Innovasııalyq ıkem – bilim berýdegi biliktilik barometri

Sáken Seıfýllın atyndaǵy gımnazııada alǵashqy kúnnen eń­bek etetin, keıingi jeti jyl­dan beri pedagogıkalyq ujym­dy basqaratyn Gúlbaný Súıin­janova jetekshiligindegi jetpis us­taz­dyń  elýi joǵary jáne bi­rin­­shi sanatty eńsergen.

Gımnazııa qabyrǵasynan tú­lep ushqan eki myńdaı túlektiń onnan biri «Altyn belgi» men aı­ryqsha úlgidegi attes­tat alýy áleýetin aıqyndap tur­ǵand­aı. Joǵary oqý ornyna tús­pe­geni biren-saran, joly bol­ǵan­nyń jartysynan astamy bıýdjettik negizde oqıdy. Al, Juldyz Qunanbaeva, Quralaı Baıbatyrova, Qundyz Turmanova, Sáýle Ermaǵambetova «Bolashaq» halyqaralyq bilim grantyn ıelengen. Bilimdi túlek qoǵamdyq jumysta belsendi, bolashaǵyna selkeýsiz senimmen qaraıdy.

Oqý ordasynyń kenshiler qalasyndaǵy asqaq abyroıy men bıik bedelin birer sózben jetkizý qıyn. Bizge belgilisi bitirgen bala dalada qalmaıdy, qalaǵan oqýyna túsedi. Sosyn oqytý men ujym tynysynyń bar­lyq kórsetkishi boıynsha qala mek­tepteri arasynda reıtıngi joǵary. Oblystyq deńgeıde júzege asyrylatyn jobada jalpy bilim beretin mektepterde «Nazarbaev zııatkerlik mek­tep­teri» DBBU tájirıbesin taratýshy jáne úsh tilde bilim beretin ja­ńashyldyq jarshysy retinde tań­daý S.Seıfýllın atyndaǵy gım­nazııaǵa túskende eshkimniń tańdanbaýynyń astarynda sondaı salmaqty da salıqaly  syr jatyr.

Elden estigen kózben kórgenge qaıdan jetsin?! Meniń gımnazııa tabaldyryǵyn attaýyma túrtki bolǵan da osy oı. «Muǵalim Anıta Galıýllına 1-5 synypqa arnap oqýshynyń aǵylshynsha sóıleýin án men oıyn arqyly damytýǵa baǵyttalǵan «Aǵyl­shyn­sha sóıleıik, án salaıyq!» de­gen baǵdarlama jasapty» degen­di estıtinmin. Osy joly kýá bolý múmkindigi týdy. Bir­den baıqaǵanym, balanyń bel­sen­diligi men erkindigi. Qysylyp-qym­tyrylǵan eshkim joq. О́zge til­di ógeısýdiń nyshany da se­zilmeıdi.

Oqýshy óleńniń mazmunyn túsinedi. Qysqa qaıyrymdy óz betinshe oryndaıdy. Qarapaıym grammatıkalyq qurylymdy bi­ledi. О́leń mátinin júrgizip oqı­­dy. О́tken leksıka aıasynda sózd­i du­rys aıtýǵa mashyqtanady. Sondyqtan da shyǵar, óleń aıtyp turǵan balanyń júzinen jasandylyq emes, tabıǵı talpynys ańǵarylady. Anıta Mu­za­­­farqyzynyń talaı shá­kir­ti aǵylshynsha án aıtýdan qa­lalyq baıqaýda birneshe márte jeńimpaz atansa, ózi 2014 jyly «Innovasııalyq ıdeıa jármeńkesi» oblystyq baıqaýynda I oryn alypty.

Aǵylshyn tilin tereńdetip oqytýǵa «Teatrlandyrylǵan stýdııa» (5-6 synyp) men «Kompıýter jáne aǵylshyn tili» (10-11 synyp) kýrsynyń tıgizetin yqpaly tegeýrindi. Ony aǵylshyn tiliniń muǵalimi Áset Jabaev júrgizedi. Ásirese, al­ǵash­qysy aıryqsha nazar aýdar­tady. Onda oqýshy shyǵarma keıipkeriniń obrazyna enip, mánerlep oqýǵa mashyqtanady,  shet tilin tereńirek túsinýge tyrysady. Qazaq mýltfılmin aǵylshynsha «sóıletedi».

Áset Balǵabaıuly «Qazaq folkloryn aǵylshyn tiline aýyzsha aýdarý joly» jobasyn júzege asyrý barysynda oqýshylarmen birigip «Aldarkóse men baı», «Altyn balyq» mýlt­fı­lmine dýblıaj jasap, aǵyl­shyn tilin­de dıdaktıkalyq án shy­ǵa­rypty. Ol ártúrli baıqaý men konferensııaǵa da qatysyp tu­rady. Máselen, 2013 jyly jas muǵalimderdiń «Daryndy ustaz – talantty oqýshyǵa» res­pýb­lıkalyq baıqaýynda birin­shi oryn ıelense, byltyr úsh tilde bilim berýge arnalǵan ha­lyqaralyq konferensııaǵa qa­tysyp, sertıfıkat alypty.

