Qazaqstan joly – birlik pen bereke joly

Elbasy N.Á.Nazarbaev: «Ideologııanyń basty muraty – táýelsizdigimizdi baıandy etý, myna shyrǵalańy mol daǵdarys kezeńinen eldi aman-esen alyp ótý, osyǵan deıingi ǵasyrlar boıy jasalyp kelgen rýhanı baılyqtarymyzdyń qaınarlaryn buzbaı, ony órisi keń álemdik órkenıetke ulastyrý», dep halyq aldyna úlken mindet qoıǵany barshamyzǵa belgili. Memleket basshysy Qazaqstannyń damyǵan 30 eldiń qataryna enýi úshin «Qazaqstan-2050» Strategııasyna, «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy men «Nurly Jol» baǵdarlamasyna jáne «Bes halyqtyq reformaǵa» basymdyq berdi. Atalǵan qujattardy qabyldaý barysynda mamyrajaı ómir bolmaıtynyn da jasyrǵan joq. Qazaq halqy baıyrǵy zamannan beri birlik pen tatýlyq máselesine aıryqsha mán berip, ony tirliktiń tutqasy, ómirdiń ózegi retinde baǵalap kelgen. Ha­lyq birligi – egemendiktiń, memlekettiliktiń negizi ekendigin túsingen elmiz. Sol sebepti de El­basynyń «Damýdyń syry – bir­likte, Tabystyń syry – tir­likte». Muratqa jolyn tapqan jetedi. Eńbegimizdiń jan­baǵy bizdiń ortaq úıimizdi beıbitshiliktiń besigi etip, bardy baǵalaı bilýimizge baılanysty. Qazaqty qasıetti qara shańyraqqa balasaq, elimizdegi barsha etnostar – sol shańyraqqa shanshylǵan ýyqtar», – deýi kóregendilik ekendigi daýsyz. El Prezıdenti Qazaqstannyń bosaǵasyn berik, shańyraǵyn bıik ustap, tútinin túzý ushyrý basty eldik maqsat ekendigin, úzdik 30 eldiń qatarynan tabylý úshin elde beıbitshilik bolýy qajettigin árbir bastamasynda aıtyp keledi. Qazaqstanda turatyn barlyq ult ókilderiniń «Otany – ortaq, tilegi – bir, maqsaty – jalǵyz: ol – jeri gúldengen, eli túrlengen, damýy jedel, urpaǵy kemel Máńgilik Qazaqstan!» ekendigine senedi jáne eldi de senýge shaqyrady. Bizdiń túsinigimizde esh ýaıymsyz beıbitshilikte ómir súrgennen artyq baqyt joq. Qazir telearnalar men aqparat qural­darynan kúndelikti álemniń ár túkpirinde nebir qyrǵynnyń bolyp jatqanyn kórip, bilip otyrmyz. Táýelsizdik alǵan jyldan beri tatýlyq pen turaqtylyqqa mán beretin elde týǵanymyzǵa, el senimin aqtaıtyn, halqyna janashyrlyq tanytatyn, bola­shaqty boljaı alatyn bılik­tiń bolǵanyna shúkirshilik ete­tinimizdi de jasyrmaımyz. Kez kelgen daǵdarysqa biz ulttyq múddemizdi joǵary qoıý arqyly tótep bere alamyz dep oı­laımyn. Ulttyq múdde degen uǵymǵa kelsek, munda Arısto­telden alǵan sıpatty kelti­rýge bolady. Ol adamdy áreket etkizetin múdde degen. Al nemis oı­shyly Gegel halyqtar ómiri­niń qozǵaýshy kúshi múdde degen. Ulttyq múdde dep óz halqynyń, memleketiniń maqsat-múddesin sezine bilip, ony iske asyrýǵa tyrysýshylyqty aıtady. Oǵan ultty erkin jáne táýelsiz memleket retinde ustaý, syrtqy qaýip-qaterden saqtaý, álemdik saıasatta