Azat basty azapqa salmaıyq

Jan kúızelisine túsip, árqalaı sebeptermen toryqqan jas­tardy túrli dinı aǵymdar óz qataryna tartatyny belgili. Al bizdiń zaıyrly qoǵamda olardy qoldaıtyn, qysylǵanda kómek beretin qandaı qyzmetter bar? Osy suraqqa jaýap alý maqsatymen Mádenıet jáne sport mınıstrligi Din isteri komıtetiniń tóraǵasy Ǵalym ShOIKINMEN suhbattasqan edik. – Azamattardyń din sala­syndaǵy máselelerge qatysty saýatyn kóterý maqsatynda 2015 jyly jáne 2016 jyldyń ótken aılarynda qandaı ju­mystar atqaryldy? – Din isteri komıteti tarapy­nan ǵylymı saraptamalyq, áleý­mettanýlyq zertteýler júrgizýge, azamattarǵa din máseleleri boıynsha keńes berýdi uıymdastyrýǵa, turǵyndarǵa dástúrli ıslam dini týraly shynaıy aqparat berýge, radıkaldyq sıpattaǵy dinı aǵym­dardyń jeteginde ketken jandardy, onyń ishinde ekstremızm baptary úshin túzeý mekemelerinde jazalaryn óteýshilerdi dástúrli ortaǵa qaıtarý men ońaltý jumystaryn uıymdastyrýǵa, ortalyq jáne aımaqtyq buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi men jýrnalısteri úshin din salasyndaǵy taqyryptardy qamtıtyn máselelerdi jarııalaý boıynsha oqytý semınarlaryn uıymdastyrýǵa, konferensııalar ótkizýge, din salasyndaǵy ózekti máseleler boıynsha aqpa­rattyq jáne ádistemelik qural­dar ázirleýge jáne osy qatar­daǵy basqa da sharalardy uıym­dastyrýǵa jyl saıyn qarajat bólinip otyrady. – Din salasyndaǵy máse­le­ler­men aımaqtarda jumys júrgizip otyrǵan qyzmetkerlerdiń áleýeti talapqa sáıkes kele me? Olardy bilikti mamandarmen, materıaldyq-tehnıkalyq qajettiliktermen qamtamasyz etý deńgeıi qandaı? – Qazirgi kúnde elimizdiń 15 óńirinde Din isteri basqarmalary ákimdikter qurylymynda derbes qurylym retinde jumys atqarady, al Qyzylorda oblysynyń Din isteri basqarmasy 2014 jyly taratylyp, oblys ákimdiginiń Ishki saıasat basqarmasyna qosyl­ǵan. О́ńirlerdegi din isteri basqar­malary jergilikti deńgeıde din salasyndaǵy memlekettik saıasatty júzege asyrýmen aınalysatyn quzyrly organ bolyp tabylady. Barlyq óńirlerde Din isteri bas­qarmalarynyń janynan din máselelerin zertteý ortalyqtary qurylyp, jumys istep keledi. О́ńir­lerde qyzmet atqaryp otyrǵan din isteri basqarmalary qyzmetkerleriniń jáne din máselelerin zertteý ortalyqtary mamandarynyń áleýeti joǵary jáne olar materıaldyq-tehnı­ka­lyq turǵydan jetkilikti qamta­masyz etilgen dep aıta alamyz. О́ńirlerdegi din salasyndaǵy jumystarǵa úzdik teologtar men dintanýshylar tartylǵan. Din jáne dintanýshylyq bi­lim berý máselelerimen aı­na­lysatyn ǵalym zertteýshiler, dinta­ný­shy­lar, memlekettik organdar men azamattyq qoǵam ınstıtýtta­ry arasynda úılesimdi únqaty­sý, ózara túsinýshilik pen yntymaq­tastyqty damytýǵa úles qosatyn Qazaqstan dintanýshylarynyń forýmy jyl saıyn ótkizilip keledi. Komıtet dinı saladaǵy túrli teris áreketterge qarsy kúresý maqsatynda dástúrli dinı birlestiktermen, azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen