(Jazýshy-pýblısıst Jomart Ábdihalyqtyń
jarııalanbaǵan hattarynan)
Halyq tirshiligine qyrtys-qyrtys ózgerister ákeletin birbetkeı oqıǵalar tarıh áleminde ǵasyr aralatyp keletini aıan, degenmen búgingi úrdis damý – tehnıkalyq progress zamanynda áleýmettik-ádettik jańǵyrýlar burynǵysynan jedeldeı tústi. * * * Sen artyq-kem birdeńeler emeksigenmen, qunǵa turatyndaı tereń tamyr mende bar ma eken ózi?! Metodologııa jóninen birshama ázirlik bar, bul naqty tvorchestvoǵa úlken demesin. Men áýel basta ádebıettanýǵa arnalǵan eńbekterdi oqı júrip, Adam problemasynyń mándiligine, onyń kóp tarmaqty ekenine kózim jeti. Sonsoń ǵylymı tanym teorııasyna moıynusyndym, bul kezdeısoq qubylys emes dep oılaımyn. Endi olar bir-birimen toǵysyp júıelengen saıyn, qoǵamdyq ómir, praktıkalyq tirshilik kóńil aýdartyp, sony saralap uǵý mán ala bastady. Munda áleýmettik fılosofııanyń bastaýy, negizi baryn uqtym. * * * О́tken úshin zildenip, zarlanyp jatpaý kerek, másele – erteńgi bolashaqqa qyzmet etetin búgingi baǵa, búgingi tanym jóninde. Marksızmniń týyn kóterip, ǵylym doktorynyń (sadaǵasy ketkir) pıjamasyn jamylyp otyryp, jaldaptyq minez kórsetkenge laǵnet aıtqyń keledi. Seniń úmitsizdenetiniń de osyndaı tustar shyǵar. * * * Men: urpaq kózi oıaý, dáýirmen óreles tanym deńgeıine iliktik degende, bizdiń halyq retindegi oı-sanamyzdyń, mádenıetimizdiń damý deńgeıin, tendensııasyn aıtqanmyn. Bul tendensııa áli de tanym, ǵylym, dıalektıkalyq oılaý quraldarymen kemeldene, qorlana, qýattana túsýi kerek. * * * Ár halyqtyń ózindik ulttyq sana-sezimin qurmetteı otyryp, ony belgili tarıhı-obektıvtik sheńberinen asyryp ne tómendetip (kemitip, kemsitip) almaý kerek. * * * Meniń baıqaýymsha, sen halyqtyń tomaǵa-tuıyq damýyn áste qalamaısyń (ol absolıýtti túrde múmkin emes jaǵdaı), sol sııaqty sen ulttyń (búkil bolmysynyń) taza biryńǵaı órkendeýin de kúıttemeýiń kerek. * * * Ár halyqtyń tarıhı qalyptasqan halyqtyq (dara) qasıetteri qaıda? Qalaı? Turmys keship, nendeı tirshilikpen aınalysýyna baılanysty bolǵanyn bilesiń, sóıte tura búgingi zamannyń tirshilik ańysyna úılespeıtin (nemese naqty múmkindikten tys úılestirýge tyrysatyn) talaptar qoıyp, qynjylýyńda qandaı logıka bar? – Men bul pikirdi saǵan ádeıi asyra (batyra) aıtyp otyrmyn. * * * Eger búginnen bir osaldyq tapsań, bizdiń urpaqqa Abaıdyń aq tebirenisi jetpeıtin shyǵar! Shoqannyń sharq urýynan da kendeligimiz bar, biraq marǵaýsyń dep jazǵyra almassyń tegi. Ushqary oılap, urt minez kórsetýdiń zamany emes qazir, tarazyny teńestirgen mıllıonnyń bir bóligindeı ádildikti ǵylym tili, ǵumyr tili uq, áreketke aınaldyr