizdiń joǵary tehnıkalyq bilimi men ǵylymynyń qasterli shańyraǵyna se­nim bildirip, jol ashyp, jaýapkershilik júktep otyrǵan halqymyzǵa, Memleket basshysyna, Úkimetimizge ýnıversıtet ujymynyń alǵysy sheksiz.

Ulyqpan SYDYQOV,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, fılosofııa ǵylymdary­nyń doktory, Q.Sátbaev ýnıversıteti­niń túlegi ári professory, QR Ulttyq jaratylystaný ǵylym akademııasynyń akademıgi