Bilimdi eldiń keleshegi kemel

Bul rette, Elbasy ózi atap ótken­deı, ıdeologııalyq baǵyt­ty eko­no­mıkalyq órkendeýmen qatar damytyp otyrý qaı kezeń­de de bizdiń órkenıetke umty­lýy­myzdyń basty prınsıpteriniń biri bolyp kelgen.

Buǵan deıin de jarııalanǵan Elba­sy­nyń mazmundy maqala­lary qazaqstandyqtardyń kókeıi­nen oryn alyp, onda aıtylǵan maqsat-múddeler el órkendeýin qamtamasyz etetin aýqymdy stra­tegııalyq baǵdarlamalarǵa negiz bolǵanyn bilemiz. О́tken jyly el gazeti «Egemen Qazaq­stannyń» birneshe nómirinde jaryq kórgen «Uly Dala ula­ǵat­tary» dep atalatyn fı­­lo­­so­fııa­lyq qundy týyndysy bar­­­­sha qazaqstandyqtarǵa rýhanı azyq bolǵany anyq. El basqa­ryp, óreli sóz, ónegeli isimen ultty uıys­­­­tyrǵan kemeńger tulǵa – Nursultan Nazarbaev bul eń­beginde de qazaq eliniń tarı­hy, jer taǵdyry, qoǵam damýy men Táýelsiz urpaqtyń keleshe­gi, ult­tyq qundylyqtar men adam­zat­tyq máseleler tóńireginde tereń tolǵaǵan bolatyn.

Elbasynyń bul jolǵy «Bo­la­­shaqqa baǵdar: rýhanı jań­ǵyrý» atty maqalasyn da barsha qazaqstandyqtar erek­she yqy­laspen qabyldady. Týǵan jeri­­mizdiń tutastyǵy men el bolasha­ǵynyń negizin anyq­taı­tyn saıası-ıdeologııalyq qujat deńgeıinde jazylǵan bul eńbekte egemen elimizdiń rýha­nı jańǵyrýyna aıryqsha mán berilýi tegin emes.

Jahandanǵan álemde óz kelbet-keskini men ulttyq qun­dy­lyqtaryn saqtap qalatyn, básekege qabiletti, belsendi halyq qana bolashaǵyna zor senimmen qaraı alatynyn ómirdiń ózi kórsetýde. Elbasy rýhanı jań­ǵyrýsyz ekonomıkalyq jetis­tikke jetip, órkenıet tórinen oryn alý múmkin emestigin dálel­dep, bolashaqqa degen baǵdary­myzdy aıqyndap otyr.

Maqalanyń «Bilimniń sal­tanat qurýy» dep atalatyn bóli­minde Elbasy: «Bilimdi, kózi ashyq, kókiregi oıaý bolýǵa umtylý – bizdiń qanymyzda bar qasıet. Biz júrisi jyldam dáýirge aıaq bastyq. Bul jaǵdaıda kásibin ne­ǵur­lym qınalmaı, jeńil ózgertý­ge qabiletti, asa bilimdar adam­dar ǵana tabysqa jetedi. Osy­ny bek túsingendikten, biz bilimge bólinetin bıýdjet shy­ǵys­tarynyń úlesi jóninen álem­degi eń aldyńǵy qatarly elder­diń sanatyna qosylyp otyr­­myz» – dep, ozyq bilim men ǵy­­lym­dy ıger­gen eldiń kele­she­gi zor bola­ty­ny­na basa nazar aýdart­ty. Osy oraıda, Elbasy­myz el jas­taryna úlken úmit artyp otyr.

Bizdiń ýnıversıtettegi stý­dent­terdiń 90 paıyzdan astamy aýyl jastary. Sondyqtan, mem­leket júktegen mindetter boıyn­sha biz elimizdiń ár túkpirinen kelgen bilim alýshylarǵa zamanǵa saı, álemdik deńgeıdegi bilim men ǵylymdy ıgerýge barynsha jaǵdaı jasap otyrmyz. Bizdiń maqsatymyz – aýyl-aýyldardan kelgen stýdentterimizge zamanaýı bilim berip qana qoı­maı, olar­dyń El men Jerdiń qas­ıetin baǵa­laıtyn, ult bolasha­ǵy­na senim­men qarap, Uly Dala­myz­dyń ulaǵatyn boıyna sińirgen, týǵan topyraqtyń qadirin bilip, aýylyn qadirleıtin jáne sol aýyldyń zııalysyna aınalatyn tulǵa retinde qalyptastyrý. Bul rette Elbasy maqalasynda aı­tylǵan erekshe oılar, bizdiń jas­tarymyzǵa jiger bere túse­tini sózsiz. Maqaladan túıgeni­miz: bolashaqta egemen elimizdiń tuǵyr­y berik bolyp, qaryshtap damýy úshin sapaly bilimi, sa­na­ly tárbıesi bar, rýhy bıik, otansúıgish jastar men ınnovasııalyq tehnologııalardy ıgergen bilikti mamandar ǵana bıik belesti baǵyndyra almaq.

Tarıhı sheshimderge negizdel­gen maqalasynda Elbasy aýyl­dy kórkeıtý maqsatynda «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qabyldaýdy tapsyrdy. Aýyldy órkendetip, kásipkerlikti damytý, jer baı­ly­ǵyn halyq ıgiligine paıdala­ný máselelerin ár kezde qada­ǵa­lap otyratyn Elbasy atal­ǵan baǵ­darlama arqyly aýyldy kór­keıtýge, otandyq agroón­diris­tik keshendi damytýǵa baılanysty jańasha kózqaras qalyptastyrý qajettigin atap ótti.

