Tarıh • 07 Maýsym, 2024
«...Onsyz maǵan eshteńe qyzyq emes»
Aqyn ony týǵan anasynan kem kórmedi. Jan júregimen jaqsy kórdi. Eteginde erkelep, emin-erkin erjetti. Qalam ustaǵan shaǵynda óleńine ózek etti. Arına Rodıonovna da oǵan bar meıirin úıip-tókti. Mańdaıynan sıpap, arqasynan qaqty. Eń bastysy – jan dúnıesin túsindi. «Perishtem meniń! Siz árdaıym meniń júregimdesiz...» deıdi ázız tárbıeshi Pýshkınge jazǵan hatynyń birinde. Olardyń ortasyndaǵy selkeýsiz senim, múbárak mahabbat, qaıyrymdy qamqorlyq et júrekti eljiretpeı qoımaıdy.
Taǵzym • 14 Mamyr, 2024
Balmaǵambet murasy qashan baǵalanady?
Qanysh Sátbaevtyń 125 jyldyǵyn da atap óttik. Sonyń aıasynda birneshe akademııalyq jınaqtar men ensıklopedııalar jaryq kórdi. Ǵylymı-tájirıbelik konferensııalar uıymdastyrylyp, akademık týraly fılm de kórermenge jol tartty. Sondaı is-sharalardyń aıshyqty oqıǵasy Máshhúr-Júsip Kópeıulynyń Qanysh Sátbaevqa bergen batasy edi. Ony arnaıy belgi-tasqa qashap, saltanatty ashylýyn jasadyq. «...Osy kúngi jastarda Qanysh Sátbaev adamnyń jorǵasy. Tiri bolsa baqty, talaıly bolatuǵyn jigit. О́li Musaǵa Qudaı rahmet qylsyn, tiri Qanyshtyń ómirine qudaı bereke bersin!» deıdi jaryqtyq. Ras-aý, bata darymasa azamat erge baq qaıda? Biraq akademık ǵalymǵa bata bergen áýlıe – jalǵyz Máshekeń emes. Zamanynda kúlli Ulytaý jurty ilimine bas qoıyp, qol tapsyrǵan, Qanyshtyń ózi rýhanı ustaz tutyp, batıhasyna bet sıpaǵan Balmaǵambet Balqybaıulyn nege eskermeı júrmiz?
Mádenıet • 25 Sáýir, 2024
Yńyranǵan-kúńirengen beımaǵulym daýys jigittiń saı-súıegin syrqyratyp barady. Kómeıine óksik tirelip jylaǵysy kele me, qalaı? Aspannyń astyn ańyratyp bara jatqan neniń úni bul sonsha? Adamdiki me, aıýandiki me? Belgisiz. Bir túsingeni, qumyǵyńqy qońyr ún – bul dúnıeniń dárgeıinen emes. Bul – Táńirlik álemnen jetken tylsym áýen...
Tanym • 08 Sáýir, 2024
Onyń zamany bizdiń dáýirden jıyrma úsh ǵasyr ilgeri. Shýmer men Akkad jurtshylyǵy ony tóbesine tutty. Jyrlaryn jattap, ónegesin oryndady. Bul qasıetti áıeldi ǵalymdar eń alǵashqy aqyn dep tujyrymdaıdy. Ol kim bolǵan? О́leńderi ne týraly? Búgingi áńgimemiz qadym zamannyń qalam ıesi – Enhedýanna haqynda bolmaq.
Ádebıet • 28 Naýryz, 2024
Kórkem ádebıettiń kúrmeýi kúrdelenip, sıýjettik kollızııanyń kerneýi kúnnen-kúnge kúsheıip keledi. Shytyrman oqıǵa oqyrmandy oı ormanynda ábden adastyryp áýrege salady. Onysy oqyrmandy tipten shattandyra túsedi. Sebebi oǵan alda ne bolatyny qyzyq. Osyndaı myń qubylǵan, bir-birine uqsamaıtyn sıýjetterdi oılap tabýǵa adam sanasy qalaı qol jetkizdi? Asylynda adam balasy bir ata, bir shesheden taraǵanyndaı barlyq sıýjettik kompozısııa da bir oqıǵadan órbýi múmkin ǵoı?