Árıne, eń aldymen, gımnazııada qazaq tilin oqytýǵa  ba­sym­dyq berilgen. Buǵan baıla­nysty «Sheshendik syry»,  «Sahna ónerine baýlý», «Jas tilshi» baǵdarlamasy bar. Ony jasaǵan ustazdyń oıy ortaq, alǵa qoıǵan maqsaty aıqyn – oqýshy boıyndaǵy ózine jáne qoǵamǵa qajetti qasıetti jetildirý. Má­selen, Gúlnur Sembetova  jetek­shi­lik jasaıtyn «Jas tilshi» úıi­r­mesi gımnazııanyń barlyq ja­ńa­lyǵyn saıt, «Gımnazııa jarshy­sy» gazeti jáne «Syrsandyq» aq­parattyq habary arqyly ja­rııalap jatady. Jergilikti «Sha­raına» gazetimen aradaǵy be­rik baılanys oqýshy qabiletin kór­setýge, shyǵarmashylyǵyn shı­ratýǵa jol ashady.

– Oqýshylar til taqyry­byn­da­ǵ­y olımpıada men baıqaýǵa bel­sendi qatysady. Oblystyq deń­geıde júldesiz qalǵan jyly­myz joq, – deıdi gımnazııa dı­rektorynyń ǵylymı-ádis­te­me­lik jumys jónindegi orynbasary Fa­rıda Orazalına.

Úsh tilde bilim berý «jol kartasyna» engizilýine baılanysty 2016 jyly gımnazııada til ustartýdyń jańa kezeńi bastaldy. Qazaq-túrik lıseıimen birlesken jospar jasaldy. Byltyr qarashada «Úsh tilde bi­lim berý – básekelestikti da­mytýdyń basty faktory» ta­qyrybynda dóńgelek ústel uı­ym­dastyryldy. Gımnazııa­nyń bul baǵyttaǵy jumys tá­ji­rı­besin tanystyrý maq­sa­tyn­da «Shyǵarmashylyq kúni» ót­kizildi. 

Máselege ǵylymı turǵyda mán berilse, til ustartýǵa ıgi yq­­pal etetin ınnovasııalyq tá­sildi tıimdi paıdalansa, úsh til­de oqytý boı bermeıtin beles bolmaı shyqty. Qazir Almat Sofınov 5-synypta «Qyzyqty fızıkany» aǵylshyn tilinde oqytady. Ásel Nurǵazınova 7-­sy­­nypta bıologııany úsh tilde júr­gizedi. Al, Aıgúl Kárimbaeva osy oqý jylynan bastap 6-synyp­ta «Geografııalyq termın aǵylshyn tilinde» kýrsyn qol­ǵa aldy. «Shyǵarmashylyq kú­nine» shaqyrylǵandar olar­­­dyń izdenisine rıza boldy. Árıne, kóp til bilgenniń kedergisi joq. Ol – adamnyń bilimi men mádenıetiniń ólshemi ǵana emes, búgingi ýaqyt talaby. Úsh tilde oqytý da osydan shyqqan qajettilik. Memlekettik tildi bilý – mindet. О́mirde orys tiliniń de ózindik orny bar. Al, aǵylshyn tili jańa tehnologııa tegershigi ekenin kim joqqa shyǵarady? Álemde aqparattyń onnan toǵyz bóligi osy tilde tara­tylady eken. Jalpyulttyq jetistikke jetem deseń, aǵylshyn tilin aınalyp ótý múmkin emes.

Sáken Seıfýllın atyndaǵy gımnazııada kóp tilde bilim berýdiń qalyptasyp qalǵan tá­jirıbesi bar. О́ıtkeni, 2009-2014 jyldary gımnazııada zama­naýı kóptildi bilim berýdiń ob­lystyq ınnovasııalyq joba­syn júzege asyrýdyń ekspe­rıment­tik alańy retinde qyrýar jumys atqaryldy. 18 baǵytta baǵ­dar­lama jasalyp, arnaıy oqytý-ádistemelik quraly shyǵaryldy. Onyń basym bóligi gımnazııanyń oqý josparyna engizildi.

Oblys ortalyǵynan jýyrda jaqsy jańalyq jetti. Basynda otyz shaqtysy dodaǵa túsip, jar­tylaı fınalǵa shyqqan 15 mek­t­eptiń aqtyq aıqasqa jetken al­taýy arasyndaǵy básekeniń bási belgili bolypty. Úsh kez­eń­men uıymdastyrylǵan «Biz­d­iń múmkindik» oblystyq baı­qaý­­ynda gımnazııanyń tórt mu­ǵa­lim­nen turatyn komandasy júldeli oryn alypty.

Álibek ÁBDIRASh,

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty

Qaraǵandy oblysy, Sátbaev qalasy

Sýretterde: gımna­zııa dırektory Gúlbaný súıinjanova, ustaz Anıta Galıýllına shákirtterimen.

Sýretterdi túsirgen avtor