dep otyrǵan zaman... Buıyǵylyq, omyraýmen alamyz dep jylt etip, jylmań qaǵyp júrgender – burynǵy mımyrttyqtyń jalǵasy. * * * Qala – degen qala, kóńili qansha kemel bolsa da qala jurty – qaltyldaq; munda, ásirese, halqymyzdyń qazan túsirýge jomart peıiline kóp nuqsan keltirer sebepter bar. Sol qıtyqqan sharýa jáne jyldan- jylǵa eldiń estiliginen aıyryp, eseńgiretip barady. Bul ne ǵalamat!.. * * * Taqyryp jónindegi meniń saǵan aıtqanym – aıtqan; hıkaıalardyń jazylýy tabıǵı baspaldaq ekenin kezinde eskertkenmin. Endi bir búgingi-keıingi baǵdardyń ańysyn ańdatyp halyqtyq tirshilikke oı júgirtý kerek. «Qart pen kanal» – sondaı nyshandy shyǵarma. Degenmen onyń da emeýrin sezdire almaı turǵan jerleri mol. Menińshe, qartty jurtta otyrǵan jalǵyz úı retinde almaı, aýyl-oramdy qalyptan shyǵaryp, salmaqtandyrsa, ıaǵnı ózi sııaqty birneshe qarttyń sózin sóıleýshi etse... * * * Sen keıısiń, asyqtyrasyń – men Gegeldi túsiný úshin, onyń aldynda Gegeldi túsindirgenderdi túsiný úshin qansha ýaqyt jiberdi deseńshi!.. * * * Halyqtyq bolmysqa ortaqtasý qaı kezeńde de jeke adamdar úshin ońaı sharýa bolmaǵan. Bizdiń zamanymyzda bul jaǵdaı tipti kúrdeli sıpatqa aýysty. Adamdar kindik qazyǵynan alshaqtap barady. Kerek deseń, olar tipti bir-birine burynǵydan jaqyndasa túskenniń ornyna, sýysyp bara jatqanǵa uqsaıdy. Sharttylyq, shektelý basym. Úndestik, úılesim, qylaýsyz jarasym tabý qıyndap barady... * * * Al halyqtyq bolmystyń erteńgi-búgingi qalpyna syn kózimen qarap, qundyny suryptaý úshin, oılaý stıhııasyn jetildirý kerek. Jappaı eńbekshi, dene jumysynyń tehnologııasyn osy zaman dárejesinde jetik meńgergen, mehanıkalyq oılaý qabiletin meńgergen adamdarymyz – ol da bir jetken baspaldaq. * * * Adamdar arasyndaǵy úndestik, garmonııa – uly murat. Bálkim, búkil adamzat tarıhynyń kúres jolynan, tirshilik taǵdyrynan jiktelip qorytylǵan eń mańdaıaldy shyndyq osy bolar. Endi onyń elder, halyqtar, qala berdi, jeke adamdar arasyndaǵy ýaqytpen óreles damý qalpyn, jetken ónerin óziń baǵamdaı ber. * * * Shyndyqqa kóz jetpeı, betten qalqyp birdeńe bilgenderiń boıynsha ǵylym áleminde, sizdiń kórkemsóz ónerińizde de shyntýaıt sózdiń shashbaýyn sıpaý uıattyń uıaty emes pe!.. Ekeýmizdiń aýyzeki pikir jobasynda, hat arqyly tildesýimizde artyq-kem ketkenderimiz ol – laboratorııadaǵy jaǵdaı sııaqty, al halyqqa aıtar sózde kemshilik, tekserissiz pikir jiberip alý keshirimsiz jaı. * * * Meniń qazymyrlap, kópke uzatyp júrgen eńbegim – dúnıege neǵurlym aýqymdy kózqaras qalyptastyrýdyń jaıy. Bul ár deńgeıde oılaý qabiletine qatysty qubylys. Adamdardyń bári oılaıdy, biraq olardyń