Halyq qalaýyn qaltqysyz tanytty

Arqanyń sábı minezindeı sát saıyn óz­ge­retin qubylmaly aýa raıy búgin taǵy to­syn minez tanytyp, sáýir tańyn appaq qar­men kómkerip ótti. Sútteı taza aq qarǵa ma­lyn­ǵan arý Astana tań shapaǵymen ajarlana qulpyryp, aqtyq pen páktiktiń salta­na­tyn pash etkendeı. El tilegi bir maqsat, bir múddege toptasqan búgingideı aıtýly saıası oqıǵa tusynda Tabıǵat-ana da kóp tilegin quptaǵandaı, bolashaǵymyzdyń baıandy da berekeli bolatyndyǵyn aıǵaqtap, aspannan aq nuryn tógip tur. Búgin táýelsiz Qazaq elin­de úlken saıası oqıǵa – Qazaq­stan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saı­laýy. Kún jeksenbi bolsa da elorda búgin erte oıanypty. Tań bozymen talasa qarbalas­qan qaladaǵy barlyq saılaý ýchaskeleri esikterin aıqara ashyp, qar ja­myl­ǵan qala kóshelerimen syqyrlaı bas­qan saılaý­shy­laryn qabyldaı bastady. Saılaý hronıkasy mynandaı. 3 sáýir, saǵat tańǵy 7.00. Or­talyq saılaý komıssııasyndaǵy baspasóz ortalyǵyna asyǵyp, al­dyn ala daýys berip úlgerý nıetimen Astana qalasy kúıshi Dına atyndaǵy kóshede ornalasqan №50 mekteptegi óz saılaý ýchaskeme keldim. Jumys babymen asyq­qandyqtan eldiń aldy men bo­la­myn-aý degen oıymnyń qate­li­gi­ne ýchaske tabaldyryǵyn atta­ǵan­da kózim jetti. Kópten biletin As­tana qalasynyń baıyrǵy tur­ǵyny, eńbek ardageri, bar ómirin bala tárbıesimen ótkizgen ustaz Erkin Dáýeshov aǵamyz qarsy jo­lyqty. «Oı, aǵa, siz daýys berip úlgerdińiz be?» dedim jópel­deme­de sóz tappaǵandaı. «Erteden-aq boıǵa sińgen dástúr ǵoı. Osy ǵumyrymda qanshama saılaý ótse de birinshi bolyp daýys berýge asyǵamyn. Onyń ber jaǵynda el bolashaǵy aıqyndalyp, prezıdentimiz saılanyp jatqanda qaıtip úıde tynysh jata ala­myn», dedi Erkin aǵamyz aǵynan ja­rylyp. Abyz aǵanyń qalt­qy­syz aıtqan aq tilegi meni de tebirentip jiberdi. Sol tolqý ústinde Ortalyq saılaý komıssııasy or­nalasqan ǵımaratqa keldim. Ortalyq saılaý komıssııasy qonystanǵan kópqabatty ǵımarat ishi de qarbalasqa tolǵan. Ǵıma­rat­tyń úlken zalyn jaılaǵan bas­pasóz ortalyǵynyń jumysy da tań bozynan bastalyp ketipti. Baspasóz ortalyǵy BAQ ókil­de­rine qajetti tehnıkalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen. Ǵalamtor júıesine qo­syl­ǵan ondaǵan kompıýterler ar­qyly júzdegen jýrnalıst tórt­kúl dúnıeniń tórt buryshyna Qa­zaqstan Respýblıkasy Prezı­denti­niń kezekten tys saılaýy ba­rysy jóninde habar taratýda. Elimizde ótip jatqan saılaýdy aq­parattyq qamtamasyz etýge elimizdegi BAQ-tardyń júzdegen ókilderinen basqa 212 shetelden kelgen jýrnalıster de jumy­lypty. Saǵat tańerteńgi 9.00. Or­talyq saılaý komıssııasynyń hat­shysy Bolat Meldeshov bas­pa­sóz ortalyǵynda jumys istep jatqan jýrnalıstermen baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Onyń aı­tý­ynsha, elimizde 3 sáýir kúni tańǵy 7.00-den bastap 9725 saılaý ýchaskesi óz jumysyn bastaǵan. Onyń ishinde 35 saılaý ýchaskesi shet memleketterde ashylǵan. Bul saılaý ýchaskeleri boıynsha qazir shetelderde júrgen 14 myńnan as­tam