Rýhanııat • 24 Qarasha, 2025
Shyǵarmashylyq zerthana: Lev Tolstoıdyń jas jazýshylarǵa keńesi
«Naǵyz sumdyq – bizdiń jumys hám muny bizden óńge eshkim bilmeıdi». Bul aqyl-oı arystany Lev Tolstoıdyń Afanasıı Fetke aıtqan syry bolatyn. Jazýshy eńbegine qatysty mundaı dál anyqtama tabyla qoımas. Orys hakiminiń artynda qalǵan toqsan tom eńbegi – álem ádebıetine qosylǵan orasan olja. Qalamgerdiń shyǵarmashylyq murasyn qattaǵan Borıs Eıhenbaým Tolstoıdyń muqym eńbegi álemdegi eń kólemdi Brokgaýz ben Efronnyń ensıklopedııalyq sózdiginen de zor ekenin jazady. «Muny baspa tabaǵyna shaqsaq, shamamen úsh myń tabaq bolady! Al betpen eseptesek – elý myńnan astam paraq shyǵady! Al munyń bárin qoljazba kúıinde kórseńiz, áseri ásem-aq. Al redaktor úshin bul – qııamet-qaıym». Endi osy oraıda suraq týady. Lev Tolstoı nege munsha kóp jazdy? Ondaǵy jazýshylyq muraty ne? Jazý barysynda nendeı kezeńderdi bastan ótkerdi? Munyń bárine Tolstoıdyń shyǵarmashylyq zerthanasynan jaýap tabamyz.
Teńge • 14 Qarasha, 2025
Pildiń súıegi nemese alǵashqy aqsha qalaı paıda boldy?
Adamzat aqyl-oıynyń jarqyn jańalyǵy – aıyrbas júıesi. Bir sózben aıtsaq, aqshanyń paıda bolýy. Ekonomıkanyń barlyq tetigi osyǵan basybaıly baılanǵan. Dál osy «shytyrlaqtardyń» alaqan qyshytatyn qasıeti qazir ǵana emes, qadym zamannan beri bar. Sondyqtan tarıhy tym áride jatqan aqsha fenomeniń áleýmettik mánin zerdelep kórdik.
Ádebıet • 12 Qarasha, 2025
Shyǵarmashylyq zerthana: Ázilhan álemi
Shyǵarmashylyq álem – kúrdeli de qyzyq qubylys. Ár qalamgerdiń shyǵarmasy qandaı erekshe bolsa, ony jazý úderisi de sondaı erekshe. Aıtalyq, Balzak pen Dostaevskıı túnde jazsa, Tolstoı tańǵy ýaqytty qup kórgen. Hemıngýeı shyǵarmashylyq jumyspen tize búkpeı, túregep turyp aınalyssa, bizdiń aqyn Ǵalym Jaılybaı óleńderin etpetinen jatyp jazǵandy unatady. Mundaı erekshelik jazýshy Ázilhan Nurshaıyqovta jeterlik. Úshbý maqalamyzda qalamgerdiń hattary men estelikterine súıenip, onyń kórkemdik keńistigine umtyldyq. «Onyń qalamger bolýyna ne áser etti?», «keıipkerlerdiń obrazyn qaıdan aldy?», «olardy qandaı jaǵdaıda qaǵazǵa túsirdi?» degen saýaldarǵa jaýap izdep kórdik.
Ádebıet • 11 Qarasha, 2025
Býker-2025: Davıd Salaıdyń «Tán» romany týraly ne bilemiz?
2025 jylǵy Býker syılyǵynyń laýreaty brıtan-vengr jazýshysy Davıd Salaı atandy. Jazýshy bedeldi marapatqa «Tán» ıakı «Flesh» romany úshin ıe boldy. Qazylar alqasy «aıryqsha qubylys» dep baǵalaǵan týyndyny biz de zerdelep kórdik, dep jazady Egemen.kz.
Ádebıet • 07 Qarasha, 2025
Shyǵarmashylyq zerthana: Tynymbaı Nurmaǵambetov nemese qazaq ne nársege kúledi?
Túsindirme sózdik bylaı deıdi: «Kúlki – aýyzdyń ashyq kúıinde shyǵatyn, qysqa ári qatty dem shyǵaratyn qozǵalys ıakı erekshe úzik-úzik dybystarmen qatar júretin áreket». Tup-týra anyqtama. «Biraq kúlki tynysty keńk-keńk shyǵarý mehanızmi ǵana bolsa, onymen kartadan jasalǵan úıshikterdi ǵana qulatýǵa bolar edi. Ol eshqashan estetıkalyq mánge ıe bolmas edi». О́nertanýshy Iýrıı Borevtiń sóziniń jany bar. Rasynda, kúlki – kúshtilerdiń qarýy. О́ıtkeni eshqandaı nárse kemshilikti kúlki sııaqty abyrjytpaıdy. A. Gersen aıtady: «kúlki – eń qýatty qıratýshy qural» dep. Onysy shyndyq. Jylap-syqtaǵan Rýssoǵa qaraǵanda, kúlkige kómgen Volterdiń «buzyp joıǵany» kóp. Al Charlı Chaplın bizdiń dáýirimizde ıýmordy óshpendilik pen qorqynyshqa qarsy dári dep sanaǵan. Kúlki – kúdik pen úreıdiń bultyn seıiltip, álemge jaryq túsiretin kúsh dep eseptegen. Al qazaq kúlki uǵymyna múlde basqasha qaraǵany anyq.
Mádenıet • 06 Qarasha, 2025
Uly tulǵalar jastyq shaǵyn qalaı ótkizdi?
Talant tabıǵatynyń tamyry – eńbek. Ádebıet pen mádenıet salasyndaǵy uly tulǵalar eńbekke erte jastan etin úıretken. Uly týyndylardy aq semser kezinde jazyp qaldyrýǵa tyrysqan. Ýaqyt pen kúshtiń mol shaǵyn barynsha tıimdi paıdalanýǵa baryn salǵan. Nazarlaryńyzǵa tarıhı tulǵalardyń jastyqtyń jalqyn qýatymen jasaǵan eńbekterin usynamyz.
Mádenıet • 06 Qarasha, 2025
Jer aıaǵy keńip, sýdyń tartylǵandyǵy týraly qýanyshty habardy Nuh paıǵambardyń kemesine kógershin jetkizgen kórinedi. Bizdiń de kemedeı elimiz jańa astana izdep tarıh tolqynynda qaırańdaǵan kezinde óziniń alǵashqy kógershinderin jiberdi. Olardyń ishinde qazirgi Elordamyzdyń mádenıetin kóterýge erekshe eńbek etken ónerpazdar bar edi. Olar – kúıshi Anar Muzdahanova men qobyzshy Janar Júsipova.
Tarıh • 05 Qarasha, 2025
Joshy ulysy týraly búgingi ǵalymdar ne deıdi?
Marmara ýnıversıtetinde «Altyn ordadaǵy ǵylym» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Forýmǵa Qazaqstan, Reseı Federasııasy (Tatarstan Respýblıkasy) jáne Túrkııanyń Altyn orda tarıhyn, mádenıeti men rýhanı murasyn zerttep júrgen kórnekti ǵalymdar qatysty, dep jazady Egemen.kz.
Mádenıet • 05 Qarasha, 2025
Aqtoǵaı topyraǵynda dúnıege kelgen dúldúlder men bulbuldardyń sanynda esep joq. Áset Naımanbaıulynan bastalǵan óner kerýeni Kúlásh Baıseıitova, Manarbek Erjanovtarmen jalǵasyp, «Toqyraýyn tolqyndaryna» ulasty. Shyǵarmashylyq ujymnyń sahnada júrgenine bıyl – elý jyl. Soǵan oraı halyqtyq án-bı ansambli Astana kórermenine esep berý konsertin berdi.
Ádebıet • 31 Qazan, 2025
Shyǵarmashylyq zerthana: Ǵalym Jaılybaı óleńdi qalaı jazady?
Shyǵarmashylyq zerthana týyndynyń jazylý sebebin, qalamgerdiń sol sáttegi kóńil aýanyn, jazýshy eńbegine tán belgi-erekshelikterdi arqaý etedi. Bul joly biz aqyn, Abaı atyndaǵy memlekettik syılyqtyń ıegeri Ǵalym Jaılybaıdyń kórkemdik keńistigine boılaıtyn bolamyz.
