Neırohırýrgııa

Qazaqstanda bul salanyń damýy álem ǵalymdarynyń nazaryn aýdarýda Jaryq dúnıe keńdigin áli sezinip úlgirmegen mańǵystaýlyq eki jasar sábı aıaq astynan aýyr naýqasqa shaldyqty. Oılamaǵan jerde ońbaı qulap, basyna jaraqat tústi. Endi ony emdetý úshin sonaý Shveısarııaǵa nemese Izraılge sapar shegý qajet boldy. Biraq ol úshin qyrýar qarajat ta kerek edi. Oǵan qol qysqa. Al ýaqyt ótkizýge bolmaıdy. Bos ótken ár kún qaıran sábıdiń ajalyn jaqyndata túsýi múmkin. Sondyqtan ol balany sol mańǵystaýlyq neırohırýgter de emder edi, bul baǵyttaǵy tájirıbe azdaý, qol baılaýly. Biraq balanyń baǵy bar eken, ony emdeýge talpynyp otyrǵan neırohırýrgterge Reseıdiń, Shveısarııanyń jáne Izraıldiń mamandary kómek qolyn sozdy. Olar balanyń bar jaǵdaıyn surap bilip, soǵan oraı ne istep, ne qoıý kerektigin aıtyp, keleli keńes berdi. Bul atalǵan mamandar óz elderinde jatyp mańǵystaý­lyq­tar­men habarlaspaǵany anyq. Olar Astanada bas qosqandyqtan ǵana tele­kópir arqyly óz tájirı­be­leri­men bólisti. Al elordaǵa jal­ǵyz bul úsh eldiń ǵana emes, AQSh, Japonııa, Argentına, Germanııa, Shvesııa, Úndistan, Qy­taı, Túrkııa, Iran jáne Gresııa sekildi alyp elderdiń iri neırohırýrg maman­dary da jınalǵan edi. Olar «Res­pýblıkalyq neı­ro­hırýrgııa ǵyly­mı orta­ly­ǵyn­da» Neırohırýrgııa­lyq qo­ǵam­das­tyq­tardyń Dúnıejú­zi­lik fe­de­ra­sııa­synyń, Densaýlyq saqtaý mı­nıstr­liginiń, Qazaq neı­ro­hı­rýrg­tary assosıasııasynyń atsaly­sýy­men ótken halyqaralyq kon­fe­ren­sııaǵa qatysty. Solar­dyń ishinde Neırohırýrgııalyq qo­ǵam­dastyqtardyń Dúnıejúzilik f­e­­derasııasynyń prezıdenti, pro­fessor Pıter Blek pen atalǵan federasııanyń bilim berý komı­teti­niń tóraǵasy Ioko Kato jáne Máskeýdegi Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııa ǵylymı-zertteý ıns­tı­tý­tynyń dırektory, akademık Aleksandr Konovalov ta bol­dy. Olar neırohırýrgııa sa­la­­syndaǵy tyń taqyryptarǵa oraı dárister oqyp, sheberlik tájirıbelerin kór­setti. Osyǵan oraı biz ǵylym men bilimniń shyńyna kóterilip, ada­m­dy emdeý salasyndaǵy eń ǵajaıyp jetistikterge jetken álemniń al­dyńǵy qatarly uıymdarynan kelgen mamandarǵa jolyǵyp, qazirgi qa­zaqstandyq neırohırýrgııanyń jaı-kúıi týraly suraǵan edik. Sheteldikter ne deıdi? Biz áńgimelesken Neıro­hı­rýr­gııalyq qoǵamdastyqtardyń dú­nıe­­júzilik federasııasy bilim be­rý komıtetiniń tóraǵasy Ioko Kato bul atalǵan kýrsqa eki júzden astam adam qatysqanyn jáne ártúrli elderden osy sa­la­ǵa baılanysty munshama adam­nyń jınalyp bas qosýy sırek bo­latyn jaǵdaı ekenin, soǵan oraı Ortalyq Azııanyń kóptegen bedeldi neırohırýrgterimen kezde­sý­diń sáti túskenin aıt­ty. Atal­ǵan konferensııada eń basty nazar, álemniń iri neırohırýrgııa or­talyqtary qol jetkizgen ǵy­lym­nyń joǵary nátıjelerin, tá­jirıbesi men bilimin bólisýge aý­dy. Onda teorııalyq dárister oqy­lyp, endoskopııa boıynsha prak­tı­ka­lyq tájirıbeler kórsetildi. Jalpy, Ioko Kato álemdegi bes qurlyqtaǵy