Gomerdiń «Ilıadasynda» ustalardyń piri Hepestýstiń jasaǵan ónertabysy jyrlanady. Onda sheber ózdiginen qozǵalyp, sóıleı alatyn qyzmetshilerdi altynnan quıyp shyǵarady. Buǵan qosa Hepestýs úsh aıaqty tuǵyrlar, ıaǵnı trıpodtardy da jasaǵan. Kádýilgi oshaqtyń úsh buty sııaqty temir, ústine dámdi taǵam qoıylady. Biraq olardyń tabanyna altyn dóńgelek ornatylǵandyqtan, bul tuǵyrlar qudaılar jınalysynda ózdiginen qozǵalyp júre beredi. Tup-týra qazirgi dıdjıtal-dámhanalarda qyzmet etetin daıashy robottar sııaqty.
Grek fılosofy Arıstotel de avtomattandyrylǵan júıe týraly oılanǵanymen, ony ómirde bolmaıtyn qııaldyń jemisi dep baǵalaǵan. Áıtse de «Saıasat» atty traktatynda tehnologııanyń adamzat ıgiligine qyzmet etý kerektigin jazady:
«Ágarakı ár qural óz jumysyn ózi atqaryp, buıryq kútpeı-aq qajetti isti oryndasa, Hepestýstyń trıpodtary sekildi qozǵalyp, toqý stanogynyń shórkeleri ózdiginen júrip, lıranyń ishekteri ózdiginen oınasa, onda sheberge qyzmetshi de, qojaıynǵa qul da kerek bolmas edi», deıdi ol. Arıstotel keıingi zamanda ózdiginen toqıtyn Jakkard stanogyn nemese ózdiginen oınaıtyn mehanıkalyq pıanınony kórse boljamynyń qur beker qııal emesine kózi jeter edi.
Zamanynynan ozyq týǵan Leonardo da Vınchı shamamen 1495 jyly adam tárizdi robottyń jobasyn syzdy. Bul robot júzege assa ortaǵasyrlyq saýyt kıgen «rysar» beınesinde bolýy tıis edi. Onyń otyra alýy, qoly men basyn qozǵalta alýy, tipti aýzyn asha alýy josparda bolǵan.
1651 jyly fılosof Tomas Gobbs óziniń «Levıafan» atty eńbegin jarııalady. Kitaptyń kirispesinde ol «jasandy janýar» jasaý múmkindigi týraly oı qozǵaıdy:
«О́mir degenimiz – deneniń qozǵalysy. Eger sol qozǵalystyń bastaýy ishki bir negizgi bólikte bolsa, onda serippe men dóńgelekter arqyly ózdiginen qozǵalatyn avtomattardy nege jasandy ómirge ıe dep aıtpasqa? Júrek – serippe emes pe, júıkeler – jipter emes pe, býyndar – búkil deneni qozǵaıtyn dóńgelekter emes pe?» Osy pikiri úshin tarıhshy Djordj Daıson ony «jasandy ıntellekttiń atasy» dep ataǵan.
Kórkem qııaldan bólek keı adamdar naqty avtomattardy da jasap kórdi. Solardyń eń tanymaly – fransýz ınjeneri Jak de Vokanson jasaǵan mehanıkalyq úırek. 1738 jyly ol kópshilikke óz ónertabysyn kórsetti. Bul úırek: dybys shyǵara alatyn, qanatyn qaǵa alatyn, júze alatyn, sý ishe alatyn, dán jep, ony «qoryta» alatyn. Keıinirek zertteýshiler bul prosess shynaıy qorytý emes, aldyn ala daıyndalǵan qospa ekenin anyqtaǵan. Qalaı bolǵanda da, bul mehanızm sol zaman úshin ǵajaıyp ınjenerlik jetistik edi.
Nemis aqyny Gete bolsa «Faýs» tragedııasynda óziniń áýlıeligin tanytady. «Aqyndar aıtyp ótedi armanyn búkil pendeniń» dep Serik Aqsuńqaruly jyrlaıtyndaı Gete de adam balasynyń jasandy ıntellektini túbi bir jasap shyǵaratynyn sezdi:
«Bizdi esalań, qııalshyl dep ataıdy,
Biraq oıshyl muń qursaýdan bosaıdy.
Bosaıdy da, jyldar óte oıshyldyń
Sheber mıy jasandy oıshyl jasaıdy».
Fransýz kompozıtory Jak Offenbahtyń «Gofman ertegileri» operasynda Olımpııa atty mehanıkalyq qýyrshaq bar. Ol án aıtyp, bıleı alady. Operanyń keıipkeri Gofman oǵan ǵashyq bolyp qalady, biraq keıin onyń jaı ǵana mehanızm ekenin bilgende qatty qaıǵyrady. 1920 jyly cheh jazýshysy Karel Chapek «Rossýmnyń ámbebap robottary» atty pesa jazdy. Dál osy shyǵarmada alǵash ret «robot» sózi qoldanyldy. Cheh tilinde bul sóz «májbúrli eńbek» degen maǵynany bildiredi.
Adamzattyń jasandy sana týraly armany osylaısha mıften bastaý alyp, fılosofııalyq tolǵanystar arqyly óner men ǵylymǵa ulasty. Bir zamanda qııal bolyp kóringen ıdeıalar ýaqyt óte kele naqty tehnıkalyq izdenisterge jol ashty. Búginde robottar óndiriste, medısınada, tipti kúndelikti turmysta qyzmet etip júr. Demek, jasandy ıntellekt – kenetten paıda bolǵan qubylys emes, myńdaǵan jyl boıy adamzat sanasynda pisip-jetilgen oıdyń jemisi. Adam balasynyń qııaly qaıda jetse, tehnıka da sol mejege jetpeı qoımaıtynyn osy tarıhtyń ózi aıqyn ańǵartady.