qazaqstandyq daýys beredi dep kútilýde. Elimizdegi jáne shetelderdegi saılaý ýchaskeleri qa­jetti qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilip, daýys berýshiler úshin barlyq jaǵdaı jasalynǵan. Saǵat tań­er­tegi 9.30. Biz Ortalyq saılaý ko­mıs­sııa­­synyń mú­shesi Tatıana Oh­lop­kovany áń­gi­mege tarttyq. – Tatıana Vasılevna, elimizde daýys berý quqy bar qansha saılaýshy tirkelgen? – Qazaqstan Respýblıkasy­nyń kezekten tys prezıdenttik saı­laýynyń daýys berýshiler tizimine 9181673 saılaýshy tirkelgen. – Sizdiń oıyńyzsha, elimizde ótken 2005 jylǵy Prezıdent saılaýy men búgingi ótip jat­qan kezekten tys saılaýdyń qan­sha­lyqty aıyrmashylyǵy bar? – Bul jolǵy saılaýǵa bizdiń elimiz áleýmettik-ekonomıkalyq úlken jetistiktermen, saıası tu­raqtylyq jáne respýblıka hal­qynyń uıyǵan bereke-birligi jaǵ­daıynda kelip otyr. 2005 jylǵy saılaýda 18 kandıdat usy­nylsa, bul jolǵy prezıdenttik saılaýǵa 22 kandıdat usy­nyldy. Bıylǵy saılaýǵa qatysyp otyrǵan sheteldik baıqaýshylar qarasy da mol. Qazir saılaý barysyn arnaıy tirkelgen 1059 sheteldik baıqaý­shy­lar baqylap otyr. Sheteldik baıqaýshylar Astana, Almaty qa­lalarynda jáne Pavlodar obly­synda kóp shoǵyrlanǵan. Sony­men birge bıylǵy saılaýda biz «Saılaý» elektrondyq júıesin qoldanǵanymyz joq. – Astana qalasyndaǵy saılaý ýchaskeleri týraly ne aıtasyz? – Astana qalasynda bıylǵy saılaýda 218 saılaý ýchaskesi daý­ys berýshilerge qyzmet kórse­týde. Onyń ishinde 35 shetelde ashylǵan saılaý ýchaskesi Astana qalasynyń tizimine kiredi. Bul saılaý ýchaskeleriniń bári joǵary talap turǵysynda jabdyqtalǵan. 10.00. Saǵat 10.00. Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń oryn­basary Vladımır Foos baspasóz máslıhatyn ótkizip, daýys be­rý­diń alǵashqy qorytyndylaryn jarııalady. Onyń aıtýynsha, daý­ys berý rásimi bastalǵan úsh saǵat ishinde elimiz boıynsha 1666956 adam daýys berip úlgeripti. О́ńir­ler boıynsha Batys Qazaqstan oblysy erekshe belsendilik ta­ny­typ, alǵashqy saǵattarda bar­lyq saılaýshylardyń 27,2 paı­y­zy daýys beripti. Odan keıingi kezekte Soltústik Qazaqstan ob­ly­sy – 26,5, Almaty oblysy – 25,2, Qostanaı oblysy – 24,8 bo­lyp jalǵasady. (Elimizdiń óńir­leri boıynsha saǵat tań­erteńgi 10.00-den 20.00-ge deıingi daýys berý jónindegi tolyq aqpa­rat­ty gazetimizde berilip otyrǵan kesteden kórýge bolady). 11.00. Saǵat 11.00. Aqparattar aǵy­ny tasqyndap jatqan baspasóz or­ta­lyǵynda Qazaqstan Respýb­lıka­sy Prezıdentiniń kezekten tys saı­laýy­nyń barysyn baqy­lap júrgen baıqaýshylar legi de tolastar emes. Biz TMD baıqaý­shylar mıssııa­synyń ókili Aleksandr Brodtyń elimizde ótip jatqan saıası naýqan týraly pikirin suradyq. – Aleksandr Semenovıch, sizdiń baıqaýshylyq tájirıbeńiz qan­sha, bul joly baqylaý tásilin qalaı júrgizip jatyrsyzdar? – Meniń Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy baıqaýshylary qu­ramyndaǵy mıssııada birinshi ret bolýym. Tańerteńnen beri Astana qalasynyń birqatar saılaý ýchaskesinde jáne qalaǵa jaqyn qonystanǵan