Halyqaralyq talap bıiginde

Elimizde joǵary kásiptik bilim júıesin reformalaýdyń oń nátıjesi retinde qalyp­tasyp kele jatqan kóp satyly aımaqtyq ýnı­versıtetterdiń bilim berý qyzmetiniń negizgi mindetteri – jastarǵa úzdiksiz sapaly bilim berý; qoǵamnyń, aımaqtyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq damýyna yqpal etý; halyqtyń bilim, ǵylym jáne mádenıetiniń deńgeıin kóterý. Jıyrma jylǵa tarta tarıhy bar osyndaı joǵary oqý oryndarynyń biri Túrkistan qala­syndaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyq­aralyq qazaq-túrik ýnıversıteti. Ol Qazaq­stan egemendigin alǵan alǵashqy jyl­darda Prezıdent N.Nazarbaevtyń 1991 jylǵy 6 maýsymdaǵy Jarlyǵy­men ashylǵan Túrkistan memlekettik ýnıversıteti bazasynda quryldy. Baýyrlas qos memleket – Qazaq­stan Respýblıkasy men Túrik Res­pýb­lıkasyna or­taq halyqaralyq dá­re­jedegi ýnıversıtet búginde túrki dúnıesi jastarynyń basyn biriktirgen oqý ordasy retinde kún ótken saıyn nyq senimmen alǵa qarysh­tap keledi. Ýnıversıtet ashylǵan jyl­da­ry stýdent­terdiń sany myńǵa jetpeıtin edi, qazirgi tańda 20 myńnan asady. Onyń ishin­de 1 myń­nan asa stýdent 14 memlekettiń túrki tildes 24 eliniń jastary. Bul jastarǵa ýnıversıtet tarapynan jylyna bir márte elderine baryp qaıtýǵa ketetin jol shyǵyny tólenip, 16 myń teńge kóleminde stıpendııa taǵaıyn­dalyp, mindetti túrde jataq­hanamen qamtam­syz etiledi. Memleketimizde mamandardy daıar­laý­dyń úsh satyly modeli ornyǵyp keledi. Iаǵnı, bakalavr-magıstr- Ph doktor ázir­leýdi álemdik talapqa saı júrgizý jol­dary engizilip, qa­lyptasý ústinde. Osy­ǵan oraı sheteldik bilim berý júıesi men óz erekshelikterine negizdelgen halyqaralyq tájirıbelerdi paıda­lanýdyń jańa úlgisin usynatyn Bolon úde­ri­si jańa joǵary bilim berý kórset­kishi bo­lyp tabylady. 2010 jyldyń 17 qyrkúıe­ginde Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyq­ara­lyq qazaq-túrik ýnıversıteti ýnı­versıtetterdiń Uly Hartııasyna qol qo­ıyp, eýro­palyq bilim keńistigine endi. Bolon úderisine qo­sylý qazaqstandyq jo­ǵary oqý oryn­­da­ry men stýdentterge, eń aldy­men, otan­dyq oqý baǵdar­lama­lary men oqý jos­par­lary eýropalyq standart­tarǵa sáı­kes­ten­diriledi; otan­dyq ma­man­dyqtar men aka­demııalyq dáreje búkil álemde tanylatyn bola­dy; qa­zaq­standyq joǵary oqý oryn­darynyń stýdentteri sheteldik ýnıversıtetterge bilim nesıelerimen qabyl­danady; qos dıp­lomdy bilim berý baǵdarlamasyn jú­ze­ge asyrýǵa múm­kindik beredi; qa­zaq­standyq jo­ǵary bilim dıplom­dary eýroaımaqtyń qu­jat­­tarymen te­ńes­­tiriledi jáne joǵa­ry oqý oryndary túlekteriniń Bolon úderisine qaty­sýshy kez kelgen elde eńbekke ornala­sýyna múmkindik beredi. Sondyqtan da, HQTÝ-diń eýropa­lyq bilim keńistigine enýi mańyzdy