Táýbe!

(Jyldar men oılar) Qazaq táýbesinen jańylmaǵan, nıetine qylaý túsirmegen halyq. Qanshama ǵasyrlar bodandyqtyń qursaýynda júrse de úmit otyn óshirmegen, keler kúnge senimmen qaraǵan. «Biz qul bolyp tura almaımyz. Biz ult azatty­ǵymyzdy alamyz!» dep Mustafa Shoqaı aıtqandaı, sol senim aqtalyp, úmit oryndalyp, táýelsizdik aldyq. Sol táýelsizdigimizdiń arqasynda otandastarymyzdyń arman-tilegin oryndaýmen birge, shet elderdegi qandastarymyzdy atajurtyna shaqyryp, tórtinshi ret quryltaı ótkizip otyrmyz. Onyń uıytqysy da, dem berýshisi de Elbasy Nursultan Nazarbaev ekeni ózimizge belgili. Biz búgin sonyń aıǵaǵyndaı, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy ult Kóshbasshysy men ult zııalylarynyń oı-oramdarynan turatyn top­tamany gazet oqyrmandarynyń nazaryna usynyp otyrmyz. _________________________________ ALYSTAǴY AǴAIYNDARǴA AQ TILEK Nursultan  NAZARBAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti. Qymbatty otandastar! Qandas baýyrlar! Aǵaıyndar! Halqymyzdyń turmys-tirshiligine, elimizdiń ishki, syrtqy saıasatyna uly ózgerister alyp kelgen, barlyǵymyz úshin úlken syn bolǵan 1991  – Qoı jyly tarıhta qalyp, úmit pen kúdigi mol Jańa – 1992 jyl keldi. Taǵdyr tálkegine ushyrap, jer betine tarydaı shashyrap ketken otandastar, qandas baýyrlar, Sizderdi jańa jyldaryńyzben shyn júrekten quttyqtaı otyryp, árqaısyńyzdyń otbastaryńyzǵa mol baqyt, qýanysh tileımin! Aspanymyz árdaıym ashyq bolsyn! 1991 jyl Qazaq eli úshin tarıhta altyn árippen jazylyp qalatyn jyl boldy. Qazaqstandyqtar búkil el bolyp ózderiniń tuńǵysh Prezıdentin saılady. Ǵaryshqa tuńǵysh ret alash azamaty samǵady. Eldigimiz ben erligimizdi dáriptegen tarıhı tulǵalarymyz – Abylaıǵa, Qabanbaıǵa, Bógenbaıǵa, Tóle bıge, Isataıǵa, Mahambetke, Sypataıǵa as berilip, búkilhalyqtyq qurmet kórsetildi. Baýyrjan Momyshuly ózine tıisti Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna ıe boldy. Joǵalyp bara jatqan salt-dástúrimiz qaıta jańǵyryp keledi. Jyl saıyn Naýryz meıramy atalyp ótedi, jas­tarymyz ımandy­lyq jolyna túsip, ata dástúrine adaldyqtaryn baıqatýda. Qymbatty otandastar! Ejelgi atamekeninen jyraq­tap qalǵan Sizderdi keshegi kúnge deıin ata-baba jerine qaıtyp kele alamyz ba degen suraqtyń alańdatyp kelgenin men jaqsy bilemin. «Týǵan jerdiń tútini de ystyq», deıdi halqymyz. Qandas baýyr­larymyzdy baıyrǵy ataqonysyna tartý maqsa­tyn­da adam pravosy týraly elaralyq erejelerdi bas­shylyqqa ala otyryp, Qazaqstan Úkimeti «Basqa respýblıkalardan jáne shetelderden selolyq jerlerde jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaqstanda qonystan­dyrý tártibi men sharttary týraly» arnaıy qaýly qa­byl­dady. Sondyqtan atamekenge kelemin deýshi aǵaıyn­darǵa jol ashyq. Ata-baba árýaǵy aldaryńyzdan jarylqasyn! 