Qazaqstan syrtqy saýdada rekordtyq taýar aınalymy kórsetkishine jetti

Taýar aınalymy turaqty ósip keledi

Aldyn ala derek boıynsha, Qazaqstannyń syrtqy saýda aınalymy 143,9 mlrd dollarǵa jetti. Bul – 2024 jylǵy naqtylanǵan kórsetkishten 1,8 mlrd dollarǵa artyq. Sońǵy bes jylda syrtqy saýda kólemi turaqty ósim kórsetip otyr. 2020 jylmen salystyrǵanda aınalym shamamen úshten ekige ulǵaıǵan.

2025 jyly eksport kólemi 79 mlrd dollardy qurady. Bul 2024 jylǵy deńgeıden jáne 2022 jylǵy tarıhı maksımýmnan sál tómen. Sarapshylar muny álemdik shıkizat baǵasynyń tómendeýimen túsindiredi. Al ımport kerisinshe ósip, 64,8 mlrd dollarǵa jetti (2020 jyly – 38,9 mlrd dollar).

Nátıjesinde syrtqy saýda profısıti saqtalǵanymen, birtindep qysqaryp keledi. О́tken jyly 14,2 mlrd dollar boldy. Salystyrmaly túrde 2024 jyly – 21,3 mlrd dollar, al 2022 jyly 33,7 mlrd dollar bolǵan edi.

Eýrazııalyq naryqtaǵy saýda qurylymy

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderimen saýda Qazaqstan úshin mańyzdy baǵyttardyń biri bolyp qala beredi. 2025 jyly odaq memleketterimen taýar aınalymy 30,9 mlrd dollar shamasynda saqtaldy.

EAEO elderiniń jalpy aınalymdaǵy úlesi 21-22% deńgeıinde turaqtanǵan. Alaıda baǵyttar boıynsha aıyrmashylyq bar. Máselen, eksporttyń tek 12,8%-y osy naryqqa jiberilse, ımporttyń 32%-y osy aımaqtan keledi. Sondyqtan bul baǵytta teris saýda saldosy saqtalǵan – ımport kólemi eksporttan eki eseden astam joǵary.

Arab elderimen saýda baılanysy nyǵaıa tústi

Saýda seriktesteriniń qurylymy

Qazaqstannyń syrtqy saýdasy birneshe elge joǵary dárejede shoǵyrlanǵan. Qytaı men Reseı birge jalpy taýar aınalymynyń shamamen 43%-yn qalyptastyrdy. Qytaıdyń úlesi – 23,7% (34,1 mlrd dollar), Reseıdiń úlesi – 19% (27,4 mlrd dollar).

Al ımport qurylymynda osy eki eldiń jıyntyq úlesi 58,9%-ǵa jetti. Reseımen saýdada aıqyn defısıt baıqalady – ımport 19,2 mlrd dollar bolsa, eksport 8,1 mlrd dollar ǵana. Qytaımen ózara saýda salystyrmaly túrde teńgerimdi: ımport – 18,9 mlrd dollar, eksport – 15,2 mlrd dollar.

Eksport geografııasynda Eýropa elderiniń orny erekshe. Qazaqstan munaıynyń negizgi tutynýshylary qatarynda Italııa (15,6 mlrd dollar) kósh bastady. Odan keıin Nıderland, Fransııa, Rýmynııa jáne Grekııa ornalasqan. Azııa naryǵynda munaı eksporty negizinen Qytaı men Túrkııa baǵyttalǵan.

Elimizde zaýyt emes, saýda ortalyqtary kóp salynady: Sandar sóılesin

Al eksporttyń shamamen úshten ekisi bes negizgi taýar tobyna tıesili. Atap aıtsaq: 

Munaı jáne munaı ónimderi – 39,9 mlrd dollar (eksporttyń 50,5%). Qazaqstan munaıy kóbine Eýropa naryǵyna jetkiziledi. Ýran – 5,1 mlrd dollar (6,5%). Negizgi satyp alýshylar – Qytaı (2,2 mlrd dollar) jáne Reseı (1,6 mlrd dollar). Qazaqstan álemdegi jetekshi ýran óndirýshilerdiń biri sanalady. Tazartylǵan mys – 4,1 mlrd dollar (5,2%). Negizgi naryqtar – Qytaı men Túrkııa. Ferrosplavtar – 2,1 mlrd dollar. Bıdaı jáne meslın – 1,6 mlrd dollar.

Qazaqstannyń ımporttyq qorjyny eksportqa qaraǵanda áldeqaıda kópsalaly. Eshbir taýar toby jalpy ımporttyń 5%-ynan aspaıdy. О́tken jyly elge 236,9 myń avtomobıl ákelindi. Onyń ishinde Qytaı-dan 163,8 myń kólik jetkizilip, quny 1,4 mlrd dollar boldy.

Avtomobıl ımportynda Amerıka Qurama Shtattary, Japonııa, Germanııa, Reseı jáne Ońtústik Koreıa óndirýshileri de mańyzdy oryn alady.

Ekinshi orynda – dári-dármek ımporty (1,9 mlrd dollar). Negizgi jetkizýshiler qatarynda Germanııa, Úndistan, Túrkııa jáne Reseı bar. Odan keıin kıim-keshek (1,6 mlrd dollar), telefon qurylǵylary (1,5 mlrd dollar) jáne avtokólik bólshekteri (1,4 mlrd dollar) keledi.

Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan syrtqy saýdasynyń turaqtylyǵy birneshe faktorǵa táýeldi bolady. Olar – munaıǵa táýeldilik, EAEO naryǵyndaǵy teris saldo jáne tehnologııalyq ımportqa suranystyń artýy.

2026 jyly syrtqy saýda qurylymy álemdik shıkizat baǵasyna, ishki suranystyń ósý qarqynyna jáne óndiristik ártaraptandyrý deńgeıine baılanysty bolmaq.

Ishki saýdaǵa serpin: Kásipkerlerge 4,3 mlrd teńge kóleminde qoldaý kórsetildi