Jaza-jaza jaýyr bolǵan taqyryp. Biraq federasııa bolsyn nemese jergilikti ákimdik jaǵynan eshqandaı qımyl baıqalmaıdy. Dál qazir Qazaqstanda jóni túzý stadıony bar Astana, Almaty, Pavlodar qalalary ǵana shyǵar. Qostanaı men Aqtóbedegi stadıon mamyrǵa deıin daıyn bolmaıdy. Osy jaǵdaı jylda qaıtalanady. Shırek ǵasyrda salǵan jalǵyz stadıonymyz «Astana-Arenanyń» ózi ýaqytsha jóndeýge baılanysty jabylyp qaldy.
Stadıondardyń talapqa saı emestigin jıi synǵa alatyn bolgarııalyq bapker Stanımır Stoılov «Atyraý» – «Astana» kezdesýinen keıin «áńgimesin» taǵy jalǵastyrdy.
– Biz eger Qazaqstandaǵy fýtboldyń ilgeri damyǵanyn qalasaq, jaqsy oıyn kórsetýdi oılasaq, qazirgi oıyn ótkizip júrgen fýtbol alańdarynda oınaýǵa múlde bolmaıtynyn eskerýimiz qajet. Bizdiń klýbtar, fýtbol federasııalary osy týraly oılanýlary kerek. Maýsym bastalar tusta birneshe aı boıy Túrkııada, Dýbaıda keremetteı jasyl alańda daıyndyq jumystaryn ótkizemiz. Odan keıin Qazaqstanǵa kelip, sapasy óte tómen qosalqy alańdarda oınaýǵa májbúrmiz. Jalpy, bizdegi jaǵdaı óte tómen. Men bul máseleni birinshi ret kóterip otyrǵan joqpyn. Oıynshylardyń kıim almastyratyn bólmelerine, jankúıerlerdiń oıyn tamashalaýyna birinshi kezekte jaqsy jaǵdaı jasaý qajet. Qazaqstandaǵy birneshe stadıondy aıtpaǵanda, barlyq qalalardyń stadıondarynyń jaǵdaıy óte tómen. Ulttyq qurama týraly aıtamyz, Eýropa alańdarynda laıyqty óner kórsetý týraly jospar quramyz. Qazaqstan ishindegi stadıondardyń sapasyn arttyrmaı, ol týraly aıtý áli de erte, – deıdi «Astana» bapkeri Stanımır Stoılov.
Stoılovtyń bul pikirin «Qaırat» klýbynyń prezıdenti Qaırat Boranbaev ta qoldaıdy.
– Bapker Stoılovtyń aıtqanyn qoldaımyn. Biz bul jóninde birneshe ret usynys jasadyq. Biraq, árdaıym bizdi eshkim tyńdamaıdy. Eger damyǵymyz kelse, fýtbolda qandaı da bir jetistikke jetýdi kózdesek, mundaı alańdarda oınaýǵa bolmaıdy. Osyndaı sapasyz alańdarda maýsym basynda oınap júrmiz. Sondyqtan, QFF men Kásipqoı fýtbol lıgasyna elimizdiń barlyq qalalaryndaǵy alańdarǵa nazar aýdarý týraly usynys jasaımyn, – deıdi Boranbaev.
Máselen, Qaraǵandynyń «Shahter» komandasy bıylǵy maýsymda 5 oıyn ótkizip, qaqpasyna 10 gol jiberdi. Jınaǵany jalǵyz upaı. Sońǵy týrda tipti, «Qaırattan» óz alańynda 1:4 esebimen oısyraı utyldy. Komandanyń nátıjesi tómen. О́z alańyndaǵy oıyndardy maýsymǵa deıin Temirtaýda ótkizedi. Bul stadıondy synamaǵan adam joq.
Osydan úsh-tórt jyl buryn Almatynyń «Qaıratynyń» bas bapkeri bolǵan Vladımır Vaıss tilshilerge Temirtaýdaǵy stadıon týraly kúıinip aıtyp edi.
– Sizder menen qazaqstandyq klýbtar qashan Chempıondar lıgasynyń toptyq kezeńinde oınaıdy dep kóp suraısyzdar. Eger komandanyń Chempıondar lıgasynda oınaýyn qalasańyzdar, matchtardy Temirtaýdaǵydaı alańdarda ótkizýge bolmaıdy. Bul oıynshylar úshin qaýipti. Temirtaýdyń stadıony HIII ǵasyrdy eske salady, – degen bolatyn sheteldik maman.