júzden astam elderdi qamtıtyn elý jyldyq tarıhy bar dúnıejúzilik neıro­hı­rýrgııa­lyq federasııa qoǵa­myn­da jumys isteıdi. Al olar­dyń bas keńsesi Jeneva qala­synda ornalasqan, biraq ózi Japonııadan kórinedi. Eń basty negizgi mindet damýshy el­derdiń neı­rohırýrgteriniń odan ári da­mýyna kómektesýdi uıym­das­tyrý bolyp tabylady, deıdi ol. Olar medısına salasyndaǵy jas neırohırýrgterdi qoldaýǵa aıryq­sha mán beredi. Alaıda, ol buryn k­ó­rip, bilip kórmegen, tek syrttaı qulaǵ­dar bolyp júrgen Qazaq­stan­ǵa kel­gende, tańdanysyn ja­syr­map­ty. Joǵaryda aıtqany­myz­daı, olar qa­zaqstandyq neırohırýrgterge bá­rin basynan bastap úıre­temiz dep kelse, olardyń ózderi bul jerden kóp nárse alǵanyn qýa­na áńgi­me­leıdi. «Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵynda» neırohırýrgııa barysy óte joǵary, deıdi. Meniń munda birinshi ret kelýim. Japonııada júrgende biz bári­miz oılaýshy edik, Qazaqstan degen túz dala, órkenıeti joq aýyldar dep. Olar tek qana mal baǵýmen aı­nalysady degen pikir qalyptas­qan. Al endi munda ózi­miz kelip, óz kózimizben bárin kó­rip, qoly­myz­ben ustaǵanda, shy­ny­myzdy aıt­saq, tańǵaldyq. Bu­ǵan deıin Qa­zaq­stan týraly bizge jetken aqpa­rattardyń bári óti­rik­ke aınaldy. Bizdiń uǵy­my­myz­daǵydan Qazaq­stan múlde bólek el eken. Astana qandaı qala! Al myna ózimiz konferensııa ótkiz­gen neırohırýrgııa ǵylymı orta­lyǵy álemdik deńgeı­ge qalaı kó­terilgen deısiz. Tań tamasha qal­dyq. Sebebi, Ortalyq Azııa­da buǵan teńesetin mundaı or­talyq joq. Men sizderdiń kórshi­ler­i­ńizde de boldym. Sondyqtan bul ortalyqty ondaǵy jańa zamanaýı medısınalyq qurylǵylar men qatar soǵan saı bilikti maman­dar­dyń barlyǵyna baılanysty tek Máskeýdegi Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııa ǵylymı-zertteý ıns­tıtýtymen salystyra al­a­myn. Astana qalasynyń sáýleti men mundaǵy joǵary bilim jáne ǵy­lym deńgeıi jalpy Qazaqstan tý­ra­ly ózgeshe pikir, keremet áser qaldyrdy. Neırohırýrgııalyq qoǵam­das­tyq­tardyń dúnıejúzilik federa­sııa­synyń bilim berý komıtetiniń tóraǵasy Ioko Katonyń aıtýyna qaraǵanda, olar munda túrli otalar jasaý arqyly qazaqstandyq neı­rohırýrgterdiń sheberligin syn­­ǵa salyp baıqapty. Naqty tájirıbe júzinde kózderi jetken soń ǵana sheteldik mamandar qa­zaqstan­dyq­tar qyzmetine joǵa­ry degen baǵa beripti. Jalpy, osy konferensııaǵa jı­nalǵan 270-teı mamandardyń 100-ge jýyǵy qazaqstandyqtar kóri­nedi. Osynshama qazaqstan­dyq neırohırýrgterdi bir mezgilde sheteldik ozyq mamandardyń al­dyna ákelip bilimderin ushtap alý orasan jetistik bolyp tabylady. Osynyń arqasynda ǵana qazaq­stan­dyq neı­ro­hırýrgterdiń 50 pa­ıy­zy atal­ǵan federasııanyń ser­tıfıkat­tary­na ıe boldy. Eń bas­tysy, bizdiń adam­dar sheteldik ozyq ma­man­dardyń dáristerin tyń­dap, olar­dyń qalaı kúrdeli ot­alardy ja­saıtynyn kóz­deri­men kórip, qıyn aýrýlardy emdeý amaldaryna táji­rı­be júzinde kóz jetkizdi. Máselen, bári bes saý­saq­taı