Jibek joly aýy­lyndaǵy saılaý ýchaskesinde bol­dym. Meniń bir baıqaǵanym, Qa­zaqstan eliniń saılaýshylary bú­gin erekshe belsendilik tanytýda. Aqıqatyn aıtsam, men budan bu­ryn da Reseı Federasııasy aýma­ǵynda ótken talaı saılaý naý­qan­daryna qatysyp júrmin. Biraq, búgingideı belsendilikti baıqaı almaǵandyǵymdy ashyq aıtqym keledi. Biz Jibek joly aýylynda bolǵanymyzda, saılaý naýqany­nyń naǵyz mereke retinde uıym­dastyrylyp jatqanyna kýá bol­dyq. Aýyldaǵy orta mekteptiń úl­ken ǵımaratynda merekelik ahýal, arnaıy uıymdastyrylǵan jár­meńke, tolassyz tógilgen án áýezi bizdi erekshe bir kóńilge bóledi. Saılaý ýchaskesi múshelerimen birge biz jyljymaly daýys berý jáshigin alyp, 89 jastaǵy Uly Otan soǵysyna qatysýshynyń úıinde boldyq. Ardagerdiń úıin­de de Qazaqstan Respýb­lı­ka­syn­da saltanat qurǵan búgingi mereke ahýaly aıryqsha bilinip turdy. – Halyqaralyq baıqaýshy retinde respýblıkamyzdaǵy jas saı­laý­shylardyń búgingi saıası sha­ra­ǵa qatysýy týraly ne aıta­syz? – Osy ýaqytqa deıin biz Astana qalasynda ornalasqan eki ýnıversıtettegi saılaý ýchaskesinde boldyq. Aqıqatyn aıtsam, Qaz­aq­stan Respýblıkasynyń jastary óte joǵary qoǵamdyq jáne saıası belsendilik tanytýda. Men ýnıversıtetterde bolǵan kezde jas­tar­dyń óte joǵary belsendiligine kýá boldym. Joǵary oqý oryn­darynyń qabyrǵasynda qa­lyp­tasqan erkin mádenı mýzy­ka­lyq sharalar adamdardy eriksiz baýrap, búgingi merekelik rýhqa rııa­syz baýraǵandaı ahýal qalyp­tasqan. Taǵy bir baıqaǵanym, jo­ǵary oqý oryndarynyń qabyr­ǵa­synda jas saılaýshylarǵa degen iltıpat pen erekshe kóńil eshkimdi de qaǵys qaldyra almaıdy. Jo­ǵary oqý oryndarynda alǵash ret daýys berýshilerge arnalǵan má­de­nı sharalar uıymdastyrylǵan. Birinshi ret daýys berýshilerge ar­naıy syılyqtar tapsyrylyp, osy kúndi jas býynnyń esinde qaldyrý maqsatynda erekshe jaǵdaılar jasalǵan. 12.00. Saǵat 12.00. Ortalyq saılaý komıs­sııa­sy­nyń mú­shesi Lázzat Sú­leımenniń aıtýy boı­yn­sha, tal túske deıin Qazaq­stan­­daǵy 9181673 saı­laý­­shynyń 3699978-i daýys berip úlgeripti. Bul res­pýb­lıkamyzda tirkelgen barlyq saılaýshynyń 40,3 paıyzyn qu­raı­dy. Aqıqa­tyn aıtsaq, mundaı belsendilik keshegi kórsetkishtiń bárin qoldan jasaıtyn keńestik kezeńde de bolyp kórmegen. Bes saǵattyń ishinde búkil saılaý­shynyń 40 paıyzdan astamynyń daýys berýi, bul Qazaqstan hal­qynyń erekshe belsendiligin, bo­la­shaqqa degen zor senimin, «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarǵan» degendeı birligin kór­setse kerek! О́ńirler boıynsha aıtatyn bol­saq, bul joly Alma­ty oblysy­nyń jurtshylyǵy erekshe belsendilik tanytty. Tal túske deıin Almaty oblysynyń 60 paıyzdan astam halqy el bo­la­shaǵy úshin daýys berdi. Kelesi kezekte 55,4 paıyz kórsetkishpen Qostanaı oblysy, 50,8 paıyz kórsetkishpen Aqmola oblysy máreden kórindi. 