kóbi qalaı, qaı dárejede oılap otyrǵanyna nazar salmaıdy. Árıne, ol kóp jaǵdaıda, atústi tirshilikti qanaǵat etkenderge qajet te emes. * * * Al biz adamdar erte me, kesh pe, kúnkeshpelik qamytynan qutylady, dep úmittimiz ǵoı. Durys oılaý, aqıqatqa úıles dúnıetanymnyń kókesi sol muratqa jetkenge deıin asa qajet. Al fılosofııany «pálsapa» dep «kálákaıttap» júrgen bizdiń qaýym (úshin) áli birqatar mánge boı urý kerek, boılap súńgý kerek. * * * Men osy salada óz jurtymyzǵa qozǵaý bolar bir eńbektiń ushy-qıyryn jaǵalap júrmin. Kóz jetken jaıdy bir emes, birneshe tóńkeristirip, bir toqaıǵa kelip te qalǵan jaıym bar. Ony jazyp shyqtym ba, dúnıe jaryq: fılosofııań da ták turady, estetıkańnyń da jalynda oınaýǵa tıispin. Onyń ózgege de ulaǵaty sondaı bolmaq... Sen meni kózep júrsiń. Kózelgen saıyn «keri tartyp» baramyn. Ne keremet, mendegi moral sondaı!.. * * * Jalpy qazaq ádebı ıntellıgensııasynyń sory qalyń, kóresisi áli alda eken! Opasyz shımaıbetter osylaı sadaqtasyp júrgende, ónegeli óser jurt kóp nárseni bizden buryn da tııanaqty qarmap ketedi ǵoı!.. * * * Mynaý – kópten kúıi kelmeı, aqyry jazylyp bitken «Aqyl tarazysyna» syn. О́ziń oqyp alǵan soń, habarlas. «Juldyzǵa» bersek, ana jylǵa ketip qalady-aý; qysqarǵan soń – mán shyqpaı ma dep oılaımyn. Abzaly, sender basatyndaı bolsańdar, keıbir biliktilerge qaratýlaryń da múmkin ǵoı, al meniń oıym: Zeınollanyń (Serikqalıev) ózine qulaqtandyra (qajet dese, oqyta) sal. * * * «Oılaý týraly oılaý» kitabymdy jańa jylǵa deıin qoljazbalap bitirsem dep qulshynýdamyn. Mynaý, búgingi qolyńa tıip otyrǵan, sondaǵy oı-tujyrymdardyń jolshybaı silemi ǵana. * * * Daryn eki sıpatty qubylys, túp negizinde (gendik qurylymynda) bir túzýlik bola turyp, qolaıly jaǵdaılar áletinde qara tanyta qalyptasatyn qabilet-qasıet te – biri; ekinshisi – sanaly baǵyttaý, kúshtep-eńbekpen jetilgen daryn qurylymy. * * * О́ner múddesi – jekelerdiń taqııasynyń gúli emes, onyń tabıǵaty túp jaratylysynda odan áldeqaıda bıik dúnıe. Bu joly biz múdirdik; bálkim ańdaýsyz, ańǵyrttyq jasadyq, tipti týralaı aıtsa, kompromıstik halge uryndyq. Kim úshin, ne úshin degen suraqtar jaýabyn kútip tur. Tegi osynymyz súıekke tańba bolyp júrmesin!.. * * * Meniń senen ózge sózdi uǵar, tús jarysar dostarym az bolmaýǵa tıis edi, biraq olardyń bireýi joq qasymda. Sirá, solar men kútken úmittegideı endi ómir baqı da jannan tabylmaıtyn shyǵar. «Birge týmaq bar, birge júrmek joq, birge ólmek joq» degen sózge de qonaq beremin. Másele: alys-jaqyn turýda emes, jan-júregińniń alys-jaqyn tutýynda ǵoı. Jaqynda turdyń ne, júregiń jyly tartpaǵan soń!.. Adamdy