qadam bolyp sanalady. Biz táýelsiz el bolǵan soń álemniń barsha jur­tymen qarym qatynas jasaı bastadyq. Sóı­tip, qazaq balasy úshin shet jurttardyń tilin meńgerý de talapqa aınaldy. Endi biz tek orys tilin ǵana emes, qytaı, arab, túrik, aǵylshyn jáne basqa ulttardyń tilin bilip, olarmen qaty­nas jasaýǵa tıistimiz. Sondyq­tan Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinde osy tilderdi úıre­nýge jol ashylýda! HQTÝ-niń óz túlek­terine bergen bir ar­tyqshylyǵy – ol daıyndyq fa­kýltetiniń tyńdaýshylary, stýdentter men oqytýshy-professorlarǵa shet tilderin tegin úıretý kýrstary uıymdastyrylǵan. Bizdiń ýnıversıtetimizde shet tilin úıretýdiń mańyzy óte kóp, óıtkeni shet tilin meń­gerý­diń arqasyn­da, stýdentterimiz jáne oqytý­shy-profes­sor­­lary­myz shet eldiń joǵary oqý oryn­darynda oqý­laryn jalǵas­tyrýmen qosa biliktilikterin art­tyryp kelip jatyr. Al bul turǵydan olar­ǵa ýnıver­sıtetimizdiń sheteldik joo-men ja­sas­qan kelisim-sharttary óz septigin tıgizýde. Qazirgi tańda ýnıversıtetimiz bilim jáne ǵylym salasynda 28 shet el ýnıversıtetterimen yntymaqtastyqqa qol jetkizdi. Onyń ishinde Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Shandýn pedagogıka ýnıversıteti men ShUAR mem­lekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetterimen jasalǵan qarym-qatynas belsendi oryn­dalýda. Osy oqý jylynda ýnı­ver­sıtetimizdiń ShUAR pedagogıkalyq ýnıversıtetinde fılologııa mamandyǵy boıyn­sha 2 mamanymyz magıstratýrada óz bilimderin jalǵastyrýda, al Shandýn ýnıversıtetinde 1 oqytýshymyz osy ýnıversıtet­ara­lyq kelisim-shart negizinde oqy­tý­shylyq qyz­­metin atqaryp jatyr. Al Polsha Res­pýblı­kasynyń Adam Mıskeevıch ýnıversıtetterinde 1 oqytýshymyz osy ýnı­ver­sıtet­aralyq kelisim-shart negizinde qyzmet at­qaryp júr. Ýnıversıtetimiz halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti bolǵandyqtan, Túr­ik Respýb­lıkasynyń aldyńǵy qatarly oqý oryn­dary Gazı jáne Hajeteppe ýnıversıtetterimen qarqyndy jumys jasaýda. Byltyrǵy oqý jy­lyn­da osy ýnıversıtetter arasynda qol qoıyl­ǵan yntymaqtastyq negizinde Gazı ýnıversıtetinde 5 oqytýshymyz doktoran­týra­ǵa, 3-ýi magıs­tratýraǵa jáne 9-y biliktilik arttyrýǵa, al Hajeteppe ýnıversıtetine 3 mamanymyz medısına salasynda biliktiligin arttyrýǵa ketse, bıylǵy 2010-2011 oqý jy­lynda 10 oqytýshymyz doktorantýrada, 12-i magıstratýrada jáne 4-eýi biliktilik arttyrýda. Al bir magıs­trantymyz Máskeýdiń Lomonosov atyndaǵy mem­lekettik ýnıversıtetinde dıplomdyq is-tájirıbesinen ótý ústin­de. Sonymen qatar ýnıversıtetimiz ben Nur-Múbárák Islam mádenıet ýnıversıteti (Egıpet) arasyndaǵy jasalǵan yntymaq­tastyq negizinde, qazirgi tańda 11 stýdentimiz fılologııa mamandyǵy boıynsha oqý­laryn