13.30. Saǵat 13.30. Kóziqaraqty oqyr­­man bı­yl­ǵy kezekten tys prezıdenttik saılaý qar­sańynda elimizde alǵash ret táýelsiz baı­­qaý­shylar ıns­tıtýty quryl­ǵany­nan habardar bolar. Biz Qazaq­stan­da ju­mys istep jatqan res­pýb­lıkalyq táýel­siz baıqaý­shy­lar komıs­sııa­sy teń tóraǵa­lary­nyń oryn­ba­sa­ry Dos­mu­hamed Nur-Ahmet myr­zany áńgi­mege tart­tyq. – Dosmu­ha­med myrza, bı­ylǵy saılaý naý­qany qar­sa­ńyn­da saıa­sat sah­na­syna shyq­qan táý­el­siz baıqaý­shy­lar ko­mıs­­sııa­sy tý­ra­ly ne aıtasyz? – Qalyptasqan tájirıbe boı­ynsha kez kelgen saılaý naýqa­ny­nyń baıqaýshylarsyz ótpeıtini belgili. Osydan buryn ótken, ıaǵnı 2005 jylǵy prezıdenttik saılaýda Qýanysh Sultanov bas­qarǵan táýelsiz baıqaýshylar komıteti jumys istegenin bilesizder. Bıyl biz ótip jatqan kezekten tys prezıdenttik saılaýdyń mańyzdylyǵyn eskere kelip, res­pýb­lıkalyq táýelsiz baıqaýshy­lar komıssııasyn qurdyq. Ol al­ǵash ret respýblıkalyq qoǵamdyq uıym retinde tirkeýden ótti. Elimizge belgili Tóregeldi Sharmanov jáne Nurlan Erimbetov sııaq­ty azamattar bul qoǵamnyń teń tóraǵasy bolyp saılandy. – Táýelsiz baıqaýshylyq mindetterińizdi qalaı atqaryp jatyrsyzdar, saılaý bary­syn­da óreskel qatelikterdiń aldyn aldyńyzdar ma? – Biz qazir elimizdiń 14 obly­synda jáne 2 iri qalasynda or­nalasqan 5300 saılaý ýchaskesine óz baıqaýshylarymyzdy tirkedik. Komıssııa asyǵys qurylyp, ýa­qyt­tyń shekteýli bolýyna baı­la­nysty elimizdegi barlyq saılaý ýchaskesin baıqaýshylarmen qam­ta­masyz etýge múmkindigimiz jetpedi. Al saılaý barysynda oryn alǵan olqylyqtarǵa keletin bol­saq, zańnan tys asa bir óreskel oqıǵalar ázirge oryn alǵan joq. Baıqaýshylar retinde bizdiń árip­testerimiz birqatar usaq-túıek kemshilikterdiń betin ashty. Má­se­len, Astana qalasyndaǵy №68, 158 saılaý ýchaskelerinde daýys berýshilerdiń meken-jaılary du­rys kórsetilmegen. №173 saılaý ýchaskesinde 2 adam bir mezgilde daýys berý kabınasyna kirip ketken. Mine, osyndaı olqylyq­tardy der kezinde anyqtap, aldyn-alý sharalaryn júrgizdik. Saǵat 14.00. Ortalyq saılaý komıs­sııa­sy tóraǵa­sy­­nyń oryn­ba­sary  Vladımır Foos bas­pa­sóz or­taly­ǵyna jı­nal­ǵan BAQ ókil­­deri al­dyn­da habarlama jasady. Shań­qaı túske deıin elimizde or­nalasqan barlyq saılaý ýchaskelerine 6094566 daýys berýshi kelip, ózderiniń saıası jáne azamat­tyq quqyn pash etken. Bul Qazaq­standaǵy barlyq saılaý­shy­­lar­dyń 60,4 paıyzyn quraıdy. 15.00. Saǵat 15.00. Baspasóz orta­ly­ǵyna Bas prokýratýranyń ókili Andreı Kravchenko kelip, jýr­nalıster aldynda ótip jat­qan saılaý naýqanynyń quqyq­tyq negizderiniń qamtamasyz etilýi týraly esep berdi. Onyń aıtýynsha, elimizdegi barlyq saılaý ýchaskelerinde quqyqtyq tár­tip saqtalǵan. Saılaýshylardyń quqyǵyn qamtamasyz etý maqsa­tyn­daǵy barlyq sharalar oılas­tyrylǵan. Osy ýaqytqa deıin Bas prokýratýraǵa 1004 ótinish­ kelip túsken. Onyń 907-si óti­nish bolsa, 90-y shaǵym, al 7 hat usynys retinde túsken. Bul hat-shaǵymdarǵa baılanysty Bas prokýratýra tolyq negizdegi jaýaptar jóneltken. 