adamǵa jaqyndatqyzbaıtyn ómir nege kerek?! * * * Keıde meni óte bir jaman sezim bıleıdi – seniń óziń alys, jat kisisiń maǵan. Qansha biriktirgim kelgenmen, mendik dúnıeler Seniń jadyńa ilikpese eken dep qalaımyn. Bálkim, osy kúnge deıin iliktirmeýge de tyrysyp júrmin. Budan saǵan kelip-keter eshteńe joq; mendik haldi Sen bilgennen ózgerip keter de eshteńe joq. Sóıtse de, seniń sál-pál birdeńeni sezgeniń artyq. * * * «... Kúmbezderińdi» búgin tús áletinde tolyq bitirdim. Úzip oqydym, áldebir topshylaý-tujyrym pikirlerdi salystyrýǵa da mursha bolmady, biraq óz túsinik-túıgenderim qansha oqysam, sonsha seniń eńbegińe (bolmysyńa) baǵyttalyp, oılaýmen, «osynysy qalaı?» deýmen júrmin. Dúnıede eshqandaı kitap áldebir syrt talapqa týra sáıkestikpen jazylmaıdy. Kitaptyń táńiri – avtory, biraq bul árbir qalam ustaǵannyń qalaýy joq qudaıdyń qudiretindeı nysaptan tys bolsyn degendik emes. * * * Bul kúnderi Sen týraly oılanǵan oı az emes. Men sezetin, biletin tirshilik haliń tegis derlik kóz aldymnan ótti. Maǵan seniń qazirgi kim bolǵanyńnan erteńgi kim bolatyndyǵyń az kúdik, az arman, az qııal bolmaǵanyn jáne aıtqym keledi. Iá, sen – Aqseleý, qazir kimsiń? Erteń kim bolmaqsyń? Jáne kimder úshin kimsiń? Kim bolmaqsyń? * * * Maǵan bir qyzyq oı keledi: О́mir tek suraqtan turǵanda ǵana mándi sııaqty... Suraqtyń sheshýin dáıekteý, árıne, uly jeńis! * * * Men «Adam baǵy» degen eńbekke (jazýǵa) kiristim. Bul – qaterli sharýa. Kitap jazbaǵan adam da adam; al densaýlyq bolyp, bul isti tyndyrmaı ótsem, meni bul toptan izdemeńder. Shart osy. Men bul eńbekti jazyp shyqpasam, ómir dep izdegenim zaıa, «Elim!» dep emirengenim túkke turǵysyz, jandaǵym da esh orynǵa júrmeıdi dep esepteımin. Sert osy. * * * Adam joly keńistikte naqty, ýaqyt turǵysynan shekteýli bolyp bastalady. Al adamzat ókili retinde ol bárine daıar, biraq úlgermegen, kórmegen, ótkermegen. Sondyqtan onyń jaryq-sáýlege umtylǵan alaqany jaıýly, kúlli terezesi ashyq. Mundaı haldiń ózine ol uzaq (tym uzaq) jyl júrip, tarıhı dáýirlerden ótip jetken. * * * Endi kompozısııa osylaı qurylǵanda, kitaptyń janry, jazylý stıli, konsepsııalyq baǵdary qandaı bolmaq. Ǵylym – anyq, fılosofııalyq deńgeıde qozǵalatyny – anyq, pýblısıstıkalyq aryn bolatyny – kúmánsiz. Sonda janry ǵylymı-pýblısıstıkalyq tolǵaý bolatyn sııaqty. * * * Adamdar, erte me, kesh pe, meıli qandaı kúı keshsin, obektıvti álemmen, elimen (demek, jerimen), ózara bir-birimen taǵdyrlas ekenin sezinip (ol az), túsinip (bul da az), áreketke, maqsatty (árıne, keń aýqymdaǵy) áreketke kóshýi kerek. Bul eńbek osyndaı aqıqatty árkimge