Elbasynyń aýyldy kóterý­ge baı­lanysty kótergen basta­ma­laryn qoǵamnyń barlyq deń­geıin­de jańǵyrtyp, halyqtyń sanasyna jetkizý paryz. Búkil qazaq­standyqtardy aýyl proble­masyna kóńil aýdar­tý arqyly memlekettik beriktigi­mizdi de kúsheıte túsemiz. О́ıtkeni, «Aýyl­­­dyń órkendeýi – memle­ket­t­iń órkendeýi». Ǵalym retinde aı­tar bolsam, biz eldiń azyq-túlik qaýip­sizdiginiń tórkini aýyl­da ekenin uǵynýǵa tıispiz. Bul rette aýyldyń jahandyq ekono­mı­kalyq úderiske engenin eskerýdi búgingi álemdik ekonomıkalyq jaǵdaı anyq baıqatty.

Aýylǵa ózgeris pen jańa­lyq­ty ákeletin bilim, ǵylym­men qarýlanǵan jas mamandar. О́z tájirıbemizge kelsek, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıver­sıte­ti memlekettik saıasat ustanym­daryna súıene otyryp, Elba­sy anyqtap bergen naqty strate­gııalyq baǵyttarmen jumys istep keledi. Otandyq agrarlyq bilim men ǵylymnyń qara shańy­raǵy, eli­miz­degi agrarlyq sala maman­dary­nyń ustahanasy sanalatyn ýnı­versıtetimiz negizinen aýyl eko­nomıkasyn kóterýge qyz­met etetin bilikti kadrlar daıar­laı­dy. Aýyldan shyqqan jastar bi­lim alatyn ýnıversıtet túlek­teri­niń basym bóligi búginde aýyl zııa­ly­­lary­nyń qataryn qalyp­tas­ty­rýǵa negiz bola júrip, eli­miz­diń túkpir-túkpirinde eńbekke aralasyp, qaltqysyz qyzmet etýde. Qazaq halqynyń altyn tamy­ry – atameken aýyl ekenin ár­bir qazaqstandyq jas jete túsi­ne­tin ýaqyt keldi. Elbasy usy­nyp otyrǵan «Týǵan jer» baǵ­dar­lamasy aýyldyń ál-aýqatyn kóterý arqyly jalpy­ulttyq patrıotızmniń ózegine aınalmaq.

Álemdik tájirıbe kórset­kendeı, aýyldy kórkeıtý bir ǵana yntamen sheshilmeıdi, osy sala­da jumys isteıtin árbir adam­nan ǵylym jetistikterin, ony ón­di­­riste paıdalaný tájirıbesin ıgerý­di talap etedi. «Bilekti bir­di, bilimdi myńdy jyǵady» deı­di halyq naqyly. Búginde Qazaq­stan halqynyń 43 paıyzy aýyl­dyq jerlerde turady. Olar­dyń ishindegi jartysyna jýy­ǵy jas­tar. Osy oraıda, mem­le­ket berip otyrǵan ońtaıly múm­kin­­­dik­­terdi paıdalana oty­ryp, aýyl jastary zamanǵa saı ozyq bi­lim alyp, jı­naq­taǵan mol táji­rı­be­lerin ege­men eli­miz­diń ir­gesin myqtaýǵa, eko­no­­mı­ka­myzǵa serpin berý isin jan­­dandyra túsýimiz qajet.

Qazaqstannyń revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq damýy máse­lesine kezekti ret toqtalyp ótken Elbasy evolıýsııalyq damý ǵana ulttyń órkendeýine múm­kindik beretinin aıta kele, «evolıýsııalyq damý qaǵıdasy árbir qazaq­stan­dyqtyń jeke basy­nyń der­bes baǵ­daryna aı­nalýǵa tıis» – dep tujyrym­daıdy. Osyn­daı durys, jáne ǵylymı negiz­del­gen bas­shy­lyq sheshimder men evolıý­sııa­lyq damýdyń nátı­jesin­de ǵana Qazaq­stan qaryshtap da­myp, búgin­gi kúni álemdegi báse­­ke­ge qabi­letti 50 memlekettiń ara­­syna qosylyp úlgerdi. Eń bas­ty­sy, adam ómirine qolaıly, onyń eńbek etýine, bilim alýyna, rýhanı damýyna yńǵaıly qoǵam quryldy. Endigi kezekte Elbasy óz maqalasynda atap ótkendeı, biz qazaq qoǵamynyń rýhanı ir­ge­ta­sy bolyp tabylatyn ult­tyq qun­dy­lyqtar men jalpy­a­dam­za­t­tyq gýmanıtarlyq ıgi­lik­ter­di ás­pettep, rýhanı jań­ǵyrý­dyń jańa satysyna kóterilýge tıispiz.

HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sana týraly tolǵaǵan Elbasy maqa­lasyn­da elimiz myqty, ári jaýap­kershiligi joǵary Birtutas ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basatynymyzdy jáne qoǵamdyq sanany qalaı ózgertetinimiz týraly kózqarastaryn ortaǵa salǵan Elbasy árbir qazaqstandyqty rýha­nı jańǵyrý úrdisin qalyp­tas­tyryp, damytýǵa ózindik úles qosyp, birlik pen yntymaqta uıysýǵa shaqyrdy.

Tilektes ESPOLOV,

Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA vıse-prezıdenti, akademık

ALMATY