16.00. Saǵat 16.00. Ortalyq saılaý ko­mıssııasynyń múshesi Tatıana Ohlopkova baspasóz ortalyǵyna jınalǵan BAQ ókilderi aldynda elimizdegi kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa daýys berý ba­rysy týraly habarlama jasady. Ortalyq saılaý komıssııasy múshesiniń aıtýy boıynsha, besinge deıin elimizdegi saılaý qar­sańynda tirkelgen barlyq daýys berýshiniń 76,9 paıyzy ózderiniń azamattyq quqyn paıdalanyp, óz qalaýyn bildirip úlgergen. Iаǵnı, saǵat 16.00-ge deıin 7056748 qa­zaqstandyq saılaýshy óziniń tań­daýyn jasaǵan. Ortalyq saılaý ko­mıssııasy músheleriniń, sony­men birge tájirıbeli baıqaýshy­lardyń aıtýynsha, saılaý naýqa­ny barysynda qazaqstandyqtar buryn-sońdy mundaı belsendilik tanytyp kórmegen eken. Sarap­shylardyń pikirinshe, 3 sáýir kúni ótip jatqan Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýy barysynda elimizdiń jastary eren belsendilik tanyt­qan. Bul elimizdiń bolashaǵy úshin jaý­ap beretin jańa tolqynnyń ósip kele jatqanyn dáleldese kerek. 17.00-Saǵat 17.00-de Qazaqstan Res­pýblıkasy Syrtqy ister mı­nıs­trliginiń departament dırektory Qaırat Sarjanov shet memleketterde Qazaqstan azamattarynyń daýys berý jaıynan habardar etti.  Onyń habardar etýinshe, kezekten tys prezıdent saılaýyna shet elderdegi Qazaqstan azamat­ta­ry da belsendi daýys berip jatyr. Daýys berý elimizdiń shet elderdegi 35 dıplomatııalyq jáne konsýldyq ókildikterinde júze­ge asyrylýda. Saılaýshylardyń óz­deriniń konstıtýsııalyq quqyq­taryn paıdalana otyryp, daýys berýlerine barlyq jaǵdaı jasalǵan. Dıplomatııalyq ókildikterdiń janynan ashylǵan ýchaskelik saılaý komıssııalary jergilikti ýa­qyt boıynsha saǵat 7.00-den keshki saǵat 20.00-ge deıin ashyq. Shet elderge issaparmen, qyzmet baby­men, sondaı-aq týrıstik joldamamen kelgen qazaqstandyqtar óz­deri­niń tól qujattaryn kórsetý arqyly ýchaskelik saılaý komıs­sııa­laryndaǵy tizimge engizildi. Al ýchaskelik saılaý komıs­sııa­lary ornalasqan oryn jaılarda kandıdattar týraly qajetti aq­pa­rattar ornalastyryldy. Syrt­qy ister mınıstrligi saılaý bıýlettenderin ýchaskelik saılaý ko­mıs­sııalaryna jetkizýdiń, daýys­tar­dy sanaý men onyń qorytyn­dy­sy týraly toltyrylǵan hatta­ma­lardy, basqa da qujattardy astanaǵa jiberýdiń tártibin ja­sady. – Saılaý bıýlletenderi ýchaskelik saılaý komıssııalaryna saılaý bolatyn kúnnen bir kún buryn jetkizildi, – dedi Qaırat Sarjanov. – Bıýlletender sa­lyn­­ǵan qapshyqtar mórlenip, saı­laý komıssııalaryna tapsy­ryldy. Departament dırektorynyń aıtýynsha, shet elderde daýys beretin Qazaqstan azamattarynyń sany 12 myńnan asady. Olardyń ishinde QHR-daǵy ýchaskelik saılaý komıssııasyna 2600, Reseıde – 2500, Túrkııada – 1200 qazaq­standyq saılaýshy tizimge engizilgen. Astana ýaqytymen saǵat 16.00-degi jaǵdaı boıynsha 5527 adam daýys bergen. Bul tizimdegi saılaýshylardyń 44,2 paıyzyn quraıdy. Al Astana ýaqytymen saǵat 17.00-de Qazaqstannyń Japonııa men Koreıadaǵy elshilikterinde daýys berý aıaqtalady. Endi bir saǵattan soń Qazaqstannyń QHR men Malaızııadaǵy elshilikterinde de daýys berý máresine jetedi. Saǵat 18.30-da Or­ta­lyq saılaý komıs­sııa­­sy­nyń mú­she­si Úsen Je­tenov BAQ ókil­derine brıfıng ótkizip, ke­zek­ten tys prezıdent saılaýynda saılý­shy­lar­dyń saǵat 18.00-ge deıingi daýys berý jónindegi málimet­teri­men tanys­tyr­dy. Onyń keltirgen málimet­teri boıynsha, saǵat 18.00-ge deıin 7709159 saılaýshy saılaý ýchas­kelerine kelip, óz tań­daý­laryn jasaǵan. Bul saılaý­shy­lar tizimindegi adamdardyń 84,0 paı­yzyn quraıdy. Saıası naý­qan­da, ásirese, Almaty, Jambyl, Qy­zyl­orda, Soltústik Qazaqstan jáne Oń­tústik Qazaqstan oblys­taryndaǵy saılaýshylar erekshe belsendilik tanytqany baıqa­lady. Al Astana men Almaty qa­lalary­nyń saılaý­shylary belsendilik tanyta almaı keledi. Bul qalalar­dyń daýys berý kórsetkishteri tıisinshe 54,9 jáne 55,4 paıyz ǵana. 19.00. Saǵat 19.00. Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Ba­qyt Meldeshov kezekten tys prezıdenttik saı­­laý­dy ashyq qam­ta­masyz etý jónindegi Ortalyq saı­laý komıs­sııasynyń jumysy týraly aıtyp berdi. Onyń habardar etkenindeı, OSK Qazaqstan Respýb­lıkasynyń kezekten tys prezıdenttik saılaýy­na jalpy sany 1059 halyqaralyq baı­qaý­shyny tirkegen. Onyń ishinde 42 memleketten 357 baıqaýshy EQYU/DIAQB mıssııasynan, 426-sy TMD mıs­sııa­synan tórt ha­lyq­aralyq uıymnan 100 baıqaýshy, ShYU mıssııasynan 13 jáne 25 memleketten 163 baıqaýshy bar. Bulardan basqa QR Syrtqy ister mınıstrligi 212 shet eldik BAQ-tardyń ókilin baıqaýshy retinde tirkedi. Osylardy qosa alǵanda, tirkelgen halyqaralyq baıqaýshylar men shet eldik BAQ ókilderiniń sany 1271-di qurap otyr. Sonymen qatar, qazaqstan­dyq saıası partııalardyń 1909 óki­li aýmaqtyq jáne ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń qu­ramyn­da keńesýshi daýys quqy­ǵyna ıe retinde jumys isteýde. Barlyq saılaý komıssııalarynda prezıdenttikke kandıdattardyń senim bildirilgen adamdary daý­ys berý úderisterin baqylaýda. Olardyń jalpy sany – 31 511 adam. – Osyǵan qaraǵanda, kezekten tys prezıdenttik saılaýda ashyq­tyq, jarııalylyq qamtamasyz etilgen dep aıtýymyzǵa bolady,  – dedi Baqyt Meldeshov. – Daýys berý belsendi jáne qalypty jaǵdaıda ótip jatyr. Saǵat 20.00-de Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Foos kezekten tys prezıdenttik saılaýda daýys berýdiń aıaqtalǵany jáne daýystardy sanaýdyń bastalǵany týraly habarlama jasady. Tór­aǵa orynbasarynyń málim etýinshe, qazirgi kezde elimizdiń kópshilik óńirlerinde daýys berý aıaqtalyp, ondaǵy ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń músheleri saılaýshylar daýystaryn sanaý­ǵa kiristi. «Qazaqstan Respýb­lı­kasyndaǵy saılaý týraly» Kons­tıtýsııalyq zańynyń 43-baby 3-tarmaǵyna sáıkes daýystardy sanaý ár kandıdat boıynsha jeke-jeke júrgiziledi. – Ýchaskelik saılaý komıssııa­larynda daýystardy sanaý ýaqy­ty daýys sanaý bastalǵannan keıin 12 saǵattan aspaýy tıis, – dedi V.Foos osy týraly. – Batystaǵy óńirler – Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan jáne Mańǵystaý ob­lystarynda ýaqyt aıyrmashyly­ǵyna baılanysty daýys berý Astana ýaqyty boıynsha saǵat 21.00-ge deıin jalǵasady. Son­daı-aq