Absýrd uǵymynyń astary

Onyń basqa janrlardan tini bólek, kúrmeýi kúrdeli. Dúnıeniń aq-qarasyn ajyrata almaı, daltonızm dáýirine tap bolǵan adam janynyń daǵ­darysyn sıpattaıtyn óner. Osy týrasynda ádebıettaný­shy Amangeldi Keńshilikuly absýrd­tik pesalardyń qu­ry­lymy da buryn-sońdy sah­na­lanǵan qoıylymdarǵa aty­­men uqsamaıtynyn jet­kizedi. «Psıhologııalyq kór­kem obrazdar kúlkili keıip­ker­ler qal­­jyńbastarmen, qýyr­shaq­tar­men almastyrylǵan. Dástúr­li sahnalyq sóz de artyq etteı sylynyp, alynyp tastalǵan. Júregińdi eljiretip, sezimińdi maıdaı eritip jiberetin aıtys-tartysqa toly dıalogterdiń, oı shyńyraýyna tastaı salatyn monologterdiń orny­na yńyrsyǵan, qyńsylaǵan dybystardy estımiz. Dramaǵa jan bitiretin protoganıst te, antoganıst te joq. Kórermendi de, ádebıetshilerdi de aıran-asyr qylǵan pesalardy nashar demek túgil, pesa dep aıtýǵa da aýzyń barmaıdy», dep anyqtama beredi ol.

Iá, bul absýrd teatrlary­nyń formalyq ereksheligi. Al biz qaýzaıyn dep otyrǵan másele onyń ıdeıasynda bolǵaly otyr. Ol úshin tarqatqaly jatqan taqyrybymyzǵa fálsafa dúr­bisimen úńilgen durys. Sonda ǵana oıymyzdy bir izge túsi­rip, obektini tunyq qalpynda tu­jyrymdaı alamyz. Endeshe, adam­zat ómiri mánsiz, mazmun­syz dep kesip aıta alamyz ba? Menińshe, joq. Maǵyna konsepsııasy ózektilik uǵymy­men taqylettes. Bir másele bireý­ge ózekti bolǵanymen, sizge ózekti bolmaýy múmkin. Biraq sizge ózekti bolmaǵany úshin ol máse­leni tanym keńistiginen múlde alyp tastaı almaımyz ǵoı. Mán-maǵyna da sol sekildi. Ony kún dep alsaq, ol bir mezgilde jer sharynyń jartysyn sáýlelendirip tur­sa, qalǵan jartysyna onyń aı arqyly túsken proeksııa­sy ǵana kórinedi. Tún jamylyp otyrǵan kezde adamǵa shart­ty túrde kún «ózekti» emes. Iаkı onyń «ózekti» bolýyna mez­gili jetpeıdi. Absýrdıster­diń ómirdi mánsiz dep uǵýy jo­ǵarydaǵy mysalymyzdyń kórinisi sekildi. Hosh, absýrd teatry qoǵamdaǵy túsiniksiz jaıttardyń bárin aına qate­siz kórermenniń aldyna tosady. Alaıda tanym úderisi osy núktede toqtap qalmaýy kerek-ti. Jaraıdy, kóteriletin másele «mánsiz» delik. Biraq kórermenge qoıylatyn suraq mándi bolýy kerek. Aıtalyq, kóktemede baıtaldardyń ba­tysqa qaraı qashatyn ádeti bar. Túsiniksiz be? Túsiniksiz. Biraq ol jylqyǵa túsinikti, sizge emes. Endi osy baıtaldardyń ba­tysty bettep bara jatqanyn kartınada beınelese she? Onda qoǵamdaǵy túsiniksizdikterdi sahnada kór­set­ken absýrdızm degenińiz de osy sekildi nárse bolyp shy­ǵady.

Absýrdtik konsepsııanyń emosıonaldyq sıpatyna úńil­­seńiz, kóńil kenebińiz pessı­mıstik palıtraǵa boıalary sóz­siz. Sebebi absýrdızmniń ne­gizgi ustyny – joǵaryda aıt­qanymyzdaı mán-maǵynany joq­qa shyǵarý. Al joqtyq degen qashanda – túnek. Túnek molaıa túsken saıyn, júrek qaraıa túsedi. Bar dep júrgen dúnıe­ńiz joq bolyp shyqsa túńilmeı qaıtesiz?

Janr retinde jaqsy qa­byl­­­daǵanyńyzben, bul óner tu­jy­­rymynyń artynda ómir­lik dúnıetanym da jatyr. Qan­­jardyń aınadaı júzine qy­zy­­ǵyp, jalap qalǵanda, óz qa­nyn ózi súısinip ishken kúshik se­kildi túsiniksiz árekettiń túbi úl­ken rýhanı apatqa ákelip soǵýy múmkin. Bul qazirgi qazaq áde­bıeti men mádenıetinde de beleń alyp jatqan kúrdeli qubylys. Ǵasyrlar boıy qalyptasqan gýmanıstik, izgilik qaǵıdalaryn sanaly túrde qıratyp, tyńnan túren salǵysy keletin qalam ıeleriniń qaýpi joǵary.

Biz absýrd uǵymyn jáne absýrd teatryn múldem joqqa shyǵarýdy maqsat tutyp otyr­ǵanymyz joq. Másele – Eýropa absýrdısteri sekildi túsinik­­siz­dikti adam janynyń baǵ­dary etpeýde.