jalǵastyrý­da. Memleketaralyq keli­sim-shart negizinde 1 stýdentimiz Kýveıt ýnıversıtetinde oqýyn jal­ǵas­tyryp jatqan bolsa, kelisim boıynsha Túrik Respýblıkasynyń Iozgat Bozok jáne Bılkent ýnıversıtetterinde fılologııa fa­kýl­tetiniń 15 stýdenti biliktilikterin jetildirý ústinde. Sonymen qatar, ýnıversıtetimiz Eýro­Odaq­tyń negizgi bilim baǵdarlamalary - «Erasmýs Mýndýs» jáne «Tempýs» eýropalyq deńgeıdegi joǵary bilim alýǵa úlken múm­kindik beretin baǵdarlamalarǵa qatysady. Aıta keterlik jáıt, ýnıversıtetimizdiń ǵalym­dary Ál-Farabı atyn­daǵy QazMÝ-men birge О́zbek­stannyń 3 jo­ǵary oqý ornymen konsorsıým quryp, Tempýs-IV baǵdarlamasy boıyn­sha Avstrııa (Vena) ýnı­ver­sıtetiniń basshy­lyǵymen bir jobanyń gran­tyn ıelenip, qazir qarqyndy jumys isteýde. Tempýs – bul Eýropa odaǵynyń joǵary oqý oryndarynyń yntymaqtastyǵy arqyly jáne seriktes-memleketterdiń (Batys Balkan elderi, Shyǵys Eýropa, Soltústik Afrıka, Ortalyq Azııa jáne Taıaý Shyǵys) joǵary oqý oryn­darynyń jobalaryn qarjy­landyrý arqyly joǵary bilim berý júıesin moder­nızasııalaýǵa arnalǵan baǵdarlama. Baǵdar­lama­nyń jalpy maqsaty – Lıssabon konven­sııasy men Bolon pro­sesi prınsıpterine sáıkes, joǵary oqý oryn­dary sala­syndaǵy oryn alǵan ózgeris­terge jaqyndaý, Eýropada bolyp jatqan óz­geris­terge úndes­tirý, konvergensııaǵa erikti túrde qoldaý kórsetý. Tempýs baǵdarla­masy­nyń jalpy prınsıpi – «tómennen-joǵaryǵa» tásili. Ulttyq basym­dylyq pen seriktes-mem­le­ketterdiń joǵary oqý oryndarynyń jalpy ustanym­daryn eskere otyryp, joǵary oqý ornynyń qajettilikterin qanaǵat­tandyrý úshin oqý oryndary maqsattar men atqara­tyn qyzmet mazmunyn ózderi anyqtaıdy. 2010 jyldyń 18 qarashasynda ýnıversıtetimiz jeńip alǵan jobasy boıynsha jumystardyń qalaı júrgizi­lip jatqandyǵy týraly monıtorıng ótip, oǵan Tempýs baǵdarlamasynyń Qazaq­standaǵy úıles­tirýshisi Shaızada Tasbolatova jetekshilik etti. Sonymen birge, jyl sońyna qaraı ýnı­versıtettiń Tempýs baǵdarlamasy bo­ıyn­sha semınar ótkizilip, birshama oqytý­shy-pro­fes­sorlar men ǵalym­darǵa sertıfıkat tapsyryldy. Halqymyzdyń “Bilekti – birdi, bilimdi – myńdy jyǵady” degen ulaǵatty sózi bilimniń qýatyna teń keletin basqa ıdeıa­lyq-rýhanı kúsh-qýat kózi joq ekenin aıqyn­daıdy. Rasyn­da da, búgingi tańda oı-óresi bıik, jan-jaqty jeke tulǵany qalyptas­tyrý zaman talaby desek, ejelgi túrki halyqtarynyń tóri, kıeli Túrkistanda túrki áleminiń jastaryn bir týdyń astynda bilim alýǵa shaqyratyn birden bir oqý orny, uly babamyz Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyq­aralyq qazaq-túrik ýnıversıteti bolyp otyr. Ony biz maqtan tutamyz. Saýranbek JAMALBEKOV, Ahmet Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-niń halyqaralyq qatynastar bóliminiń bastyǵy.