anyq ári túsinikti bo­lýy úshin kýrs tyńdaýshylaryna Más­keý­degi Býrdenko atyndaǵy neı­ro­hırýrgııa ǵylymı-zertteý ıns­tıtý­tyn­daǵy ja­­salynyp jat­qan ota ba­rysyn ek­rannan sol kú­ıin­de kórse­tý arqyly dáris oqyl­dy. Ins­tıtýt­tyń dırek­tory akademık A.Konovalov pen onyń orynba­sary mı isigine jáne mıǵa re­kons­trýk­sııalyq kúrdeli ota jasaý amalyn osy­laı­sha naqty is barysynda kórsetip, egjeı-tegjeıli túsindi­rip berdi. Bul bizdiń neırohırýrgterimizge úlken azyq bolǵany anyq. Árıne, mundaı otalar elimizde de jasa­la­tyny belgili, degenmen osyndaı jaǵ­daı­da Máskeý­diń neırohırýrgteri otany qalaı jasaıtyndyǵyn sa­lystyrý arqy­ly onyń jańa bir qyr-syryn úıre­ný artyq etpeıdi. Konferensııa ne berdi? Bul álemdik neırohırýrgter jıynynyń barysy telekópir ar­qyly Aqmola oblysyna jáne tikeleı Máskeýge kórsetildi. Osy kezde ota jasaǵan Úndistannyń da neırohırýrgııasy osal emestigin tanytty. Úndistandyq pro­fes­sordyń tájirıbesinen de kóp paıda alyndy. Ásirese, Germanııadan kelgen maman muryn ishindegi isikke qalaı ota jasala­tyn­dy­ǵyn aı­qyn kórsetti. Árıne, mun­daı kúr­deli talaı operasııa­lar­dyń túr-túri ózimizdiń ortalyqta jasalyp júrgeni ras jáne eshbi­ri­niń sheteldik mamandardyń ja­saǵanynan kem qalyp jatqany joq. Degenmen, ózgelerdiń bul ba­ǵyttaǵy sheberlikterin túsip, ozy­ǵyn úırený, erekshelikterin eskerý bir basqa. О́ıtkeni, bul ope­rasııalardyń bar­lyǵy da qa­zaq­standyq neırohırýrgtermen bir­ge jasalǵanyn aıtý kerek. Al bárinen buryn osy ota jasalǵan naýqastar operasııadan keıin ózderin birden óte jaqsy sezingen. Qazirgi kúni olar attaı shaýyp, úı­lerine qaıtyp ta ketipti. Biz úshin mundaı basqosýlardyń, oqýlar­dyń keregi osy, naýqastyń den­saý­lyǵynyń tez túzelgeni, aıy­ǵyp, qatarǵa tez qosylǵany, deıdi «Respýblıkalyq Neırohırýrgııa ǵy­lymı ortalyǵy» AQ bas­qar­ma tóraǵasy Serik Aqsholaqov. Bul rette álemniń ár túkpi­ri­nen jınalǵan óz salasynyń maman dárigerleri bir-birimen táji­rıbe almasyp qana qoımaı, óz­de­rindegi jańalyqtaryn ortaǵa salǵan. Onyń ózegi aq halatty abzal jandardyń Gıppokrat an­ty­na saı ózgege kóme­gim tısin de­gendeı, óz bilgenderin ózge­ler­men jasyrmaı ashyq bóli­se­tin­diginde bolyp otyr. Serik Aqsho­laqov­tyń aıtýyna qara­ǵan­da, bu­lar da dúnıeniń tórt bu­ryshy­nan ataqty mamandar keletin bol­ǵan­dyq­tan, osy qalaı degen ıaǵnı, syr­qaty aýyrlaý, qoldaǵy em-dom­ǵa kóne qoıýy qıyndaý naý­qas­tardy iriktep alǵan. Sondaı uzyn sany 25 naýqasty joǵaryda atal­ǵan álemniń ár shalǵaıynan kelgen sheteldik dárigerler ja­byla qa­rapty. Olar naýqas­tar­dyń túsi­niksizdeý degen dertin tap basyp aıtsa kerek. Árıne, mun­daı ke­ńes­ti endi basqa eshkim­niń bere almasy anyq. Sondyq­tan birneshe naý­qastardy jabyla qa­raǵan dári­gerlerdiń keńesi olar­dy aldaǵy ýaqytta emdeý bary­synda durys baǵyt ustanýǵa kómegin tıgizetini anyq. Onyń ústine bir naýqasty birden birneshe eldiń profes­sor­lary tegin qarap, qun­dy keńes bere