1991 j. _______ TÁÝELSIZ QAZAQSTANDY QORǴAÝǴA ENDIGI URPAQ TÚGEL JAÝAPKER Bizder – jıyrmasynshy ǵa­syr­dyń azamatymyz. Taǵdyry­myzǵa taýqymet jazylypty. Zarly ǵasyrda ómir súrippiz. Bul ǵasyrdyń zobalańy «kommýnızm» dep tanımyn. Al onyń shyn aty – «qandy qo­lızm». Sol «ızm» halyqtyń, sonyń ishinde qazaqtyń da da­lasynan malyn, dastarqany­nan dámin, aýzynan ımanyn tonap, dindi joıýǵa tyrysty. Bi­raq halyqtyń júregindegi dinge degen senimdi joıa almady. Adamzatqa tán barlyq ıgilik sol «ızmniń» ıirimine bata berdi. Amalsyz kómile berdi. Negizinde jaratqan ıe pendesine máńgi-baqı zobalań, qaıǵy-qasiret jazbapty. Qadirli týystar! Myna zalda kózderi jáýdirep Jer sha­rynyń ár tarabynan kelip otyrǵan otandastarymyzdyń ja­narlarynda qýanysh sezilgenimen, uzaq ta mashaqatty kósh joldarynda tartqan aýyr ja­pa­larynyń óshpes izderin ań­ǵarýǵa bolady. Árıne olar atamekennen jer kóksep ketpegen. Uly ım­pe­rııalardyń teperishinen ketýge májbúr boldy. Al shetelderge shyqqan kósh­­terdiń ishinde bizdiń kóshimiz tabanynan qan aqqan «qyzyl taban shubyryndy» kósh ekeni aıqyn. О́ıtkeni dúnıeniń eń qorqynyshty shóli Taklamakannan óttik. Túrkııaǵa jetý tarı­hymyz ózderińizge málim. Onda júrip te atajurtymyzǵa jetýdi ańsap, tileýin tilep, otarlyq­tan qutylsa eken degende ishken asymyzdy jerge qoıyp  júrdik. Osy táýelsiz Qazaqstandy damytyp, nyǵaıtýǵa, ony qor­ǵaýǵa endigi urpaq túgel jaýapker. Ol úshin ult namysy oıa­nýy, kúlli halyqtyń biraýyz­dan sóz, bir jaǵadan bas shyǵa­ryp, bereke-birlikti qoldan ber­meı, tutas jumylýy shart. «Altybaqan alaýyzdyqtan» az zardap tartqanymyz joq. Son­dyq­tan bereke-birligimiz myq­ty bolsyn. Halıfa ALTAI, Túrkııa. 1992 j. ______ KО́ShTI QABYLDAP ALǴANDAR ERLIK JASADY Mońǵolııada el úshin eńbek etken qazaqtar az emes. Al óz basym 1990 jyldary Mońǵolııada bastalǵan demokratııalyq jańa betburystyń oı tastary, Mońǵolııanyń jańa Negizgi zańy (Konstıtýsııa) avtorlarynyń biri bolǵanymdy ondaǵy jurt áli de aıtyp júrgen kórinedi. Meniń Mońǵolııadaǵy demokratııalyq ózgeriske sonshalyqty atsalysýymnyń bir tereń syry ómirge demokratııa kelse el men el aralasyp, ult pen ulttar naǵyz bite qaınasýyna múmkindik týa ma degen izgi úmitimde jatqan edi. Shynymen solaı bolyp shyqty. Demokratııalyq ózgerister men Mońǵolııadaǵy qazaqtardyń atajurtqa kóshý prosesi qatar bastaldy. El táýelsizdigin jarııa etken 1991 jylǵy 16 jeltoqsandy ómirimniń eń bir shýaqty kúni dep sanaımyn. Barlyq jaqsylyq osy kúnnen bastaldy. Biz kelgen kósh te osy táýelsizdiktiń tól týyndylarynyń biri. Qaısybireýler kóship kelgenderdiń qadamyn erlikke balap jatady. Menińshe mundaı erlikke kóship kelgender degennen góri, kóshti qabyldaǵandar ıe dep sanaımyn. Júktiń aýyryn solar kóterdi, joqtan bar etip kómektesti. Sonyń arqasynda búginderi kóship kelgenderdiń kópshiligi oshaqtyń otyn óshirmeı, óz shańyraǵyn túzep, tirshilik jaıyn rettep, aıaǵynan tik turyp ketti. Zardyhan QINAIаT, Mońǵolııa. 2001 j. ______ TILDEN AIYRYLǴAN ADAM ULTYNAN AIYRYLADY Biz Astrahan qazaqtary ke­she kóship barǵan el emes, ata-babamyzdyń qonysynda otyr­myz. Astrahan aımaǵynda Bó­keı hannyń, kúı atasy Qurman­ǵazynyń, alashtyń ardaqty aza­mattarynyń súıegi jatyr. Sony tastap, ishke kóship kelemiz dep  te aıta almasaq kerek. Bizdegi qazaqtarǵa til máse­lesi qıyndaý bolyp tur. Mektep oqýlyqtary, baǵdarlamalar máselesin birge oılastyryp, orta mektepti támamdaǵan jastardy Qazaqstanǵa kvotamen oqytýdy qolǵa alǵan da jón bolar edi. Tilden aıy­rylǵan adam ultynan aıy­rylady. Til saqtalmasa qazaq­shylyq saq­talmaıdy. Nıkıta YSQAQOV,  Reseı Federasııasy. 2002 j. _______ ELBASYMEN BIRGE ORTAQ MAQSATQA JETEMIZ Biz Qazaq eliniń basshysy Nur­sultan Nazarbaevtyń shynaıy qamqorlyǵyn, jer betindegi bar­lyq qazaqtardyń jaǵdaıyn oı­laýynyń nátıjesin árdaıym sezinip kelemiz. Sonyń bir kórinisi – Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵynyń Túrkııa qazaqtary­nyń rýhanı ómirinde mańyzdy oryn alǵan kóp ıgi jumystardyń bastaýshysy da, qoldaýshysy da bola bilýi. Mundaı eldik sharalarda qaýymdastyq qyzmetker­leri­niń de eren eńbekteri bolǵa­nyn atap ótken jón. Túrkııa qazaqtary óz retimen ótip kele jatqan quryltaılarda qaýymdas­tyqtyń rólin kúsheıtý, syrttaǵy qandas aǵaıyndarǵa qatysty mem­lekettik mekemeler jumysyn óristetý máseleleri sheshimin taýyp, sondaı-aq qazaq dıas­pora­la­rynyń rýhanı suranystaryn qanaǵattandyrý úshin naqty qa­rar­lar qabyldanǵanyna qanaǵat­tanyp, qanattanyp qaıtýda. Bul sharalar qazaq dıasporalarynyń, onyń ishinde ásirese Túrkııa qazaqtarynyń da mádenı jáne áleýmettik deńgeıin kóterýge baǵyttalǵan. Olaı bolsa, aldaǵy ýaqytta Nursultan Nazarbaev­tyń basshylyǵymen barshamyz­dyń jaǵdaıymyz túzelip, ortaq maqsatqa jeterimiz haq. Abdýaqap QARA,  Túrkııa. 2002 j. _______ KО́KIREKTE OTANShYLDYQTYŃ OTY LAÝLAIDY Qazaq – jigersiz, ynjyq ha­lyq emes. Ǵasyrlar boıǵy shap­qynshylyq pen soǵystar­dyń zar­dabyn shekken, shyń­dalǵan, talaı jeńisterge de jetip taǵylym al­ǵan jaýynger halyq. О́zi esh ha­lyqqa da qı­synsyz tıisip, jaýy­ǵyp, zábir kórsetpege­nimen, taǵ­dyr­dyń tál­­ke­gin kórip, taqsy­retin tarta júrip, elin, jerin qorǵaýǵa talaı jyldaryn rásýa etken. Shyńǵys han, joń­ǵar shap­qyn­shylyqtary, Qytaı, Reseı otar­shylyqtary ǵasyrla­rynda qazaq dalasy qan maıdan alańyna aınalǵan. Saıası náý­bet, ashtyq, laǵyp elinen ketý­diń ózi – iri zarly hal. Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń: «Meniń halqym búkil ǵasyrdyń ón boıyna ózge ha­lyqtardyń túsine kirse sho­shyp oıanatyndaı qorqynyshty oqıǵa­lardy basynan keshti»,  deýinde sol muń men sherdiń bári jatyr. Sońǵy on jylda osy eldiń ár jerinde boı kótergen batyr­lardyń alyp eskertkishterine urpaqtar bas ıgende rýhtar jańǵyryp qana qoımaıdy, kúńi­renip qart tarıh syr shertedi, kókiregińde otanshyldyqtyń oty laýlaı­dy, beıbit kúnniń qadirin de sezesiń, qaıtadan dú­nıege kelip, eńsesin kótergen elińniń tynysh, halqyńnyń úreı­siz, alań­syz ósip-ónip kele jat­qanyna shúkirlik etesiń. Úzben QURMANBAIULY,  Mońǵolııa. 2005 j. ______ QAZAQTYŃ TAŃDAÝLY MÁDENIETIN ÚZDIKSIZ ÁIGILEIIK Juńgo qazaqtary atynan biz mynalardy usynys etemiz: Birinshi, ulttarara úırený men aýys-túıis jasaýdy kúsheıteıik. Qazaq úırenýge sheber, beıbitsúıgish, jasampaz­dyqqa batyl ult. Basqa ulttardyń artyqshylyqtarynan kishipeıildilikpen úırenip, adamzattyń barlyq órkenıet jetistikterin belsene qabyldap, qazaq ultynyń tańdaýly mádenıetin úzdiksiz áıgileıik jáne odan shuǵyla shashtyraıyq. Ekinshi, ár el arasyndaǵy dostyqty, barys-kelisti, istestikti kúsheıteıik, dúnıe beıbitshiligin júzege asyrý, adamzattyń damýyn alǵa ilgeriletý árbir memleket pen árbir el halqynyń ortaq boryshy. Ashat KERIMBAI, Qytaı Halyq Respýblıkasy.   