Tanym • 26 Naýryz, 2024
HH ǵasyr basyndaǵy qoǵamdyq qoparylys pen saıası sapyrylystar adamzat aqylyn aırandaı ashytty. Mazmunsyz maıdan, tápsirsiz talas, sebepsiz súrgin týdyrǵan jaýapsyz suraqtar álemge absýrdızm uǵymyn ákeldi. Bul tujyrym ıeleri ómirdi mánsiz ári mazmunsyz sanady. Anyǵy, solaı ekenin dáleldeýmen aınalysty. Nátıjesinde ıdeıa deńgeıindegi pikir sanadan sahnaǵa kóshirilip, absýrd teatry bolyp shymyldyǵyn ashty.
Tanym • 19 Naýryz, 2024
Jaratylystaný ǵylymdarynyń san salasyn ıgerip, joǵary dárejedegi ǵalym sanatyna kóterilse de, Omar Haııam kópshilikke shyǵystyń jeti juldyzynyń biri, ataqty shaıyr retinde keńinen tanymal. Al endi osy uly shaıyrdyń shyǵys áleminde alǵashqylardyń biri bolyp «Naýryznama» rısalasyn (traktat) jazǵan. Onda Naýryz meıramyna qatysty ǵalymnyń etnografııalyq zertteýleri jınaqtalǵan.
Mýzeı • 08 Naýryz, 2024
Ol – mýzeı isine jan-júregimen berilgen maman. Ekskýrsııa kezinde Qazaqstandy áıel beınesi arqyly tanytýǵa tyrysady. Sebebi bizdiń keıipker ulttyń minezi, tarıhy jáne rýhanııaty názik jandylardyń janarynda anyq kórinedi dep sanaıdy. Bir kezderi ol AQSh-tyń birinshi hanymy jáne memleket qaıratkeri Hılları Klıntondy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta qoldanylǵan qarýdyń avtory Mıhaıl Kalashnıkovty qazaq mádenıetimen tanystyrǵan. Ult mádenıetine ólsheýsiz qyzmet atqaryp júrgen bul qaıratker áıel – ardager ekskýrsovod, IýNESKO-nyń materıaldyq emes mádenı mura jónindegi ulttyq komıssııasynyń múshesi Baqyt Orazymbetova.
Tanym • 25 Aqpan, 2024
Ádette bir basynda birneshe óner toǵysqan jandardy «segiz qyrly, bir syrly» dep jatamyz. Biraq ol qandaı «segiz qyr», onyń jasyryn «syrynyń» maǵynasy ne? Osy tirkestiń mazmunyna úńilý úshin, astyrtyn mán jáne sımvol uǵymdaryna toqtalǵanymyz durys.
Tanym • 22 Aqpan, 2024
Ispan fılosofy Hose Ortega Gasset «О́nerdiń degemanızııalanýy» eńbeginde ónerdiń HH ǵasyrǵa deıin ǵana jalpyǵa túsinikti bolǵanyn aıta kelip, keıingi júzjyldyqta onyń etıka jáne estetıkalyq sıpatynan ajyraı bastaǵanyn baıandaıdy. Burynǵy zamanda asa qatty baǵalanatyn sulýlyq, izgilik sekildi adamı qasıetter jańa dáýirdiń talǵam tarazysynda múldem salmaǵy bolmaı shyqty. Klassıkalyq óner ıeleriniń adam emosııasymen oınaý tásilin modernıster áınek betin qasaqana qyrnaǵanda avtomatty túrde týatyn titirkenýge ǵana balap, ony baryp turǵan ádiletsizdikke balady. Osy arqyly olar óz týyndylaryn oıyn retinde ǵana qabyldap, onda eshbir adamı sezimdi, tipti adamnyń ózin kórsetpeýdi maqsat tutty. Al H.Gassettiń «Adamshylyq aıaqtalǵan jerden aqyndyq bastalady» degen pikiri sanańyzdy tipten sapyryp túsýi múmkin. Endi oılanyp kóreıikshi. Qazirgi qazaq ádebıetinde de beleń alyp jatqan osy úderis adamzat sanasynyń jańa daǵdarysyna ákelip soqpaı ma eken?
