Quqyq • 09 Qarasha, 2023
«Daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý týraly» zań 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap qoldanysqa engizilýi kerek bolatyn. Buryn Parlament eki ret Úkimetke keri qaıtarǵan zań BAQ pen áleýmettik jelilerde, jalpy qoǵamda qyzý talqylanyp, kóp pikirtalas týdyrdy.
Teńge • 09 Qarasha, 2023
Teńge men dengı tórkindes termınder me?
Biz basqa tilden biraz sóz aldyq. Árıne, álemdik deńgeıdegi taýar nemese ónimdi ózimiz kóp shyǵarmaǵannan keıin amalsyz ozyq elderdiń bizge bergen termınin paıdalanamyz nemese kórshi orys tili qabyldaǵan sózdi qoldanysqa kirgizemiz. Al budan burynyraq zamanda kórshi tilderge kóbirek sóz beretin edik, óıtkeni olardy kóbine ózimiz óndirgen bolatynbyz. Máselen, dengı (teńge), tovar (tabar sózi buryn «usaq mal» maǵ.), shater (shatyr), ýtıýk, kırpıch, stakan, sýndýk, býlat, kolpak, karandash, shtany (ish ton), malahaı, ýrıýk (órik), kýraga (qurǵaq), ızıým (júzim), kýmys, kýrt, ıogýrt (uıyt), sergı (syrǵa), jemchýg (injý), bashmak, shashlyk, chebýrek (shı bórek), kabachok (asqabaq) t.b. Endi qazirgi kezde keıbir taǵam ataýlary men ulttyq dúnıetanymǵa baılanysty sózder ǵana bolmasa, kórshi tilderge leksıkalyq jaǵynan áser etip jatqanymyz shamaly.
Jastar • 09 Qarasha, 2023
Jastardy áleýmettendirý máselesi
Qazirgi jastar arasynda býllıng jaıy ótkir tur. Bul «Jastardy áleýmettendirý táýekelderi» zertteýi barysynda belgili boldy. Tamyz aıynda júrgizilgen saýalnamada respondentterdiń 49,3 paıyzy býllıngti basynan ótkergenin aıtqan. Eń soraqysy, qatarlastarynyń mundaı qaǵytpa áreketine turmystyq áleýeti álsiz jastar jıi kezigetin kórinedi.
Saıasat • 09 Qarasha, 2023
Áriptestikti damytý – basty nazarda
Memlekettik keńesshi, Qazaqstan Respýblıkasynyń IýNESKO jáne ISESKO isteri jónindegi Ulttyq komıssııasynyń tóraǵasy Erlan Qarın IýNESKO-nyń Parıjde ótip jatqan 42-Bas konferensııasynyń jalpysaıası debattarynda sóz sóıledi.
Úkimet • 09 Qarasha, 2023
2000 aýyl mektebi «Starlink»-ke qosylady
Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken keńeste 5G tehnologııasyn engizý jáne shalǵaı eldi mekenderdegi mektepterdi joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etý máseleleri talqylandy.
Quqyq • 08 Qarasha, 2023
Táýelsiz elimizdiń quqyqtyq tuǵyrnamasynyń qalyptasýyna, damýyna úles qosqan azamattar az emes. Olardyń birazy ortamyzda júr. Olar elimizdi quqyqtyq memleket retinde qalyptastyrý maqsatynda aıanbaı eńbek etti. Ásirese sot, quqyq qorǵaý jáne zań salalarynda túpkilikti reformalardyń qalyptasýyna sebepker boldy. Solardyń biri – Ońalsyn Jumabekov.
Tanym • 08 Qarasha, 2023
2023 jyldyń 10-25 qyrkúıegi aralyǵynda Saýd Arabııasynyń astanasy Er-Rııad qalasynda IýNESKO-nyń 45-otyrysy ótti. Onda álemniń biraz elindegi mádenı-rýhanı muralardy IýNESKO-nyń tizimine alyp, qorǵaý máselesi qaralǵan. Alyp Altaı, Ońtústik Sibir, Soltústik-batys Mońǵolııa jerinde ejelgi skıfterdiń (skýz) mádenı murasy ǵylymı ádebıetterde «buǵytas» dep atalsa, baıyrǵy túrki jazba derekterde «syntas» dep atalǵan. Osy muralardyń 80%-y Mońǵolııa jerinde. Mońǵol bıligi atalǵan muralardy IýNESKO-nyń tizimine engizip, qorǵaýyna alý máselesi osy jıynda qarastyryldy. Syntastar (buǵytas) IýNESKO-nyń qorǵaýyna alynyp, Qytaıdyń uly qorǵanymen, Úndistannyń Táj-Mahalymen teń, álemdik birinshi dárejeli tarıhı mura dep baǵalandy. Bul muranyń saqtaýshysy Mońǵol memleketi bolǵanymen, muranyń túpki ıesi – ony jasap qaldyrýshylar túrkiler. Belgili túrkitanýshy ǵalym ejelgi skıfterden qalǵan osy qundylyq týraly sóz etedi.
Tulǵa • 08 Qarasha, 2023
Alla taǵala halqyn jarylqaıyn dese, keleshekte ult qamyn jeıtin eki ulyn bir-birine tirek, súıeý, janashyr etip jaratatyn bolsa kerek. Qazaq ádebıetiniń kórnekti tulǵalaryna aınalǵan Kereký óńiriniń týmalary, aqyn Qalıjan Bekqojın men Qabdykárim Ydyrysov týraly osylaı tolǵanýǵa bolady. Qalekeń aǵa bolyp jyr aıdynynda kúrkirep turǵan tusynda sońynan ergen balań talapker Qabdykárim inisin qoltyqtan súıegenin bireý bilse, bireý bilmes. Tipti ǵumyr boıy poezııadaǵy aıaq alysyna qoldaý bildirip, janashyrlyq tanytqanyna tek súısinýge bolady. Bıyl Qalıjan Bekqojınniń dúnıege kelgenine 110 jyl tolsa, Q.Ydyrysovtyń týǵanyna – 95 jyl. Sondyqtan biraz ýaqyttan beri kókeıde júrgen, adamgershilikti altyn arqaý etken osynaý dúnıeni aq qaǵazǵa tógiltip usynar kez jetkendeı.
Egemen Qazaqstan • 08 Qarasha, 2023
Saraptama • 08 Qarasha, 2023
Jer sharyndaǵy ózgerip jatqan klımat, ıaǵnı jahandyq jylý, tabıǵı ekojúıeniń buzylýy, ozon qabatynyń juqarýy, atmosferanyń, álemdik muhıttyń lastanýy, qoqystyń kóbeıýi – qazir álemdegi kún tártibinen túspeıtin ózekti taqyryptar. Bul máseleler boıynsha túrli zertteý júrgizilip, esepter jazyldy. Solardyń biri – qoldanýshylarǵa kásibı baǵytta paıdaly bola alatyn «LinkedIn» kompanııasy júrgizgen zertteý.