jetkize alsa, sonysymen olarǵa septigin tıgizse, meniń bir maqsatym «Adam baǵy» arqyly oryndaldy dep bilemin. * * * Pende-tirshilik, bóken-ǵumyr aldanysh izdeıdi az kúnge, – onysyn tabady da!.. Bir sumdyqtyń soraby, tárki dúnıeniń daýasyzdyǵy osynda jatyr. Bireý – taqqa, bireý bapqa rıza. Al endi bireý basyndaǵy baryna mise tutpaı, – beımaza. Sonyń bárinen toıymy, shegi, tolasy joq ómir quralyp tur. * * * Keshir, myna bir tusta týǵan halqyń ǵana emes, onyń shójebas áldeqandaı urpaqtary ǵana emes, ısi adamzat áýletiniń ne kún keship kele jatqandyǵy tolqytyp ketti. Sasyq borsyqtyń sasqanyndaı eseńgiregen álem: onyń tarıhyn aıttyń ne, úmitin aıttyń ne?! Tileýi men tilegi, izdegeni men umtylysy tabysa almaı jatqan álem... Bul – keń sheńberdegi sáıkessizdik, bálkim, óte uzaq, sheksizdiktiń ózindeı sáıkessizdik. Jaqynnan da, alystan da qanaǵat tappaǵan biz endi ne bolamyz? * * * Rýhanı álemniń býlyǵýy men tepsinisinde, dúnıeaýı tirshiliktiń áldebir mánsizdigine kúrsiniste shek joq. Álbette men ózimdegi osaldyqty, kemshin-kemistikti ashyqtaý aıtsam, seniń maǵan degen úmit-yqylas nıetińniń saǵyn syndyryp alam ba dep seskenem. Biraq qalmaǵan kóńil, sýymaǵan sezim bar ma?.. * * * Endi Gýmılevke keleıik. Bul kisiń jalpaq dúnıege kósilip salatynnyń ózi eken – halyqtar tirshiligin qalaı-qalaı boljaıdy batyryń! О́z eńbekterimen belgi-beder qaldyrǵan ǵalym ataýly aldymen qaraıtyn álemine belgili bir júıe jasap alady. Sıstema bolmaıynsha tutas qurylym mán qurap, beıne túzep shyqpaıdy. Másele sonda, sol sıstemadan (metodologııalyq shemadan) birtutas konsepsııa túziledi. Metodologııa eki yńǵaıda qoldanylady: biri – jalpy ǵylymı tanym prosesinde, ekinshisi – jekelegen sala boıynsha arnaıy sheńberdi saqtaı otyryp qoldanylady (munyń bári saǵan tanys). * * * Kelesi jaı: Júsip Balasaǵunıdiń mádenı, rýhanı álemdegi orny, sol arqyly bizdiń jurtymyzdyń ózindik oı-óris dárejesiniń orny, onyń bergi-arǵy sabaqtastyǵynyń jaı-japsary másele bolyp tur. Túrkilik mádenıetke baılanysty japsarlas materıaldar az ba dep oılaımyn. * * * ...Júregim qysyp aýyrady. Jalpy densaýlyǵymda kinárat bar ma dep shoshynam. О́limnen qoryqpaısyń ǵoı, ómirdiń kári ótip bara jatsa qaıtersiń. Is te bitpeıdi, isik te jarylmaıdy – biteý jara bir ómir. Shirkin, ǵumyr-aı!.. * * * Anamyz kóz jumǵaly mine, búgin attaı 50 kún! О́zegim sýyrylyp, egilmeı eńiregen kúnder marqumnyń búkil ǵazız dıdaryn jadyma qaıta bir sińirip ketti... Men, Áltaı, Aldońǵar, Aldabergen esimdi úsh uly bas-aıaǵy bir jumanyń ishinde qaıtys bolyp, tulypqa móńiregendeı sátterinen keıin dúnıege kelsem kerek. Ol kezdegi