shet elderde uıymdasty­ryl­ǵan kópshilik ýchaskelik saılaý komıssııalarynda da daýys berý áli aıaqtalǵan joq. 21.00-Saǵat 21.00-de Bas prokýra­týra­nyń departament bastyǵy Andreı Kravchenko brıfıng ót­kizip, saılaý naýqany barysynda azamattardan túsken aryz-sha­ǵymdar jóninde málimetter keltirdi. Osy ýaqytqa deıin barlyq memlekettik organdarǵa azamattardan 1017 aryz túsken. Onyń 909-y aryz, 101-i shaǵym jáne 7-eýi usynys. Bul túsken aryz-shaǵymdardyń sany tómen ekendigin kórsetedi. 909 aryzdyń basym kópshiligi, ıaǵnı 425-i daýys berýden bas tartqandyqqa, 225-i saılaýshylar tiziminen tys qalǵandyǵyna  baılanysty. Bul derekter ózgerip qalýy múmkin. Departament basshysynyń aıtýynsha, túsken shaǵymdardyń ishinde saılaý komıssııalarynyń sheshimderine qatysty shaǵymdar da bar. Prokýratýra organdary tarapynan 84 usynym qaraldy. Onyń 29-y tıisti organdardyń qa­raýyna joldandy, 13-i qanaǵat­tandyryldy. 32 ótinishke qatys­ty túsindirý sharalary júzege asyryldy. Qazirgi kezde birqatar ótinishter qarastyrylý ústinde. Al sottarǵa daýys berý kúnin qos­qanda, saılaý kezeńinde 23 aryz túsken. Sottar sol aryzdar­dyń 8-in qaraýdan bas tartý týraly qaýly qabyldaǵan, 5 aryz ýaqyty ótip ketýine baılanysty shaǵym­danýshyǵa qaıtaryldy. Sot­ta qa­ralyp jatqan aryzdar da bar. Olar­dy Astana jáne Oral qala­larynyń sottary qarap jatyr. Bas prokýratýranyń ókili, sondaı-aq daýys berý kúni túsken ótinishterge de toqtala ketti. Onyń habardar etýinshe, túrli memlekettik organdarǵa 15 ótinish túsken, olardyń 9-y prokýratýra organdaryna, 5-eýi Ortalyq saılaý komıssııasyna, 1-eýi sotqa joldandy. Sóziniń sońynda A.Kravchenko JSDP-nyń Qaraǵan­dy qalalyq fılıalynyń tóraǵa­sy Rahymberdınniń prokýratýra­ǵa túsirgen aryzynyń mán-jaı­yna toqtaldy. Prokýratýra óki­li­niń aıtýynsha, Rahymberdınniń uıaly telefonyna SMS arqyly onyń jáne osy partııaǵa múshe birneshe adamnyń ýchaskelik saılaý komıssııasyna qatysýdan bas tartý jóninde belgisiz bireýler qoqan-loqy jasaǵan. Bul qazirgi kezde prokýratýra tarapynan tekserilip jatyr. Saǵat 22.30-da Ortalyq saı­­laý komıs­sııa­­synyń tór­aǵasy Qýan­­dyq Turǵanqulov saılaýshy­lar­dyń daýys berýge kelýiniń qo­rytyndy­laryna arnal­ǵan brıfıng ót­­kizdi. Q.Tur­ǵan­qu­lovtyń atap ót­kenindeı, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń kezekten tys prezıdent saılaýynda daýys berý aıaqtaldy. Aldyn ala málimet­terge qaraǵanda, elimizdiń shal­ǵaı­daǵy qatynasý qıyn aýdan­dary men Qa­zaqstannyń shet elderdegi dıplo­ma­tııalyq ókildik­te­rinde qurylǵan ýchaskelik saılaý komıssııalarynan daýys be­rýdiń qorytyndysy keıin kelip túsedi. Oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalyq saılaý ko­mıssııalarynan túsken málimet­ter boıynsha, elimizdegi saılaý­shy­lardyń daýys berýge kelýi 89,9 paıyzdy qurady. Ári qaraı OSK basshysy oblystardaǵy jáne Astana men Almaty qala­laryndaǵy saı­laýshylardyń daý­ys berý kór­set­kishterine jeke-jeke toqtalyp ótti. Jylqybaı JAǴYPARULY,  Álısultan QULANBAI.