Ádebıet salasyndaǵy eń bedeldi marapattardyń biri – Býker syılyǵyn tabystaý rásimi Londonda dúısenbige qaraǵan túni ótti. Bıylǵy qazylar alqasyna ırlandııalyq dramatýrg Roddı Doıl tóraǵalyq etti. Aıtýynsha, qysqa tizimge engen alty kitapty qazylar alty saǵat talqylaǵan.
«Tánge» qaıta-qaıta tánti boldyq. О́ıtkeni bul – bógenaıy bólek shyǵarma. Buǵan deıin mundaı kitapty eshqashan oqyǵan emespiz. Mazmuny muńly, salmaǵy aýyr roman bolsa-daǵy, ony oqý – naǵyz lázzat», dedi Roddı Doıl.
Qazylar alqasynyń tóraǵasy osynsha kókke kótergen shyǵarmanyń sıýjetine nazar aýdaraıyq. Basty keıipker – Ishtvan esimdi er adam. Onyń ómiri Vengrııada bastalyp, Ulybrıtanııada aıaqtalady. Jadaǵaı ómir, jupyny turmys sýretteledi. Alaıda jazýshy Davıd Salaı hám onyń keıipkeri de eki el arasyndaǵy keńistikti burynǵy men búginginiń, bolmys pen sananyń arasyndaǵy shekara retinde paıdalanady. Bul shyǵarma mıgrasııa týraly hıkaıadan góri adamnyń shekteýli ýaqyt ishindegi taramys taǵdyryn sóz etedi. Romannyń ózeginde – dene men jadynyń baılanysy jatyr. Munda dene adamnyń ótkenin saqtaıtyn quty retinde kórinis tabady. Jazý stıline kelsek, Soloı baıandaýdan ádeıi bas tartady. Ol oqyrmanǵa keıipkerdiń ishki jaı-kúıin túsindirmeıdi, ózi sezinsin dep emeýrin jasaıdy.
Davıd Salaı degen kim?
Brıtandyq ári vengr tekti jazýshy Davıd Salaı – Býker syılyǵyn jeńip alǵan alǵashqy vengr ultynyń ókili. Ol Kanadada dúnıege kelgen, keıin Lıvanda, Ulybrıtanııada, Vengrııada turyp, búginde Venada ómir súrip jatyr.
Soloıdyń qalamynan týǵan alty kórkem týyndy jıyrmadan astam tilge aýdarylǵan. Sondaı-aq ol BBC radıosyna arnalǵan birneshe radıopesanyń avtory.
Jazýshynyń alǵashqy romany «London jáne Ońtústik-Shyǵys» (2008) Bettı Tresk jáne Djeffrı Feıber atyndaǵy ádebı syılyqtarǵa ıe bolǵan. Al «Adamdaǵynyń bári» atty shyǵarmasy Gordon Bıorn jáne Plımpton atyndaǵy marapattarǵa laıyq kórinip, 2016 jylǵy Býker syılyǵynyń qysqa tizimine engen. Keıin ol «Týrbýlenttilik» atty áńgimeler jınaǵy úshin 2019 jyly Edj-Hıll syılyǵyn alǵan. Jazýshynyń sońǵy eńbegi – «Tán» romany – onyń altynshy kitaby.
2010 jyly The Telegraph gazeti Salaıdy «qyryq jasqa deıingi eń úzdik jıyrma brıtan jazýshysynyń» qataryna engizse, 2013 jyly Granta jýrnaly ony «Ulybrıtanııanyń eń talantty jas romanısteriniń biri» dep ataǵan.
«Tánniń» ózi ne deıdi?
Romannyń alǵashqy abzasy bylaı bastalady:
«On bes jasqa tolǵanda sheshesi ekeýi basqa qalaǵa qonys aýdaryp, jańa mektepte oqı bastady. Bul jas onyń kúrdeli kezeńi. Mektepte siresken tártip ornaǵan. Dos taba qoıý ońaı emes. Áıtse de kúnderdiń kúninde janyna jaqyn joldas tabady. Ol da jalǵyz. Aragidik sabaqtan shyqqan soń ekeýi birge ýaqyt ótkizedi. Batys stılindegi saýda ortalyǵyn aralaıdy.
–Sen álgini qylyp kórip pe ediń?
–Joq, – deıdi Ishtvan.
–Men de, – deıdi onyń dosy jáne bul onyń emin-erkin aqtarylǵan áńgimesi edi. Ol jynystyq qatynasty meńzegen edi. Ol Ishtvanǵa synyptaǵy qaı qyzdarǵa ańsary aýatynyn aıtady...»
Ári qaraı bozbalanyń boshalań oıy tym ashyq sýrettelip ketedi. Alǵashqy abzasynan romannyń qaı baǵytta órbıtini ańǵarylady. «Tánniń tańǵajaıyp hám beımálim qubylystaryn sezindiredi» degen qazylar alqasynyń sózine qaraǵanda, shyǵarma nápsi qalaýlarynyń qatparlaryn arshyp kórsetedi.
Bundaı úrdiske qarsy shyqqan ádebıet synshylary da az emes. Onyń ishinde shyǵys elderi ǵana emes, batys elderindegi gýmanıstik ıdeıany jaqtaýshylar barshylyq. Olar Nobel ıakı Býker sııaqty halyqaralyq báıgelerdiń tym saıasılanyp ketkenin, adamzattyq qundylyqtardan alys shyǵarmalarǵa ǵana júlde berip jatqanyn málimdegen edi.
Alaıda baıqaýdyń uıymdastyrýshylary bul synǵa kelispeıdi. Onysy belgili de.