el-jurt qandaı baýyrmal, maǵan degen yqylas-tileýde, aıtýlarynsha, shek bolmaǵan. Atymtaı Jomarttaı bolsyn dep at qoıǵan, taǵy-taǵy kóptegen yrym-jyrym, álpeshteýler bolǵan. Áıteýir ottyń aldy, sýdyń tunyǵyn kórip erjettik; áke men shesheniń qolynan kelgeninen kendelik kórdim dep aıta almaspyn, sirá. * * * Adam áreketke qulshyný úshin eń azy bir adamnyń senimine ıe bolýdyń ózi jetip jatyr, – munyń úshin myń alǵys saǵan!.. Adam ózin baqyttymyn dep sezinýi úshin onsha kóp nárse (jer-jahannyń jaquty) qajet emes, jan-juqanasyn bóliser juptasy bolsa, jetedi de. Qudaıǵa shúkir, ol – sensiń! * * * Oıdyń qaıshylyqtardy anyq ajyrata alatyn dárejege jetýi – áreketshil, ıaǵnı dıalektıkalyq oılaýdyń túpkilikti nátıjesi. Oılaýymyz kóbine osy bıikke jete almaıdy. Sonan soń sheshim-áreket te shalaǵaı... Qaıshylyqtardyń birtutas bitimin jikke bólip ajyrata ári birlik qalpynda taný – naǵyz durys oılaýdyń nysanasy. Durys oılaý áreketke ulaspaǵan jerde azap bastalady. * * * Búkil tanym prosesinde bul bıikke kóterilgen adam ómir shyndyǵymen týra bettesýge kóship, áýeli jan azabynyń dozaǵyn, sodan soń, múmkin, kúres, jeńis...saltanatynyń rahatyn kóre bastamaq. Biraq oıly adamnyń ǵumyry – máńgilik kúres, sondyqtan onyń mazasyzdyǵy men rahatynda shek joq, toıym-tolas bolýy múmkin emes!.. * * * ...Sen oıly (tvorchestvolyq) topty úsh qosynǵa bólesiń, al tutas halyqtyń rýhanı deńgeıi qansha qosynnan turady? Suranys – solardyń realdi jaǵdaıynan tamyr alady ǵoı. Ras, olardyń kópshiligi qajettilik turǵysynan jaqtaı alady, jáne usynysqa qarsylasa almaýǵa tıis. Biraq halyqqa usynyp jatqandarymyzdyń máni?.. (Mine, qaıshylyqtyń birligi). * * * Men mynadaı baılamǵa tireldim: biz halqymyzdyń bolmysy men rýhanı taǵdyrynyń dıalektıkasyn ashýǵa kúshimiz (oı-órisimizdiń qarymy) jetkenimen, isimizge aınaldyryp rahat keshe almaımyz. Jýyr mańda da, tipti, ilgeri bolashaqta da, bul shyndyq ashyq aıtylatynyna esh dálelim joq, negizim az. Múldem az. * * * Hat jazbaǵaly qansha ýaqyt: biz kóp nárseni joǵalttyq, bilem. Meniń tirshiligimde Sen esime túspeıtin kún joq. О́zińe tikeleı jazbasam da, sóılespesem de – senimen biregeı kún keshkendeı, ǵumyr ótkergendeı sezinemin. Qasyma bir jany jaqyn adam kezikse, saǵan soqpaı, tirshiligimniń bir pushpaǵy senimen janaspaı, áńgime órbimeıdi... * * * Jýyrda meniń kommýnıstik esebim tyńdalyp, minezdemem bekitildi. Kinániń úlkeni – meniń mardymdy eńbek jazyp, laıyqty is tyndyrmaǵanym bolyp shyqty. Jamyraǵan jappaı úmit!.. Ýaqyt zýlap ótip barady. Senim aqtalmaı, qylburaý moıynda tur. El de, Jer de, Sen de – bárińniń aldyńda áli ótelmegen