aldy. Demek, osy nátıjelerge oı júgirte qarasaq, mundaı dáre­jege ıaǵnı, osyndaı jetistikke jetken el de bar, jetpegender qan­sha­ma demekpiz. О́zi­miz­ge kórshi­les keıbir elderdiń adamdaryna mun­daı jaǵdaı jasaý tústerine de enip kórmegeni anyq. Elbasynyń eren eńbegi Al osynshama qýatty, ór­ke­nıetti elderdiń mamandary nelikten Qazaqstanǵa at basyn bu­ryp, sonshalyqty tegin qyz­met­terimen bólisip jatyr degen oı­dyń da irkilip qalatyny bar. Son­da buǵan naqty jaýapty «Respýblıkalyq Neırohırýrgııa ǵylymı orta­ly­ǵy» AQ basqarma tóraǵasy Serik Qýandyquly Aqsholaqov El­basy­nyń atymen baılanys­tyr­dy. Eger Qazaqstanda osyndaı ár bólmesi at shaptyrym keń saraıdaı sáýleti men máni jarasqan ǵımarat salyn­baǵanda, onyń ishi álemdegi eń ozyq medı­sınalyq jabdyqtarmen, mamandar kerek-jaraqpen túgel qamtamasyz etilmegende, kez kelgen qıyn ope­ra­sııalardy jasaýǵa tolyq múm­kin­dik qarastyryl­ma­ǵan­da, neırohırýrgııa sala­syn­da­ǵy maman­dary­­myz shetelden oqyp, jetilip kelmegende, bir sózben aıtqanda, ne kerektiń barlyǵy jasalma­ǵan­da, sóıtip sheteldiktermen ıyq tú­ıis­tirip turmaǵanda, qazirgi jaǵ­daı arman kúıinde qala berer edi. Soroko ýnıversıtetiniń neıro­re­nemotologııasyn basqara­tyn professor Shakıro: «Bizdiń bul elge qyzyqqanymyz, osydan úsh jyl buryn bir mezgilde Izraılge qa­zaq­tyń júzden astam dáriger­leri oqýǵa keldi. Olardyń barlyq shy­ǵynyn Úkimet kóterip alǵan. Memleket tarapynan mun­daı qam­qor­lyqty men buryn-soń­dy kórgenim joq. Jáne álgi oqýǵa kelgen dári­gerlerdiń 90 paıyzy jastar» dep, tań tamasha qalǵan. Sodan álgi professor qazaq jas­tarynyń bilimge degen orasan qush­tarlyǵyn baıqap, Qazaqstan­da ne bolyp ja­tyr eken dep shyn máninde qy­zyǵýshylyq tanytqan eken. Demek, neırohırýrgııa sala­sy­na Elbasynyń osynshalyqty orasan jaǵdaı týǵyzǵanynyń arqa­synda álemdik qaýymdas­tyq­tar ara­synda zor bedelge ıe bol­dyq. Sóı­tip, máselen 70 jyldyq ta­rıhy men tereń ilimi bar reseılik Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııa ǵylymı-zertteý ınstı­tý­tynyń mol tájirıbesi, sol sııaqty neırohırýrgııa salasy­nyń qalyptas­qa­ny­na seksen, toq­san jyl tolǵan Eýropa bilimi ózdiginen kelip elimizge quıylyp jatyr. Bul 20 jylda jetken Elbasymen birge el Táýel­siz­diginiń naqty jemisi. «Eýropaǵa jol» baǵdarlamasy oryndalýy­nyń bir kórinisi. Sóıtip, joǵa­ry­da aıtqanymyzdaı, Shakıro sekildi professorlar endi qazaq­tyń to­pyraǵyna bir emes, birneshe ret aıaq basyp úlgerdi. Al osy oraıda elimizdiń neırohırýrgııa ınstıtýtynyń ıaǵnı, mı­dyń qan tamyrlaryn emdeıtin or­talyqtyn qurylǵanyna úsh-aq jyl tolǵanyn eskergen jón. So­ǵan qaramastan, neırohırýrgııa sa­la­syna baılanysty sheteldik ozyq oıly mamandar qazaq­stan­dyqtarǵa birge jumys isteýdi usynyp otyr. Jalpy, medısı­na­lyq salada ǵy­lym­nyń shyńyna shyqqan, bilim­niń nárin ıgergen, úlken dáreje, ataqtarǵa qol jetkizgen bilikti mamandar, endi sol barlyq jıǵan ilimderin ózgeler­men