jáne BAQ ókil­deri­men ózara árekettestikte ju­mystar júrgizýde. – Keıbir tirkelmegen dinı birlestikterdiń elimiz aýma­ǵyn­da erkin áreket etýiniń qandaı sebepteri bar? Olardy áshkere­lep, quqyq qorǵaý organda­ry­nyń kómegimen jazaǵa tartqan mysaldar bar ma? – Elimizde qazirgi kúnde qyz­met atqaryp otyrǵan 18 konfes­sııanyń múddelerin bildire­tin 3600-den astam dinı birles­tik­terdiń barlyǵy óz qyzmetterin zańdy negizde júzege asyrýda. Qazirgi kúnde elimiz aýmaǵynda tirkelmegen dinı birlestikterdiń erkin áreket etip otyrǵany týraly málimetter joq. Al dástúrli emes dinı aǵymdardyń áreketi týraly aıtar bolsaq, olar negizinen ıdeıalyq turǵydan kórinis taýyp otyrǵandyǵyn aıta ketý kerek. Demek, olar uıymdyq-quqyqtyq nysanda jumys istemeıdi degen sóz. Bul, birinshiden, ıslamdyq ba­ǵyt­taǵy dástúrli emes aǵym­darǵa qatysty jalpy ataýmen belgili salafızm aǵymyna qatysty. Desek te, jekelegen dinı bir­lestikterdiń ustanýshy­lary­nyń elimizdiń zańnamalaryn buzýǵa jol berip, dinı ádebıetterin ruqsat berilmegen oryndarda taratý, zańsyz mıssıonerlik qyzmetpen aınalysý derekteri oryn alyp jatqandyǵyn da aıta ketý kerek. Ondaı derekterge tıisti memlekettik organdar tarapynan jedel nazar aýdarylyp, sáıkesinshe sharalar qabyldanyp otyrady. Memlekettik organ­dar­men anyqtalǵan quqyq buzý­shylyqtar boıynsha ákimshilik ister qozǵalyp, aıyppuldar salynady jáne túsindirý jumystary udaıy júrgizilip otyrady. Eli­miz aýmaǵynda qyzmetine ty­ıym salynǵan jekelegen dinı uıym­dardyń ustanýshylary tarapynan zańsyz qyzmet atqa­rý derekteri oryn alyp otyra­dy. Olardyń qatarynda «Tab­lıǵı jamaǵat» uıymynyń ustaný­shylary men salafı ıdeıasyn us­tanýshylar jıi kezdesedi. Mysaly, 2015 jyly Astana qala­synyń soty terrorızmdi nasıhattaý jáne kómek kórsetý qylmystyq áreketteri úshin 2 azamatty bas bostandyǵynan aıyrdy. 2016 jylǵy aqpan aıynda Astana qalasy Saryarqa aýdany sotynyń sheshimimen «Tablıǵı jamaǵat» tyıym salynǵan ekstremıstik uıymynyń 5 múshesi bas bostandyǵynan aıyryldy. Árıne, bul máseleler qolda­nys­taǵy zańnamany jetildirý baǵytynda jumystar júrgizip otyrýdy qajet etetini anyq. Osy maqsatta Din isteri komıtetiniń janynda múddeli memlekettik organdardyń, dinı birlestikter men din salasyndaǵy sarapshylar qaýymdastyǵy ókilderiniń qatysýymen aqyldasý toby qurylyp, jumys isteýde. Máse­len, Aqtóbede oryn alǵan oqıǵa din salasyn retteıtin qolda­nystaǵy zańnamaǵa jeke úılerde, páterlerde nemese basqa oryndarda dinı sıpattaǵy jınalystar ótkizýdi retteý máselesin kún tártibine qoıyp otyr. Qazirgi kúnde bul máseleniń zańnamalyq turǵydan durys sheshimin tabýy úshin keńesý jumystary júrgizilýde. – Din isteri komıteti jas­tar ara­synda dinniń taralý áleýe­tine mo­nıtorıng júrgizip otyr ma? – Jyl saıyn din salasyndaǵy ózekti máselelerdi zertteý maq­sat­ynda turǵyndardyń ártúr­li toptarynyń arasynda áleý­mettanýlyq zertteýler júrgizilip otyrady. Máselen, bizdiń