Ekonomıka • 23 Shilde, 2024

Kún qýatyna negizdeletin zaýyt

Energetıkalyq keshenniń keleshegi ekologııalyq sanamen, ornyqty damýmen qatar qoıylatyn dáýir­lik úrdiste elimiz kún, jel jáne sý esebi­nen qýat óndirýge kóbirek bet bura bastady. El­degi jań­ǵyrmaly energııa kózi­niń úlesin arttyrýǵa ba­ǵyttalǵan sondaı jo­­ba­nyń biri Alma­ty­da óris almaq. Arnaıy eko­­no­­mıkalyq aımaq­ta kún pa­nelderin shyǵara­tyn zaýyttyń irgetasy qalan­dy.

Tehnologııa • 23 Shilde, 2024

ChatGPT-diń qazaqsha balamasy

Jahandy qyzyqtyrǵan jasandy ıntellektiniń qarqyny kúnnen-kúnge kúsheıip keledi. Suraǵanyńdy lezde taýyp beretin, mátin jazýdyń qyr-syryn meılinshe meńgergen, tipti jaramsyz degen shyǵarmanyń ózin bar qatesinen aryltyp, minsiz qalypqa túsire alatyn baǵdarlamalar halyqtyń qajetine jarap-aq tur. Bir qynjyltatyny, jasandy zerde qazaq tiline áli de shorqaqtaý. Degenmen izdenis bar. Máselen, Nazarbaev ýnıversıteti janyndaǵy aqyldy júıeler jáne jasandy ıntellekt ınstıtýty (ISSAI) qazaq tiliniń aýqymdy modelin (LLM) daıyndap jatyr. Buny ChatGPT-diń qazaqsha balamasy desek te bolady. Atalǵan joba elimizde jáne Ortalyq Azııada jasandy ıntellekt múmkindikterin damytýǵa arnalǵan.

Zerde • 23 Shilde, 2024

Janashyr jetekshi – Jumabek

Tabandylyq teoremasy. Kúni keshe ǵana edi... Birinshi kýrstyń alǵashqy aptalary ótip jatty. Jańa ortaǵa sińisip úlgermegen kezimiz. Aýdıtorııada bir-birimizge jatyrqaı qaraımyz. Biraq eldiń ár qıyrynan jınalǵan qalamynyń jeli bar qatarlastarymnyń arasynan óńi de kelisti, oıy da salmaqty osy bir jigit kózime ottaı basyla berdi. Ornyqtylyǵy men oılylyǵy anadaıdan bilinetin onyń janynyń gravıtasııalyq kúshi basqalardy birinshi kúnnen ózine magnıtshe tartatynyn da ańǵardym. Dese de, óz basym jaqynyraq tanysýǵa dátim barmady. Mysy basyp turatyndaı. Qalaı bolǵanda da, jylyna elý bala ǵana qabyldaıtyn Qazaqstandaǵy jalǵyz fakýltetke áýpirimmen túsip, «táýbemdi» aýzymnan saǵat saıyn tastamaı júrgen men ǵana emes, Júkeńe eldiń bári qyzyǵyp qaraıtyn.

Tehnologııa • 23 Shilde, 2024

Bes jyldyq baǵdar...

Qazir «Kim jasandy ın­tellektini ıgerse, sol álem­di bıleıdi» degen tám­sil shyq­qan. Sıfrlyq ǵalam­daǵy san alýan jańa­lyqtardy estigende, senip te qalasyń. Bul ter­mın alǵash ret 1960 jyly Amerıkadaǵy Mas­sa­chýsets tehnologııalyq ıns­tıtýtynda qol­danylǵan. Sodan beri aqyryn-aqy­ryn ǵylymǵa qa­dam ba­syp, dendep endi. Al damy­ǵan memleket­ter ja­sandy ın­tellek­tini damy­tý tujy­rym­dama­syn 2017 jyly bastap ketken. Endi biz­diń el de kóshten qalmaı, ilgeri baspaq.

Kórme • 23 Shilde, 2024

Keneptegi dala dıdary

Elorda tórindegi Ult­tyq mýzeı bıyl 10 jyl­­dyq mereıtoıyn atap ótip ja­tyr. So­ǵan oraı «Da­la kes­kin­demesi: rámiz­der, boıaý­lar, beıne­ler» atty kórme men onyń aıasynda shyq­qan katalogtyń tusaý­keser rásimi ótti.