Bıyl Alash qaıratkeri Álıhan Bókeıhanovtyń týǵanyna 150 jyl toldy, ol IýNESKO sheńberinde atalyp ótilmek. Demek, álemdik qoǵamdastyq tarapynan da eńbegi moıyndalǵan tulǵa. Álıhan Bókeıhanovqa arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııa Qostanaıda da ótti. Onda álıhantanýshy ǵalymdar Qostanaı qalasyndaǵy ortalyq kóshelerdiń birin Álıhannyń atyna berýdi usyndy.
Birtýar qaıratkerge arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııaǵa qatysýshylardyń usynysy – usynys-aq. Tipti, aldymen ortalyqtaǵy tarıhı ǵımarattardyń biriniń qabyrǵasyna Álıhan Bókeıhanovtyń óńirdiń alǵashqy basshysy bolǵany oıyp jazylǵan eskertkish taqta ilinse nesi aıyp? Tasqa qashalǵan sózdiń tastaı salmaǵy, oǵan jurttyń da ımandaı senimi bolady. Onyń tárbıelik, tanymdyq, patrıottyq máni tereńdeı túser edi. Alaıda, «Aldymen bardy baǵalaı aldyq pa?» degen qısyq suraq kóldeneńdeıdi.
Qostanaı qalasynyń ortalyǵynda 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisiniń batyry Amangeldi Imanov pen jumysshy, sharýa jáne soldat depýtattary Qostanaı ýezdik keńesiniń alǵashqy tóraǵasy Lavrentıı Tarannyń óz attaryndaǵy qatar túsken kóshelerde olardyń eskertkish-bıýsteri ornalasqan, eskertkish taqtalar ilingen. Batyrǵa Keńes Odaǵy kezinde ilingen sol taqtada tek orys tilinde: «Amangeldy Imanov 1873-1919 gg. Legendarnyı geroı kazahskogo naroda. Odın ız rýkovodıteleı nasıonalno-osvobodıtelnogo vosstanııa 1916 goda v Kazahstane. Aktıvnyı bores za ýstanovlenıe Sovetskoı vlastı v Týrgaıskom ýezde. Zverskıı ýbıt alashordınsamı 19 maıa 1919 goda.» dep jazylǵan. Bıyl óńirde ult-azattyq kóterilisiniń 100 jyldyǵy men oblystyń qurylǵanyna 80 jyl tolýyna da qyzý daıyndyq júrip jatyr. Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy taǵy bar. Al Amangeldi batyrdy «alashordashylardyń aıýandyqpen óltirgeni» jazylǵan eskertkish taqta 25 jyl boıy tapjylmaı ilýli tur. Táýelsizdik jolynda basyn báıgege tikken Alash arystarynyń «halyq jaýy» atanyp, súttiń qaımaǵyndaı sypyrylyp tastalǵany bylaı tursyn, sol ardaqtylar aǵash atqa mingizilgen qyzyl saıasat jyldary ilingen osy taqtany shırek ǵasyr boıy oblystaǵy ıdeologııa bojysyn ustaǵan basshylar da, mádenıet salasyn basqarǵan kók attylar da baıqamady, kózi kórgenmen, kóńiline ilgen joq. Oǵan azamattyq qoǵamnan qozǵaý salǵandar da boı kórsete qoımady.
Kóktemde «Nur Otan» partııasy janyndaǵy «Mıras» qoǵamdyq keńesiniń onlaın otyrysy boldy. Sonda Parlament Májilisiniń depýtaty, belgili qoǵam qaıratkeri Qýanysh Sultanov Táýelsizdik, Máńgilik El ıdeologııasy týraly oı qozǵaı kelip, jergilikti memlekettik qyzmetkerler, ákimdik pen quzyrly organdar tarapynan túımedeı máseleniń bıýrokratııaǵa salynatynyn, ásirese, adamdar boıynda memleketshildik sezim týǵyzý, ulttyq qundylyqtardy ardaqtaýǵa kelgende seniki, meniki demeı kirisip ketýdiń jetpeıtinin aıtyp edi. Kúzge qaraı atalǵan merekeniń bári toılanady, kıiz úı tigilip, at shaptyryp, balýan kúrestirip, jurt máre-sáre bolysyp tarqaıdy. Toı bir-eki kúnde zý etip óte shyqqan soń, ómir qaıtadan qalpyna túsedi. Amangeldi kóshesinen ótkender sur taqtadaǵy «Alashordashylar aıýandyqpen óltirgen» degen jazýǵa bir qarap qoıyp, «E, batyrdyń ajaly qaıdan boldy deńiz» dep samarqaý óte shyǵar ma eken? Rasynda, mármár taqta tapjylmaı tura berer me eken? Silkinbeıtin sanamyz sekildi...
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI