Birinshi oqylymda maquldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrǵan Májilis depýtaty Nurtaı Sabılıanov búgingi tańda elimizdegi memlekettik jınaqtaý salymdarynyń sany 15 620-ǵa jetip otyrǵanyn alǵa tartty.
«Onda jınalǵan qarajattyń mólsheri 10 mlrd 700 mln teńgege jýyqtaıdy. Mundaı salymdarda jınaqtalǵan qarajat esebinen 300 stýdent arnaıy oqý oryndarynda oqyp jatqan bolsa, 20 stýdent sheteldik oqý oryndarynda bilim alýda. Osy oraıda, memleket tóleıtin syıaqy kólemi balalarǵa 5 paıyz, al jetim balalar men ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar nemese kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylardyń balalaryna 7 paıyzdyq jyldyq syıaqy taǵaıyndalady», – dedi N.Sabılıanov.
Sonymen qatar, ol 2015-2016 jyldary memlekettik bıýdjetten salymdarǵa 330 mln teńge kóleminde syıaqy tólengenin jáne osy maqsattaǵy bıylǵy qarajattyń mólsheri 566 mln teńgeni qurap otyrǵanyn aıtty. «Osylaısha, aýqymdy júrgizilgen sharalardyń nátıjesinde salymshylardyń senimi nyǵaıyp, sany artyp keledi», – dedi ol.
Depýtattyń aıtýynsha, 2013 jyldan beri jumys istep kele jatqan memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi ár azamatqa tehnıkalyq jáne kásiptik orta bilimnen keıingi, joǵary jáne joǵarydan keıingi bilim beretin qazaqstandyq oqý oryndarynda, sondaı-aq, sheteldik oqý oryndarynda bilim alýǵa aqy tóleý úshin aqshany ekinshi deńgeıdegi bankterdegi depozıtterde josparly túrde jınaqtaý múmkindigi beriletin kórinedi. Sondyqtan da, zań jobasynda kózdelgen túzetýler keıbir túıindi máselelerdi sheshýde óz tıimdiligin kórsetetindigi sózsiz.
Onyń túsindirýinshe, eń aldymen, salymshylardy basym sanatqa (kómekke muqtaj) jatqyzýdy rastaýǵa ýákiletti organ bergen memlekettik organdar tizbesin keńeıtý kózdeledi. Bul basym sanatqa jatatyn jetim balalar men ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń, onyń ishinde kámelet jasyna tolǵan, biraq 23 jastan aspaǵan jastardyń salymdaryna memlekettik syıaqyny alý quqyqtaryn tolyq iske asyrady. Iаǵnı, memlekettik bilim berý, saqtandyrý júıesine qatysýshylardyń tizbesine Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń janyndaǵy Balalardyń quqyǵyn qorǵaý komıtetin engizý usynylyp otyr.
Ekinshiden, bilim berý jınaqtaý salymdaryndaǵy aqshaǵa, onyń ishinde memlekettik syıaqyǵa tyıym salýlardy jáne ártúrli óndirip alýlardy boldyrmaý arqyly salymdardyń saqtalýyn qamtamasyz etý mindetteledi. Odan keıin, bilim berý jınaqtaý júıesine qatysýshy bankterge qoıylatyn oblys ortalyqtary, Astana men Almaty qalalalarynda bank fılıaldarynyń bolý talabyn alyp tastaý arqyly, osy júıege qatysýshy bankterdiń sanyn kóbeıtý usynylady. Mine, mundaı sheshimder halyqtyń bilim berýge qatysty jınaqtaý salymyn ashýǵa múmkindigin arttyryp, qolaıly jaǵdaı týǵyzady.
«Negizinde, bilim berý jınaqtaý salymdary boıynsha jınaqtalǵan qarajatqa memleket jáne ekinshi deńgeıdegi bankter tarapynan syıaqy beriletindigi óte mańyzdy. Búgingi kúni memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesiniń qajettiligi men oǵan azamattar tarapynan suranystardyń bar ekendigin senimmen aıtýǵa bolady. Degenmen, ózgerip jatqan jaǵdaılarǵa jáne ártúrli saladaǵy qazaqstandyq zańnamanyń ózgerýine baılanysty osy zań jobasyn ázirleý qajettigi týyndady», – dedi N.Sabılıanov.
Depýtattar tarapynan oń baǵasyn alǵan kelesi qujat «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Qaıta Qurý jáne Damý Banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimdi (Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý jobasy) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boldy. Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov tanystyrǵan qujatta kórsetilgendeı, atalǵan bank áleýmettik medısınalyq saqtandyrý jobasyn qarjylandyrýǵa 80 mln AQSh dollary kóleminde 15 jylǵa qaryz beredi. Al bul qarajat elimizde densaýlyq saqtaý qyzmetin kórsetý júıesiniń qoljetimdiligin, sapasyn jáne ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrý men densaýlyqqa baılanysty kúrdeli problemalardy týdyratyn qarjylyq táýekelderdi tómendetý baǵytyndaǵy jospar, jobalardy júzege asyrýǵa jumsalatyn bolady.
«Atap aıtqanda, áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdyń ulttyq júıesin engizýge qoldaý kórsetý men medısınalyq kómek kórsetý júıesin nyǵaıtýǵa jáne jobalardy basqarýǵa qatysty kommýnıkasııalyq strategııa qurýǵa basymdyq beriledi», – dedi E.Birtanov.
Jalpy, otyrys aıasynda depýtattar, sondaı-aq, «Kollektorlyq qyzmet týraly» zań jobasy men oǵan ilespe zań jobasy boıynsha Senat engizgen ózgeristermen kelisti. Sonymen qatar, «Balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattan qorǵaý týraly» zań jobasy men oǵan ilespe zań jobasyna beıindi komıtetterge qorytyndy ázirleý merzimi taǵaıyndaldy.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»