Memleket basshysynyń bastamasymen ómirge kelgen údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama boıynsha elimizde zamanaýı tehnologııalarǵa negizdelgen jańa óndiris oryndary ashylyp, burynǵy zaýyt-fabrıkalar jańǵyrtyldy. Olarǵa bilikti ınjener-tehnıkter men kásibı jumysshy mamandar aýadaı qajet. О́kinishke qaraı, osyǵan baılanysty elimizde bilikti jumysshy kadrlardyń tapshylyǵy ótkir sezile bastady.
Jasyratyny joq, jastarymyz jumysshy mamandyǵyn ıgerýge qulshynys tanytpaıdy. Tipti, zaýytqa baryp, temir buraýǵa arlanady. Ata-analar da «Meniń balam kimnen kem, ol nege qara jumysqa barýy kerek?» – dep malyn satyp, baryn salyp, balasyn joǵary oqý ornynda aqyly oqytady. Sóıtip, qaptaǵan jekemenshik JOO-lardyń dıplomdaryn alǵan zańgerler, ekonomıster jáne basqa gýmanıtarlyq sala mamandarynan kóz súrinedi. Qaraǵaıdaı dıplomy bar jańaǵy «mamandar» eńbek naryǵynyń suranysynan syrt qalyp, elimizdiń esepte bar jáne esepte joq jumyssyzdar otrıadyn tolyqtyryp júr. Osy «dıplomdy jumyssyzdardyń» 100 paıyzy derlik qazaqtar. Bir ǵana mysal, osydan birer jyl buryn jolymyz túsip Rýdnyı qalasynda boldyq. Osynda SSKО́B qurylymdaryna jumysshy mamandaryn daıarlaıtyn tamasha jabdyqtalǵan kásiptik-tehnıkalyq oqý orny bar eken. Onyń elektrmen dánekerleýshiler, slesarlar men tokarlar daıarlaıtyn bólimderinen birde-bir qazaq jastaryn taba almaı qaıran qaldyq.
Búgingi kezeńde qarapaıym jumysshy mamandyǵynyń bedeli tómendegendigi ashy shyndyq. Keńes dáýirinde mektep bitirgen jastar jumysshy áýletterin tolyqtyrýǵa asyǵatyn. Zaýyttar men ekpindi qurylys alańdaryndaǵy jumysshylardyń jalaqysy da joǵary bolatyn. Maman jumysshylar daıarlaıtyn kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshe belgili bir zaýytqa nemese iri óndiris ortalyǵyna bekitiletin. Al bul óndiris ortalyǵy ýchılısheni qajetti stanoktarmen, tehnıkalyq quraldarmen qamtamasyz etetin. Ýchılıshe oqýshylary sol zaýytta eńbek tájirıbesinen ótetin. Árbir shákirtke sol zaýyt jumysshylary qatarynan tálimgerler taǵaıyndalatyn. Ýchılıshe túlekteri oqýdan keıin mindetti túrde sol óndiris ortalyǵynda jumysqa qabyldanatyn. Qazir munyń biri de joq. О́ndiris ortalyqtarynyń bári jekemenshik, kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerdiń jartysynan astamy jekeshelendirilgen. «О́z kóılegim ózime jaqyn» qaǵıdasyn ustanǵan jekemenshik sýbektiler shyǵyny shash-etekten keletin kásiptik oqý oryndaryna qarjy shyǵyndap qaıtedi. Odan da qajet etetin bilikti jumysshylardy kvotamen keletin sheteldik daıyn mamandarmen tolyqtyra bermeı me?!
Taǵy bir alańdatarlyq másele, aldaǵy ýaqytta eńbek naryǵynda elimizdegi demografııalyq ahýalǵa baılanysty jumysshy kadrlarynyń tapshylyǵy qalyptasatyn túri bar. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń derekteri boıynsha, 2014-2018 jyldar aralyǵynda jumys kúshine degen suranys 700 myń adamdaı bolsa, bul kezeńde ekonomıkalyq belsendi turǵyndar sanynyń ósimi 400 myń adamdy quraıdy eken. Iаǵnı, 90-shy jyldardaǵy oryn alǵan bala týý deńgeıiniń kúrt tómendeýi naq osy kezeńde eńbek naryǵyndaǵy ahýalǵa keri áserin tıgizedi.
Bul qıyndyqtan shyǵar jol bar ma? Ekonomıkalyq-áleýmettik salany tyǵyryqqa tiregen bul kúrdeli túıinniń sheshimin de Elbasy taýyp otyr. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty tarıhı maqalasynda «2017 jyly «Barsha úshin tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim jobasyn júzege asyrýdy» usyndy.
Elbasynyń jalpyǵa birdeı tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jobasyna sáıkes búgingi kezde elimizdegi oqý júıesiniń bul salasynda birshama keshendi sharalar júzege asyryldy. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń derekteri boıynsha, qazirgi ýaqytta elimizde tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý sharasyn engizý aıasynda eńbek naryǵyna qajetti jumysshy kadrlardy daıarlaýdyń úlesin arttyrýǵa betburys jasaldy. Maman jumysshy kadrlaryn daıarlaýdy júıege keltirý maqsatynda kásiptik standarttar negizinde 147 modýldik oqý baǵdarlamalary eksperımentti túrde kezeń-kezeńmen oqý úrdisine engiziledi. Kolledjderdi beıimdeý jumysynyń nátıjesinde Aqmola, Jambyl, Qaraǵandy, Qyzylorda, Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda jan-jaqty jumystar júrgizilip, jıyrmadan astam kolledjdiń naqty beıini belgilendi. Eńbek naryǵynyń suranysyna sáıkes jańa mamandyqtar ashyldy. Iаǵnı, endi tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jumysy sheńberinde qazirgi kezde óz kúnin ózi kórip júrgen aýyl jastary men qara bazarda jaldamaly jumyspen nápaqa tabatyn jastardy bilikti jumysshy mamandyǵyna baýlýǵa betburys bastaldy.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»