tapsyrysymyz boıynsha 2015 jyly 14 – 25 jas arasyndaǵy azamattardy qamtyp, júrgizilgen áleýmettik zertteýlerdiń qorytyndysyna sáıkes, saýalnamaǵa qatysqan respondentterdiń 86,8%-y óz­derin dinge senýshiler retinde sanaıtyndyqtaryn aıtqan. Sonymen birge, saýalnamaǵa qatysqan jastardyń 15,6%-y dinı rásimder men jón-joralǵylardy qatań saqtaıtyn dindarlar ekenin, al respondentterdiń basym bóligi (71,2%) ózderiniń dindarlyǵy dinı merekeler men basqa da dinı salt-dástúrlerdi formaldy túrde oryndaýmen shekteletindigin kórsetken. Bul derekter elimizdiń jas­tarynyń basym bóligi dindi ulttyq jáne mádenı-rýhanı bire­geılik retinde túsinetindigin kór­setedi. Jalpy, jastar arasynda dinniń yqpalynyń jyl sanap artyp otyrǵany týraly aıtqanda, dinı qundylyqtar men azamattyq qundylyqtardy almastyrmaýyn basty nazarda ustaýymyz kerek. Osy oraıda, dástúrli dinderdiń týǵan jer men Otanǵa degen pat­rıotızmdi teristemeıtinin aıta ketý qajet. – Jastardyń teris dinı aǵym­darǵa tez tartylý sebebi nede dep oılaısyz? Oǵan qarsy qan­daı áreketter jasalýda? – Qoǵamnyń eń kóp jáne bel­sendi toby retinde jastardyń qan­daı máselege bolsa da qyzy­ǵý­shylyqtary joǵary bolatyny sózsiz. Din isteri komıteti osyny eskere otyryp basqa da múddeli memlekettik organdarmen, dinı birlestiktermen, úkimettik emes uıymdarmen birlesý arqyly jastar arasynda dástúrli ulttyq jáne tarıhı qundylyqtardy nası­hattaý, zaıyrlylyq qaǵıdat­­taryn ilgeriletý, dinı aǵymdar­dyń qaýpin túsindirý jáne olar­dyń boıynda teris dinı ıdeolo­gııa­larǵa qarsy ımmýnıtet qalyp­tas­tyrý baǵytynda keshendi túsin­dirý jumystaryn júrgizýde. Jastarmen júrgiziletin ju­mystar mektep oqýshylarymen, orta jáne joǵary oqý oryn­dary­nyń stýdentterimen, úlkendi-kishili eńbek ujymdaryndaǵy ju­mysshylarmen, ózin-ózi jumyspen qamtýshy jáne jumyssyz júrgen jastarmen aqparattyq-túsindirý baǵytynda iske asyrylýda. Ásirese, jastardyń kóp shoǵyrlanatyn oryndarynda túsindirý jumystaryn júrgizýge basa kóńil aýdarylyp, osy maqsatta stýdenttik jataqhanalarda júıeli túsindirý jumystary júzege asyrylýda. О́tken jyly barlyq óńirlerde jastarmen 9 myńnan astam tikeleı is-sharalar ótkizilip, oǵan 760 myńnan astam jas qamtyldy. Aǵymdaǵy jyldyń I toqsanynda túsindirý jumystarymen 2 myńǵa jýyq ártúrli pishimdegi tikeleı is-sharalar ótkizildi. – Teris aǵymdarmen kúresýge qarsy jasalǵan arnaıy baǵ­dar­lama nemese jospar bar ma? – Teris aǵymdardyń aldyn alý elimizdiń qoldanystaǵy zań­na­malary sheńberinde iske asyrylady. Bul jerdegi túıtkildi másele – dás­túrli emes aǵymdardyń ıdeıalyq turǵydan taralýy jáne olarǵa qarsy zańdyq tetikter­di qoldanyp kúresýdiń barlyq ýaqyt­ta múmkin emestigi. Sondyq­tan Din isteri komıteti basqa da múd­deli memlekettik organdarmen, dinı birlestiktermen, úkimet­tik emes uıymdarmen jáne ǵylymı-sarapshylar qaýymdas­ty­ǵymen birlese otyryp, teris dinı aǵymdardyń aldyn alý jáne olardyń