Jalǵyz Vaıss emes, Qazaqstanmen kezdesý ótkizý úshin shetelden kelgen fýtbolshylar da ózderiniń renishin talaı bildirgen. Olardyń qatarynda Andreı Shevchenko, Ronaldý, Djerard sekildi juldyzdar da bar.
Sol «Shahter» bir-eki maýsym komandaǵa legıoner shaqyrmaı-aq stadıon máselesin rettep alsa qaıter edi? Mindetti túrde stadıon degen 20 myń, 30 myń adamǵa arnalýy qajet emes qoı. 10 myń, bolmasa 5 myń kórermenge arnalǵan jabyq manej de jetkilikti bolýshy edi.
Álemdik deńgeıde óner kórsetip júrgen ne komandasy, ne quramasy joq Qatar eli 2022 jylǵy álem chempıonatyn ótkizý quqyǵyn jeńip aldy. Olar qazirgi kezde stadıon salýmen aınalysyp jatyr. Tipti, jaz aıynda aýa raıynyń 50 gradýsqa deıin ysýyna baılanysty qatysýshy komandalar men fýtbolshylarǵa jaıly bolý úshin stadıondardy kondısıonerlermen jabdyqtap jatyr eken.
Sońǵy jyldary Islandııa fýtbolyn jıi aıtyp júrgenimiz ras. Qazaqstandaǵy ortasha bir qalanyń halqy turatyn memleket ala doptyń aınalasyndaǵy máseleni áldeqashan sheship tastaǵan. Ulttyq quramasy qazirgi kezde FIFA reıtınginde 21-orynǵa jaıǵasqan.
Islandııada jeldiń jyldamdyǵy saǵatyna 90-100 shaqyrym kórinedi. Fýtbol oınaýǵa qolaısyz aımaq. Sondyqtan, sońǵy 15 jylda bul el jabyq manej salýǵa kóshti. Islandııa ınfraqurylymǵa jáne balalar fýtbolyna qatty mán berip júr. Sonyń arqasynda ótken jyly Eýropa chempıonatynda ataqty Anglııa quramasynyń ózin utyp ketti. Ataqty Rýnı bastaǵan aǵylshyn fýtbolshylaryn qalaı jylatqanyn kózimiz kórdi.
– 1990 jyly elde bir nemese eki ǵana jasandy tósenishi bar alań boldy. Qara jerde daıyndalyp, jattyqqanymyz esimde. Bir kezderi fýtbol basshylary Skandınavııanyń úlgisin eskerip, árbir kásipqoı komandada jabyq manej bolý kerek degen sheshimge keldi, – deıdi Islandııa quramasynyń eks-qaqpashysy Hadlgrımsson.
Jalpy, problemany túsiný men sheshý eki bólek dúnıe. Islandııa klýbtarynda bizdegideı aqsha joq. Olar negizinen jartylaı kásipqoı komandalar. Sondyqtan, fýtbol basshylary jergilikti bılik ókilderine ótinish jasady. Alǵashqy «Fýtbol úıi» 2000 jyly Keflavıkte salynypty. Bul qala el astanasy Reıkıavıkten 50 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Qazirgi kezde Islandııada alty jabyq keshendi manej bar.
Búgingi tańda Islandııanyń jasyl alańdarynda 33 000 adam dop teýip júr (halqynyń 10 paıyzy). Onyń 23 myńy fýtbolshy retinde tirkelgen. Al kásibı fýtbolshynyń sany nebary 100 adam eken. Sol 100 fýtbolshynyń qandaı jetistikke jetkenin Eýropa chempıonatynda kózimiz kórdi ǵoı...
Bizdiń usynys:
Oblys ortalyqtarynda manejder men shaǵyn stadıondar salynsa. ÝEFA-nyń talaby boıynsha stadıonda negizinen nusqaýshylar jáne delegattar kirip-shyǵatyn bólek esik pen dáliz bolý qajet. Sondaı-aq, eki komanda men resmı tulǵalarǵa arnalǵan jýynatyn oryndar jetkilikti bolýy kerek. BAQ ókilderiniń stadıonda otyratyn oryndary bólek jáne reportaj júrgizýge laıyqtalyp, jabdyqtalǵan bolýy tıis. Avtoturaq, tamaqtanatyn oryndar, dárethana da osy talaptardyń qataryna jatady. Jalpy, mundaı usaq-túıekter aıta berseń jetip-artylady. Jabyq manej salar bolsaq, osy qarapaıym talaptardy eskersek te jeter edi...
Bek TО́LEÝOV, jýrnalıst ASTANA