óz yqpalyn keńeıtý jatady. G.Gegeldiń «Árbir memleket ózine saı keletin memleketti qurady» degen pikirin nazardan tys qaldyrmaýymyz kerek. Qazirgi bizdiń qoǵamda to­le­ranttylyq (bul termın taǵat­tylyq dep te alynyp júr) jáne ksenofobııa degen uǵymdar jıi qoldanylatyn boldy. «Tole­rant­tylyq» degenimiz, negizinen tózimdilik degendi bildiredi. Iаǵ­nı, basqalardyń pikirine, mi­ne­­zine shydamdylyq tanytý. Saıa­sattanýshylar tolerant­ty­lyq dep adamnyń, qaýymdas­tyq­tyń, memlekettiń, basqalar­dyń ózi­nikine uqsas emes pikir­ler­in tyń­dap, syılaı bilýin, olar­ǵa ósh­pendilikpen qaramaýyn aıtady. Osy turǵydan alǵanda, tole­ranttylyq – dostyq, sabyrlyq, beıbit kóńil kúı arqyly ashyla túsedi jáne agressııa, óshpendilik, ashý degenderge qarsy turady. Barlyq túsiniktemelerde ol adamnyń moraldyq-ónegelik turǵydaǵy shydamdylyǵyn, kishipeıildiligin, basqalardy túsine bilýin bildiredi. Tole­rantty dep ártúrli mádenıetke, ulttar men násilderge túsinis­tikpen qaraıtyn, basqalarynyń quqyqtary men bostandyqtaryn syılaıtyn, eshqandaı kúsh qol­daný men qysymsyz-aq basqa­larmen kelisip, til tabysýǵa tyrysatyn adamdy bilemiz. Mine, bizdiń eldegi kez kel­gen ult ókiliniń boıynan tole­ranttylyq qasıetti kóre alýy­myz bizdiń damýǵa degen qa­damymyzdyń sáttiligin ańǵartsa kerek. Eger memlekettiń qalyp­tasý kezeńinde basty mindet – etnosaralyq tózimdilik pen qoǵam­dyq kelisim negizinde qoǵam­dy uıystyrý bolsa, el damýy­nyń jańa kezeńinde, strategııa­lyq basymdyq retinde, qoǵamnyń barlyq azamattary moıyndaǵan ortaq qundylyqtar men qaǵı­dattar júıesine negizdelgen ult birligine jetý. Dál qazirgideı ekonomıka tu­raqsyzdanyp, álemdik qarjy daǵdarysy beleń alyp turǵan myna zamanda, Elbasymyz atap kórsetip otyrǵandaı, elimizdiń ekonomıkalyq, saıası-mádenı damýyna úles qosyp, áleýmettik órkenıetke kóteriletin, parasatty, densaýlyǵy myqty, bilimdi azamat tárbıeleý – ustazdar qaýymyna artylatyn búgingi tańdaǵy mereıli mindet. Bilimdi urpaq – erteńgi el tiregi ekenin eskerip, qazirgi qazaq jastary sapaly ári úzdiksiz bilim ala otyryp, sol úmit pen senimdi aqtaý qa­jettigin únemi nazarda ustaýy ke­rek. Qazaqtyń mańdaıyna bit­ken aqyl-oı ıesi, zerger sóz she­beri, óleń patshasy Abaı atamyz: Sen de bir kirpish dúnıege, Ketigin tap ta, bar qalan, – dep jyrlaǵandaı, ár adam qol qýsyryp otyrmaı, elimizdiń ósip-órkendeýine, memleketimizdiń bolashaǵyna óz septigin tıgizse, nur ústine nur bolar edi. О́mir súrýdiń ózi básekege aınalǵan myna zamanda oqý júıesine tyń jańalyqtar engize otyryp, jas urpaqty sapaly bilimmen qarýlandyrý úshin aldymen ár adam eldiń saıası ahýalynan habardar bolýy qajet. Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bilim týraly» Zańy jas urpaqqa jan-jaqty bilim men tárbıe berýdiń memlekettik saıasatynyń negizgi ustanymdaryn aıqyndap berdi. Qazaqstannyń barlyq azamattarynyń bilim alýǵa teń quqyly, árbir azamattyń ıntel­lektýaldyq damýyna, psıholo­gııalyq-fızıologııalyq erekshe­likterine qaraı, bilimniń barlyq deńgeıine keń jol ashyldy. Árbir azamattyń bilim alýǵa quqyly ekendigin negizge ala oty­ryp, jastar boıyna ulttyq qun­dylyq qasıetterin qalyptas­tyryp, qurmetteýge tárbıeleýde dıdaktıkalyq sharttar, ıaǵnı oqytý, tárbıeleý, damytý, qa­lyp­tastyrý úrdisin jan-jaqty qamtý qajettiligi týyndaıdy. Qazirgi tańda Elbasymyz biz úshin bilimge, ǵylymǵa tereńirek dendep enýimiz úshin óz qoldaýyn kórsetýde. Bizge úmiti men senimin artyp, barlyq jaǵdaı jasaýda. Sol sebepti HHI ǵasyrdyń jastary ata-baba erligin maqtan tutyp, bolashaǵymyzdyń jarqyn bolýy­na aıanbaı ter tógýileri qajet. El bolashaǵyna úles qosý degenimizdiń ózi búginde ulttyq múddemiz ben óz tilimizdi qur­mettep, onyń joǵalyp ketpeýi úshin týǵan tildiń qudiretin sezinip, ony asa qundy mura retinde baǵalaý emes pe? Memle­ket basshysy N.Nazarbaev: «Eliń­niń uly bolsań, elińe janyń ashysa, azamattyq namysyń bolsa, qazaqtyń ulttyq jalǵyz memleketiniń nyǵaıyp, kórkeıýi jolynda jon terińdi syǵyp júrip, eńbek et! Jerdiń de, eldiń de ıesi ekenińdi umytpa», – degen bolatyn. El bolashaǵy – búgingi jas­tardyń qolynda. Sondyqtan da egemen elimizdegi turaqtylyq pen tatýlyq bizdiń keleshegimizdiń ke­pili desek, sol jastarǵa tálim-tár­bıe beretin aǵartýshylar qaý­y­myna artylar júk te jeńil emes. Biz – memleketter arasyn­da alakózdiktiń bolǵanyn qalamaı­tyn elmiz. Elder arasyndaǵy iritkiniń qanshalyqty zardap ákelip jatqanyn bilip te otyrmyz. Osy oraıda, Elbasynyń myq­ty saıasatker retindegi is-áre­ketin álem moıyndap otyrǵanyn da maqtan etýimizge ábden bolady. Qaı kezde de ata-baba murasyna júginsek, qatelespeıtinimiz anyq. «Eldestirmek – elshiden, jaý­lastyrmaq – jaýshydan» degen sózde úlken maǵyna bar. Árbir jas osyndaı sózderdiń qadir-qa­sıetin bilip ósse, elimizdiń turaq­tylyǵy men tatýlyǵyna, beıbit­shiligi men birligine sózsiz qyzmet etedi. Bıyl – Táýelsizdiktiń 25 jyl­dyǵy. Ony shyn mánin­de tarıhı jylǵa aınaldyryp, tabystyń, tutastyqtyń kilti bir­likte ekendigin taǵy bir kórsete alsaq, alar asýymyzdyń qazir­giden de bıik bolatyny kúmánsiz. Elbasynyń ustanǵan sarabdal saıasatynyń arqasynda Qazaq eliniń týy árqashan joǵarydan jelbireı berýine ár azamat úles qossa, biz almaıtyn qamaldyń bolmaıtyny da aqıqat. Jumakúl TURAROVA, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańnama ınstıtýty» memlekettik mekemesi Lıngvıstıka ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Tatıana EREMENKO, ǵylymı qyzmetker