2002 j. _______ KО́REGENDIGIŃIZ ÚShIN RAHMET! Qurmetti Prezıdent! Eki eldiń de zııaly qaýymyn, she­kara­lyq aımaqta turatyn ha­lyqtaryn kópten beri, tipti Keńes zamanynan beri alańda­typ júrgen máseleniń biri – shekara máselesi edi. Shynynda da ol másele eki jaqqa birdeı  tıimdi jaǵdaıda sheshildi. Daý bitti, el tynyshtaldy, kórshi elderde qaıtadan tatýlyq ornady. Osy bir kóregendik, qaıratkerlik, tipti danalyq qyzmetińiz úshin, Nureke, Sizge zor rahmet! Meıirmanqul BÁKIROV, О́zbekstan. 2005 j. _______ EKI EL ARASY JAQYNDAI TÚSSE EKEN Men Nıý-Iork aeroportynda qyzmet isteımin. Qazir Amerı­kaǵa qazaqtar kóptep kelýde. Olardyń ishinde sol eldiń úlken ýnıversıtetterinde bilim alyp jatqan jastar kóp, is adamdary da az emes. Bul Qazaqstannyń búkil dúnıe júzine ashylǵanyn kórsetedi. Amerıka – alyp memleket. Al Qazaqstan meniń tarıhı Otanym. Sondyqtan eki eldiń arasy jaqsy baǵytta jaqyndaı berse degen tilek ústindegi janmyn. Esimhan QOSJIGIT, AQSh. 2005 j. _______ Elimdi álem Siz arqyly biledi Elimdi meniń ózińdeı bastady qyran, Shyrqady Alash jurtynyń aspany bir án. Kók týdyń astyna kelip jınalyńdar dep, Alysta júrgen aǵaıynǵa tastadyń uran.   Bar edi mynaý ejelden dalamyzda órlik, Alaýyn jaqty sóne jazdaǵan sanamyzda erlik. Qazaqstan bizdiń at baılar qara shańyraǵymyz, Al ózińdi, Nureke, qorǵaıtyn panamyz kórdik.   Jaýymnyń ózin bul kúnde jaqtasym qyldyń, Baqtalastaryń da barqadar tappasyn bildi. Shet jurtta júrgen sol qandastaryń túıesin qomdap, Alataý menen Arqaǵa qaraı at basyn burdy.   Jersine almady áje men ata basqa úıdi, Aýzyna eldiń, qol jaıǵan, bataly as tıdi. Qazaq dalasyn alysta júrip saǵynǵan qaýym, Ushaqtan túsip, qara jerdi jata qap súıdi.   Kósh degen solaı tolassyz quıyldy kelip, Aldymen kelgen aǵaıyn úlgerdi syıyńdy kórip. Aqsaqaldar menen ájeler aq jaýlyq salǵan, Aq batasymenen tastady úıińdi kómip.   Túıeler shókti dalańa kelip shańyraq salǵan, Jańa butaqtar óne bastady jamyrap taldan. Qosylyp jatty bir-birine botadaı bozdap, Náýbet jyldary aǵaıyn ajyrap qalǵan.   Sol kóshke ergen men-daǵy aq taılaq edim, Basyma qonar basqa emes, baqty oılap edim. Qysylǵan kezimde Tumanbaı bolyp qolyńdy sozdyń, Kórgen emes eshqashan qaqpaılap elim.   Janymda meniń osynaý bir názik ún jatty, Qysym ketip kelmeske,  jazym ym qaqty. Úıirip qalǵan asyǵym alshysynan túsip, Alataýymnyń etegine otaýym qazyǵyn qaqty.   El basqaryp turǵanda ózińdeı nar tulǵaly adam, Kók júzinde juldyzdaı jarqyldap aǵam. Uzaq-uzaq oılarǵa qazir shomatyn boldym, Bir sebim tımeı me dep elime artymda qalǵan.   Qazaqtyń kóli ejelden tunyq kól  edi, Aqqýlar ǵana sol kólde júzip keledi. Kelgenderdi qarsy aldyń qushaǵyńdy ashyp, Kelmegender de sol kelsem dep úmittenedi.   Elimdi álem Siz arqyly bilip keledi, Siz dese halqyń jon etin sylyp beredi. Bir mıllıon qazaq kelip úlgerdi osyǵan deıin, Bes mıllıon qazaq taǵy kelsem dep úmittenedi. Aýyt MUQIBEK. Almaty.