Bilim • 26 Jeltoqsan, 2025
Antıkadan Astanaǵa deıin: kitaphanalar qalaı jańartylyp jatyr?
Adamzat tarıhyna úńilsek tanym úderisi jyldan-jylǵa kúrdelene bergenin baıqaımyz. Ony «ekinshi tabıǵattan», ıaǵnı adam jasaǵan mádenı nysandardan anyq ańǵarýǵa bolady. Kezinde birqatar sóre, parta, oryndyq bolsa, ol bólme op-ońaı «kitaphana» atana beretin. Ol ýaqytta kitaphananyń basty mindeti kitapty saqtaý, al oqyrmandiki ony oqýmen ǵana shekteletin. Bul túsinik búgin túbegeıli ózgerdi. Qazir adam aqparatqa emes, keńistikke zárý. Alǵan bilimin bólisetin, pikir almasatyn jer izdeıdi. Shyǵarmashylyq ortaǵa engisi keledi. Saıyp kelgende ishki álemin retke keltiretin mekenge muqtaj. Osy suranys kitaphananyń mazmunyn keńeıtti. Ol endi jaı ǵana kitap saqtaıtyn oryn emes, áleýmettik, mádenı, zııatkerlik úderister toǵysatyn tiri aǵzaǵa aınaldy.
Qoǵam • 25 Jeltoqsan, 2025
Keler kúnnen úmit etip, jańa jyldan jarylqaý kútý – adamzat tabıǵatynda ejelden bar úrdis. Ony tek ár halyq óz dúnıetanymyna, ǵurpyna saı jasaıdy. Máselen, bizdiń zamanymyzdaǵy tarıhı jádigerlerdi sanamaǵanda, jańa jyldy toılaý týraly derekter ejegi Mesopotamııa men Mysyr eskertkishterinde saqtalǵan. Al siz ben bizdiń kózimiz úırengen Jańa jyl formaty qalaı qalyptasty? Shyrsha aǵashynyń sımvoldyq máni qandaı? Zerdelep kórdik.
Tulǵa • 24 Jeltoqsan, 2025
2025 jyly qandaı tulǵalarmen qosh aıtystyq?
Dúnıeniń basy – saıran, aıaǵy – oıran. Taýdaı tulǵalaryn baqıǵa jóneltken halqymyz jylan jylyn jylap aıaqtap otyr. Kúni keshe Qazaqstannyń Eńbek Eri, Halyq ártisi Asanáli Áshimovti jer qoınyna tapsyrdyq. О́tkenge salaýat aıtyp, 2025 jyly marqum bolǵan ardaqtylardy eske túsireıik.
Ekonomıka • 17 Jeltoqsan, 2025
Taý-ken isiniń damýyna ne kedergi?
Elimizde geologııalyq barlaý salasy kúrdeli kezeńge aıaq basty. El ekonomıkasynyń negizgi ustyndarynyń biri sanalatyn bul baǵytta júıeli reformalar men aýqymdy ınvestısııasyz alǵa jyljý qıyn, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 28 Qarasha, 2025
Balany kıbershabýyldan qalaı qorǵaımyz?
Sıfrly tehnologııalardyń kerneýi kúnnen kúnge kúsheıip barady. Bul zamanda ınternet – aqparat alý kózi ǵana emes, ómir súrý keńistigine aınalyp úlgergen. Balalar osy keńistikte ósip keledi. Oınaıdy, bilim alady, dostasady, renjisedi, bári de – onlaın. Alaıda tehnologııanyń beretin múmkindikterimen qatar, odan keletin qaýip te joq emes. Algorıtm júıesi adamnyń jas ereksheligin tolyq ajyratatyn deńgeıge jetken joq, al sıfrly platformalar jasóspirimderdi manıpýlıasııadan, agressııadan, tipti qylmyskerlerden qorǵaýǵa kelgende qaýqarsyz.
Qoǵam • 27 Qarasha, 2025
Fılosofııadaǵy irgeli pánderdiń biri – etıka. Ol ujdan, adamgershilik, ádep kategorııasymen túsindiriledi. Adamnyń oılaý júıesi tańdaý algorıtmine negizdelgendikten, etıkaǵa saı sheshim qabyldaý ómir sapasyna tikeleı áser etedi. Internetke árkimniń qoly jetetin, sıfrlyq tehnologııanyń kerneýi kúsheıgen zamanda árkim medıatutynýshy ári ony jasaýshy bola alady. Sondyqtan birqatar aqparat agenttigi aýdıtorııa men aqshany kóptep tartý úshin túısigine túnegenniń bárin jasaıdy. Bul qoǵamdyq dúrdarazdyqqa aparatyn qaýipti qubylys. Sol úshin mass medıada qyzmet etetin mamandarǵa etıkalyq qaǵıdalardy meńgerý, ony qyzmet aıasynda qoldaný mańyzy arta tústi.
Ǵalam ǵajaptary • 25 Qarasha, 2025
Ata-baba arýaǵyna taǵzym etip, quran baǵyshtaıtyn elmiz. Shelpek pisirip, ıis shyǵarý qazaq dúnıetanymynyń ejelden jalǵasqan dástúri. Alaıda dál osy túsinik qıyrdaǵy meksıkalyqtarda da bar bolyp shyqty.
Ǵalam ǵajaptary • 25 Qarasha, 2025
Qazaq balasyn eń áýeli ǵaryshqa samǵatqan – Tazsha bala. Áıgili qyryq ótiriginiń birinde ol jeti jylqysyn joǵaltyp alady.
Rýhanııat • 24 Qarasha, 2025
Shyǵarmashylyq zerthana: Lev Tolstoıdyń jas jazýshylarǵa keńesi
«Naǵyz sumdyq – bizdiń jumys hám muny bizden óńge eshkim bilmeıdi». Bul aqyl-oı arystany Lev Tolstoıdyń Afanasıı Fetke aıtqan syry bolatyn. Jazýshy eńbegine qatysty mundaı dál anyqtama tabyla qoımas. Orys hakiminiń artynda qalǵan toqsan tom eńbegi – álem ádebıetine qosylǵan orasan olja. Qalamgerdiń shyǵarmashylyq murasyn qattaǵan Borıs Eıhenbaým Tolstoıdyń muqym eńbegi álemdegi eń kólemdi Brokgaýz ben Efronnyń ensıklopedııalyq sózdiginen de zor ekenin jazady. «Muny baspa tabaǵyna shaqsaq, shamamen úsh myń tabaq bolady! Al betpen eseptesek – elý myńnan astam paraq shyǵady! Al munyń bárin qoljazba kúıinde kórseńiz, áseri ásem-aq. Al redaktor úshin bul – qııamet-qaıym». Endi osy oraıda suraq týady. Lev Tolstoı nege munsha kóp jazdy? Ondaǵy jazýshylyq muraty ne? Jazý barysynda nendeı kezeńderdi bastan ótkerdi? Munyń bárine Tolstoıdyń shyǵarmashylyq zerthanasynan jaýap tabamyz.
Teńge • 14 Qarasha, 2025
Pildiń súıegi nemese alǵashqy aqsha qalaı paıda boldy?
Adamzat aqyl-oıynyń jarqyn jańalyǵy – aıyrbas júıesi. Bir sózben aıtsaq, aqshanyń paıda bolýy. Ekonomıkanyń barlyq tetigi osyǵan basybaıly baılanǵan. Dál osy «shytyrlaqtardyń» alaqan qyshytatyn qasıeti qazir ǵana emes, qadym zamannan beri bar. Sondyqtan tarıhy tym áride jatqan aqsha fenomeniń áleýmettik mánin zerdelep kórdik.
