Balalardyń obalyna qalmaıyq

Meniń depýtattyq saýalyma túrtki bolyp otyrǵan http://masa.kz/article/view/id/1327 ınternet-gazetinde jarııa­lan­­ǵan «Jar basynda jalǵyz úı» atty arnaıy fotoreportaj. Bul reportaj basqa memlekettik organdarmen qatar, Parlament depýtattarynyń nazaryna da joldanǵan eken. Fotoreportajda Almaty qalasy Alataý aýdanynda Tereńqara ózeni aǵyp jatqan saıda qońys tepken mas­kúnem, jezókshe kelin­shek­ter­diń jáne olardyń otbasy­lary­nyń kún­delikti ómiri beı­nelengen. Onda balalardyń qa­ra­paıym quqyqtary taptalyp jat­qany kórsetilgen. Maskú­nem­dikke salynǵan, jezókshe­lik­pen aınalysatyn ata-ana búldirshinderine qaıdan qara­syn. Osynyń saldarynan ba­la­lardyń densaýlyq saqtaý, qajetti turmys deńgeıi men jaǵdaıy bolýǵa quqyqtary bu­zylyp, tıisti memlekettik kó­mekten qaǵylyp otyr. Jan túrshigerlik jaǵdaı kimdi de bolsa beı-jaı qaldyrmas. Qazaqstan Respýblıkasy Kons­tıtýsııasynyń 27-baby­na sáıkes balalaryna qamqor­lyq jasaý jáne olardy tárbıeleý ata-ananyń etene quqyǵy ári mindeti ekeni belgili. Degenmen, ata-anasy mas­kúnem bo­lyp, ondaı mindetti sezinbegen jaǵdaıda memleket balalardy óz qamqorlyǵyna alýy tıis. Konstıtýsııa­myz­dyń joǵa­ry­da­ǵy babyna sáı­kes bala mem­lekettiń qor­ǵaýynda bolýy shart. Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń balalar múddesin kóz­deı­tin memlekettik saıasatynyń maqsaty – balalardyń quqyq­tary men zańdy múddelerin qamtamasyz etý, olardy kem­sitýshilikke jol bermeý, qu­qyq­tary buzylǵan jaǵdaı­lar­da olardy qalpyna kel­tirý. Balalardyń quqyqtaryn qor­ǵaýdyń quqyqtyq, zańdy irgetasy qalanǵan. Qolda­nys­ta «Qazaqstan Respýblıka­syn­da­ǵy balanyń quqyqtary tý­raly», «Kámeletke tolma­ǵan­dar arasyndaǵy quqyq bu­zý­shylyqtardyń profılaktı­ka­sy men balalardyń qadaǵa­laý­syz jáne panasyz qalýy­nyń aldyn alý týraly», «Neke jáne otbasy týraly» zań­dar bar. Sonymen qatar, 2007-2011 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstan balalary» baǵ­dar­lamasy jú­zege asyrylýda. «Neke jáne otbasy tý­raly» Zańnyń 59-babyna sáıkes ba­lanyń ómirine nemese den­saý­lyǵyna qaýip tón­gendigi tý­ra­ly, onyń quqyq­tary men zań­dy múddeleriniń buzyl­ǵan­dyǵy týraly belgili bolǵan uıymdardyń laýazym­dy adam­dary men ózge de azamattar ol jóninde balanyń is júzinde turatyn jeri boı­ynsha qor­ǵanshy jáne qam­qorshy or­gan­ǵa habarlaýǵa min­detti. Mun­daı málimet­terdi alǵan jaǵ­daıda qor­ǵanshy jáne qam­qor­shy organ balanyń quqyqtary men zań­dy múddelerin qorǵaý jó­nin­de qajetti sharalar qol­danýy tıis. Alaıda bul jaǵdaıda jergilikti atqarýshy organdar, quqyq qorǵaý organdary, bilim berý, densaýlyq saqtaý mekemeleri óz ókilettikterine nem­quraıly qaraǵan. Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi mamandar qyzmetiniń basym baǵyty ot­basymen jáne balalarmen ju­mysta otbasylyq sátsiz­diktiń bastapqy kezeńinde der kezinde anyqtaý men túzetýge jaǵ­daılar jasaýdy kózdeıtin pro­fılaktıkalyq jumysty uıym­dastyrý bolyp taby­lady. Balalardyń quqyqtaryn qor­ǵaýǵa jaýapty organdar fo­toreportajdaǵy balalardy erte anyqtap, ata-anasymen ju­mys jasap, bolmaǵan jaǵ­daıda balalar úıine, ınter­natyna tapsyrý kerek edi. Atalǵan uıymdarda bala­lar­dyń ómiri qıyn bolǵanymen, túski as, ystyq tamaqty bilmeıtin ba­lalarǵa qajetti turmys qam­tamasyz etilip, jaǵdaılary jasalatyn edi. «Prokýratýra týraly» Zań­ǵa sáıkes eger adam fı­zıkalyq jaǵdaılaryna baı­la­nysty óz quqyqtaryn qor­ǵaýdy júzege asyra almaıtyn bolsa, prokýror ony qam­ta­masyz etý jó­ninde qajetti sharalar qol­danýǵa mindetti. Bul ahýal pro­kýratýra or­gan­dary qor­ǵaýǵa tıisti jaǵdaı dep esepteımin. Osy rette, jergilikti at­qarýshy organdar, quqyq qorǵaý organdary, bilim berý organdary, densaýlyq saqtaý organdarynyń balalardyń qu­qyqtaryn qorǵaý boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda belgilengen mindetterin oryndaýlaryn jan-jaqty tekserýdi jáne balalardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy júzege asyrýdy suraımyn. Murat ÁBENOV, Májilis depýtaty.