ıdeologııalarynan keletin qaýipti turǵyndarǵa tú­sindirý baǵytyndaǵy jumystarǵa basymdyq berip otyr. Qazirgi kezde teris dinı aǵym­dardyń ıdeologııalyq shabýy­ly ınternet keńistikte belsen­di júrgizilip otyrǵanyn eskere kelip, teris sıpattaǵy dinı ıdeo­logııalarǵa sapaly toı­tarys berý maqsatynda sarapshylar qaýymdastyǵyn tar­typ, áleýmettik jelilerde tú­sin­­dirý jumystary uıymdas­tyry­lýda. Komıtetpen ınternet-resýrs­tar­dyń mazmunyn taldaý jumys­tary udaıy júrgizilip otyrady. О́tken jyly 6000-nan astam ınternet-resýrstyń maz­muny taldanyp, olardyń ishi­nen zańnamaǵa qaıshy 414 materıal anyqtaldy. 2016 jyldyń I toq­sany boıynsha 1020 ınternet-resýrstyń mazmunyna taldaý jasalyp, onda zańnamaǵa qaıshy keletin 302 ınternet-resýrs anyqtaldy. Din isteri komıteti ıdeo­lo­gııalyq jumysta ınnovasııalyq ádister de paıdalanylýda. 2013-2015 jyldary birqatar óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip antı­ekstremıstik sıpattaǵy «Haq joly» (Atyraý), «Jan shyryly» (Kókshetaý), «Shyrmaýyq» (О́s­kemen), «Oıran» (Shymkent), «Ján­nat» (Oral), «Adasqandar» (Qara­ǵandy) dramalyq spektakl­deri ázirlendi. Atalǵan qoıylym­dar­dyń beıne nusqalary ázirlenip, olar dinı ekstremızm men ter­ro­rızmniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan is-sharalarda keńinen qoldanýda. – Jastar arasynda túrli kúı­zelister men ómirdiń aýyr talqylaryna ushyraǵandarǵa kómek qolyn usynatyn, durys dinı baǵdar beretin ortalyqtar bar ma? – Turǵyndardyń keń tobyna, onyń ishinde jastarǵa din salasyndaǵy máselelerde durys baǵyt-baǵdar berýde ortalyq deńgeıde Din isteri komıtetiniń memlekettik áleýmettik tapsyrys sheńberinde «Qaýyrt jeli – 114» jobasyn iske asyryp otyrǵan «Dinderdi zertteý orta­lyqtary qaýymdastyǵy» ZTB qo­ǵamdyq qorynyń jáne «Aq­nıet» respýblıkalyq ońaltý or­ta­lyǵynyń áleýeti jumyldyrylǵan. О́ńirlik deńgeıde bul baǵyttaǵy jumystardy ákimdikterdiń din isteri basqarmalary men din máselelerin zertteý ortalyqtary, keńes berý-ońaltý jumystarymen aınalysatyn úkimettik emes uıymdar iske asyrady. Elimizdiń barlyq óńirlerinde din isteri basqarmalarynyń janynda din salasyndaǵy máseleler boıynsha qońyraýlar qabyldaıtyn «Senim telefondary» jumys isteıdi. Sonymen qatar, óńirlerde teris dinı aǵymdardan zardap shekkenderge kómek kórsetýmen aınalysatyn 28 úkimettik emes ortalyq bar. Memlekettik áleý­mettik tapsyryspen jumys isteı­tin bul ortalyqtar radıkaldyq aǵymdardan japa shekkendermen qatar, jalǵan dinı uıymdardyń quryǵyna túsken jandarǵa kómek kórsetýmen de aınalysady. Dinı basqarmanyń rýhanı-ıntellektýaldyq ortalyǵy retin­­de Ǵulamalar keńesiniń jumysy jandandy. Osy kezeńde «qarýly djıhad», «takfır» já­ne «hıdjra» radıkaldy ıdeıalaryn áshkereleý boıynsha pátýalar qabyldandy. Sondaı-aq, dinı ǵu­ryptar men rásimderdiń birkelki­ligin qamtamasyz etý boıynsha jańartylǵan ýaǵyzdar jınaǵy ázirlendi. Ázirlegen Jaqsybaı SAMRAT,  «Egemen Qazaqstan»