Baǵdarlamanyń arqasynda elimizde memlekettik tildi meńgergender qatary artyp keledi eken. Bul týraly Úkimet otyrysynda negizgi másele boıynsha baıandama jasalǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly málimdedi. Mınıstrdiń aıtýynsha, 2016 jyly Qazaqstanda memlekettik tildi meńgergen halyq úlesi 82 paıyzdy quraǵan. Máselen, 2014 jyly memlekettik tildi meńgergen halyq úlesi 72,1 paıyz bolsa, 2015 jyly 76,3 paıyzǵa jetken. Úsh tildi meńgergen xalyqtyń úlesi de jaqsarǵan kórinedi. Eresek turǵyndar men 12-17 jas aralyǵyndaǵy oqýshylardy qosa alǵanda, úsh tildi meńgergenderdiń úlesi – 20,5 paıyz.
«Memlekettik baǵdarlama aıasynda 2014-2016 jyldar aralyǵynda oqý-ádistemelik quraldar, álem ádebıeti klassıkteriniń shyǵarmalary, tanymdyq, ǵylymı-pýblısıstıkalyq, balalarǵa arnalǵan kitaptar jáne basqalardy qosqanda, barlyǵy shamamen 88 baspa jobasy jaryq kórdi. Onyń ishinde ózge tilderde shyǵarylǵan jobalar sany – 24. Sondaı-aq, memlekettik tildi úıretýdiń jańa ádistemeleri «Qazaq sózi» oqý quraldary ázirlendi», dedi A.Muhamedıuly.
Baǵdarlama aıasynda termınologııa, aýdarma jaıyndaǵy máselelerge de barynsha mán berilip, bul baǵytta da birqatar jumystar atqarylyp jatqanyn alǵa tartqan mınıstr, onomastıkaǵa da aıryqsha kóńil bólinetinin aıtty. Bul rette A.Muhamedıuly «Egemen Qazaqstan» gazetinde kóshe ataýlary jaıynda jaryq kórgen synı maqalalarǵa qatysty Elbasynan tapsyrma alǵanyn jetkizdi. (Aıgúl Ahanbaıqyzy. «Almatyda 34 Áýezov, 24 Abaı kóshesi bar», 19.01.2017; Ǵalym Omarhan. «Ataýǵa abaı bolǵan abzal», 04.02.2017). Maqalada kóterilgen máseleniń mán-jaıy qaralyp, tıisti sheshimder shyǵarylyp jatqanyn atap ótti.
Sondaı-aq, mınıstrdiń aıtýynsha, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardaǵy memlekettik tildegi qujat aınalymynyń úlesi 91 paıyzdy quraǵan. Al elimizde 87 aımaqtyq qazaq tilin oqytý ortalyqtary jumys isteýde. Mınıstr degenmen statıstıkalyq-esep jáne qarjylyq qujattamalardyń memlekettik tilge aýyspaý faktileri bar ekendigine de toqtaldy.
Búgingi tańda baǵdarlamanyń ekinshi kezeńin júzege asyrý jumystary aıaqtaldy. Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan tilderdi damytý men qoldanýdyń memlekettik baǵdarlamasyn 2014 jyldan 2016 jylǵa deıingi kezeńde júzege asyrýdyń tıimdiligine baǵalaý júrgizilgenin jetkizdi. Jalpy, sońǵy 3 jyl ishinde memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý qorytyndylary ortasha tıimdiligin kórsetken, baldyq júıe boıynsha múmkin bolatyn 4 baldan 2,66 balmen baǵalanǵan. «3 krıterıı boıynsha baǵalaýlar birshama joǵary boldy. Maqsatty ındıkatorlar men nátıjeler kórsetkishterine qol jetkizý dárejesi 88 paıyzdy qurady», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri. T.Súleımenov atap ótkendeı, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń esebine sáıkes, sońǵy 3 jylda baǵdarlamany júzege asyrýǵa 16,7 mlrd teńge baǵyttalǵan, onyń ishinde 14,9 mlrd teńgesi nemese 89,3 paıyzy ıgerilgen.
Taqyryptyń qorytyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev tilderdi odan ári damytý máseleleri jóninde birqatar tapsyrma berdi. Bul Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýyn iske asyrý aıasynda júzege asyrylmaq. Osyǵan oraı Úkimet basshysy tilderdi damytý elimizdegi basymdyqty mindetterdiń biri bolyp tabylatynyn aıtty, soǵan oraı memleket barlyq ulystardyń tilderin jáne úshtildilikti damytýǵa jaǵdaılar jasaýda. Memleket basshysynyń Joldaýynda úsh tildi bilim berýge kezeń-kezeńmen aýysýǵa erekshe kóńil bólingen. Sondyqtan da Úkimet aldynda osy tapsyrmany qamtamasyz etý mindeti tur.
Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Bilim jáne ǵylym mınıstrligine, ákimderge túsindirý jumystaryna barynsha kúsh salyp, halyqqa qazaq tilin úıretýdiń tegin kýrstaryn usyný jumystaryn jandandyrý tapsyryldy. Premer-Mınıstr ózge tilderge úıretetin kýrstardyń da qoljetimdiligin arttyrýǵa, sonyń ishinde ınternet jelisinde arnaıy aqparat kózderi arqyly oqytýǵa kóńil bólý kerektigin jáne tilderdi oqytýdyń sońǵy shyqqan zamanaýı ádistemeleri men oqý quraldaryn shyǵarý qajettigin aıtty. Sondaı-aq, B.Saǵyntaev tilderdi úıretý úshin buqaralyq aqparat quraldarynyń áleýetin paıdalaný kerektigin jáne arnaıy baǵdarlamalar men úıretetin beıneónimderdi ázirleý jumystaryn retke keltirý qajettigin atap ótti.
Úkimet otyrysynda sondaı-aq, terrorızmge qarsy is-qımyl jónindegi 2013-2017 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamany iske asyrý jaıy da talqylandy. Sol sııaqty, jıynnyń basynda, ádettegideı, Premer-Mınıstr qazirgi naýqandaǵy kúrdeli másele – sý tasqyny qaýpine ushyraýy múmkin óńirlerdi qaýipsizdikpen qamtamasyz etý sharalary jóninde ákimderdiń esebin tyńdady. Ishki ister mınıstri Q.Qasymov jáne de Qaraǵandy, Qostanaı, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń ákimderi óńirlerdegi jaǵdaıdy baıandady. Úkimet basshysy mınıstr men ákimderge jaǵdaıdy jiti baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.
Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»