bólisýdi jón kóredi. Ozyq oıly adamdar ara­synda mundaı dástúr burynnan qalyptasqan. Sondaı izgiliktiń Qazaqstanda da nur shashýyn olar qalap otyr. Sebebi, qazirdiń ózinde ózderimen ıyq túıistirýge jarap qalǵan eldiń erteńi, olardyń ǵy­lymy men bilimi orasan sharyq­taı­ty­nyn ańǵardy. Jalpy, dúnıe­júzi­lik neırohırýrgter arasyn­daǵy birlik joǵary deńgeıge kóte­ril­gen. Olar qaı eldiń bul sala­daǵy ǵylymy myqty, sony arala­ry­na tez alyp, odan ári damýyna qol­daý kórsetedi. Máselen, Serik Qýandyqulynyń ózi talaı eldiń iri neırohırýrgterimen tanys eken. Solarǵa kez kelgen ýaqytta habarlasa qalǵanda, olardyń birde-biri ýaqyttarynyń tyǵyzdy­ǵy­na qara­mas­tan, keńes berýden tartynyp kórmegen. Bul, árıne, bir jaǵynan sheteldikterdiń de kimmen habar­lasyp turǵanyn bilgendikten bolsa kerek. Bul joly bizdiń elimizge álem­niń 22 eliniń neırohırýrgteri jı­naldy. Al osydan eki jyl buryn AQSh-ta Dúnıejúzi neı­ro­hırýg­teriniń sezi ótkende oǵan 40 elden ókil keldi. Biraq ol atynyń ózi aı­typ turǵan­daı sezd edi, al Qa­zaqstandaǵy dáris alý konferen­sııa­sy ekenin eskerý kerek. Onyń ústine mundaı oqýlar ár eldiń óz aımaǵyna qaraı ótkiziledi. AQSh, Eýropada óz aıma­ǵyna qaraı elderden oqýǵa jınala­dy. Demek, qazaqstandyq dárigerler óz aıma­ǵyn tutas qamtı alyp, qazirgi múm­kin­dik qarqynyna oraı Ortalyq Azııada jetekshilikke aınala ala­tyny sózsiz. Oǵan taǵy bir dálel, bizben kórshiles elder mı aýrýla­ry­na ushyraǵan naýqastaryn emdetýge Qazaqstanǵa arnaıy jiberedi. Aldyn alsa amal kóp Neırohırýrgııa óte kúrdeli sala bolǵandyqtan, onda qyzmet ete­tin mamandar da óte joǵary bilimdi bolýy kerek. Aýrýy áb­den asqynǵan naýqastar da joq emes. Ásirese, jaıbasarlyqqa sa­ly­nyp mı isiginiń aýrýyn asqyn­dyryp alǵan adamdarǵa tez arada saýyǵyp ketetindeı em jasaý qıyn. Son­dyq­tan mundaı aýrý túrine shal­dyq­qan naýqastardy der kezinde qarasa, olarǵa túgel derlik em ja­saý­ǵa bolady, deıdi S.Aqsholaqov. Adamdar kóbine óz aýrýyn ózi ja­syryp, ýaqyt ótkizip alady. Má­se­len, mı isigi­niń alǵashqy belgileri retinde bas aýrýy, bas aınalýy, kózdiń buldyraýy, sekildi ózge de kóptegen kórinis­terin aıtýǵa bola­dy. Alaıda bizdiń adamdar osynyń ózine mán bermeı eki, úsh jyldap júrip ala­dy. Biraq ortalyqqa qan­sha naýqas kelse de dárigerler onyń bárin de emdeýge tıis. Alaıda, keıingi jaǵ­daılarǵa baılanys­ty ol naýqas­tyń kútimi qandaı dá­rejede saqta­la­tyndyǵy da jasal­ǵan emniń qanshalyqty tıimdi bol­ǵan­dyǵyn anyq­taıtyny sózsiz. Son­dyqtan El­basymyz Jol­daýyn­da atap ót­ken­deı, qazirgi kúni al­dy­men aýrý­dy boldyrmaýdyń jo­lyn qaras­tyrý qajet. Aldyn alý sharalaryn qolǵa alyp, kez kelgen adamnyń óz aýrýyn asqyndyryp jibermeýi úshin kúresý kerek. Aýy­ryp em izdegenshe, aýyr­maı­tyn jol izde degendeı, neırohırýrgııa ortalyǵy osy baǵytta da ilgeri qadam jasap úlgerdi. Olar endi qaýipti derttiń qaı­dan bastaý alatynyn biletindikten, tómengi býyndaǵy dári­ger­ler­ge aý­rý­dyń