meniń qaryzym ketip barady!.. * * * Biz, qazaqtar, óz halimizdi eń aldymen ózimiz oılaýǵa áli kúnge deıin beti ashylǵan halyq emespiz. Shamasy, qabat-qabat qursaý men muryndyq-noqtanyń taby men daty ábden sińse kerek. Búgingi qaıta qurý múmkindigi bolar-bolmas lep bergenniń ózinde, qulash urýǵa qulshynys tam-tumdap qana seziledi. Degenmen az-kem aýyzǵa alar is, betburys bastalǵanyna shúkirlik etýge de bolar edi, biraq akademııalyq qatparlar ázirge qolǵa alynbaǵan soń jáne saıası praktıkadaǵy ashyqtyq alaıaqtyq astarmen astasyp turǵan soń, Senim men Úmittiń qarasy qalt-qult etedi. * * * Búgingi qazaq pýblısıstıkasy el-jurtqa ilese, áıteýir jan-jaǵyna qaraılaı otyra birshama joba tanytyp keledi. Pýblısıstıkalyq oı qozǵalsa-aq fılosofııalyq tanymǵa suranys bastalady, biraq qazaq fılosofııasy áli uıqyda! Osy jerden órisimiz bir tarylyp turǵan joq pa!.. * * * Bizdiń tól fılosofııamyz óz taǵdyrymyzdy óz qotyryndaı qasıtyn kún qashar týar eken?.. Ádebıet, estetıka, moral, etıka – bári jalpy qazanǵa túsip ketken, biraq mynaý qazaq tirshiliginiń zańdylyǵy dep aıyratyn bireýi joq. Mundaı jaǵdaıda qandaı suryptalý, qandaı sabaqtastyq, shyńdalý bolmaq? Fılosofııasy joq halyq – ózi týraly oılanbaǵan, oılamaıtyn halyq. Qazaqty osylaı desek, Buqardy, Shortanbaı, Dýlatty... qaıda qoıamyz?!. Árirek úńilsek te, berirekten izdesek te kóz toqtatyp, jobaǵa jatqyzatyn oıshyldyq úlgisi tabylatyndaı. Mıftik sana, predfılosofııa, tájirıbege negizdelgen tanym... dıalektıka – báriniń nyshany tunyp tur. * * * Eger bizdiń halqymyzdan týǵan ul óz taǵdyrymyzdy analıtıkalyq aqyl tarazysyna salyp, fılosofııalyq kategorııalar deńgeıinde saraptaıtyn bolsa, toqtamdy teorııalyq tujyrymdarǵa deıin oı qorytyndysyna jetkizse, búgin osyndaı bolar ma edik, bolmas pa edik?!. Saıasat degenin qyla beredi..., biraq ǵylym, fılosofııa, óner arqyly onyń yrqyn meńdep, tipti túp aqyrda jeńimpaz atanyp shyǵýymyzǵa bolady eken ǵoı. Ahańdar, Shákárimder... taǵy-taǵy arda tulǵalarymyz sonyń aıǵaǵy. Átteń!.. Átteń!.. * * * Sen asa úlken talabyńdy, tileýińdi shaqtap, shektep qaraýǵa daǵdylan – meniń bir ańdaǵanym áleýmet taǵdyryndaǵy realızm osynda – áıtpese bul ómir ıtiń (onyń ishinde halqyńnyń halinen bastap esiktegi ala kúshigińe deıin) maksımým ıdeıalardyń bir de bireýin kótermeıdi, – oǵan uly ýtopııalardy shyndyqqa aınaldyram degen áreketterdiń bári kýá, bári dálel. * * * Myna qara, saǵan qysqa jazamyn dep otyryp, uzatyp baramyn. Hat jazbaǵaly edáýir boldy – sýsap júrgenim-aý!.. Yzalanǵanda, ashý qysqanda,... saǵan birdeńeler aıtyp, maýyq basqym keledi... Ázirlegen Qaısar ÁLIM.