aldyn alýdyń jol­daryn úı­retýi tıis. Eger naýqastan joǵary­daǵy­daı belgiler anyqtal­sa, bul mı isiginiń alǵashqy kóri­nisteri, sondyqtan olardy sol mezette neırohırýrgııa amaldarymen tekse­rý­diń sharalaryn qarastyrý qajet ekendigin túsindirý kerek. Sonda ǵana kóptegen naýqastyń ómiri saqtalady. Al jergilikti jer­ler úshin neırohırýrgterdi daıyn­daý isin «Respýblıkalyq Neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy» óz moıny­na alyp otyr. О́ıtkeni, mı isiginiń ózi birneshe túrge bólinedi. Qaterli isik, qatersiz isik degendeı. Sol qaterli isiktiń ózi tórt dáre­jege bólinedi. Qaterli isiktiń úshin­shi, tórtinshi dárejesindegi naý­qastar ómirin aılap sozý ǵana qoldan keledi. Qatersiz isikterdiń kóbi ja­zy­lyp ketedi. Qan tamyr­larymen aýyr­ǵan naýqastardy tú­gel derlik saýyqtyryp shyǵara­myz, deıdi mamandar. Olarǵa bu­rynǵydaı múge­dek­tik degen berilmeıdi. О́ıtkeni, buzylyp, jary­lyp turǵan qan ta­my­rlaryn ota jasap qaıta qa­lyp­tastyrǵannan keıin adam densaý­ly­ǵy da buryn­ǵy qalpyna orala­dy. Árıne, dári­gerler aralasqanǵa deıin ol adam ınsýlt alsa, onda oǵan múgedektik beriledi. Biraq al­dyn ala emdeý ınsýltqa soqtyrt­paý joly. Túıin Árıne, elimizdiń neırohırýr­gııasy áli jas. Jas ta bolsa jo­ǵary jetistikke jetip jatqany jan jadyratady. Joǵaryda­ǵy­daı oqý konferensııalaryn jıi uıym­dastyryp, álemniń eń ozyq elderi­niń neırohırýrgııasynan tálim-tárbıe alý óte qajetti is. Alda turǵan áýelgi mindet álem­dik jańa tehnologııalardy endirý men jańa ota jasaýdyń amal­daryn úırený edi, qazir atalǵan ortalyq maman­dary muny júzege asyrǵan sekildi. Endigi mindet bilim alýdy odan ári tereńdete tú­sý bolyp otyr. Son­dyqtan Qa­zaq­­stan dúnıejúzi neı­ro­hırýrg­taryn oqyta alady deý áli erterek shyǵar, degenmen joǵa­ryda aıtqanymyzdaı, sheteldik iri neırohırýrg mamandarymen elimizde birge bilim berý bárine paı­daly bolary anyq. Oǵan eli­miz­diń tolyq múmkindigi bar. Neırohırýrgııa sa­lasynda úsh iri ıaǵnı dúnıe­júzi neı­rohırýrg­teriniń sezi, eý­ro­pa­lyq neırohırýrgter­diń sezi jáne Azııa elderi neıro­hırýrg­teriniń kongresi bar. Osy­ǵan oraı, – deıdi Serik Qýandyq­uly, – 2014 jyly Bú­ki­l­azııalyq neırohırýrg­teriniń onyn­shy kongresin Astanada ótki­zetin bolyp kelistik. Oǵan kelisimge kelý de ońaı bolmaǵan kórinedi. Jeti birdeı memleket atynan neırohırýrgter ortalyq­tary atal­ǵan kongresti óz elinde ótkizý úshin tap­syrys beripti. Saralaý jasy­ryn túrde júrgi­zil­gen. Aqyry qazaq­standyqtar jeńip alǵan. Bul óte úlken shara, oǵan Azııa aıma­ǵynan túgel jı­nalady. Demek, da­ıyndyq shara­lary búgin­nen bas­talýy kerek. Mine, osy oraıda buǵan Úki­met tarapy­nan qoldaý ári kómek bolyp jatsa, nur ústine nur degen sóz. О́ıtkeni, jalǵyz neırohırýrgııa ortalyǵy­nyń atal­ǵan kongresti ótkizýge shamasy jet­peıtini belgili. Osydan tórt aı buryn Serik Aqsholaqovtyń Germanııada bolǵany bar. Sonda oǵan nemis áriptesteri jańadan oılap tabyl­ǵan sý jańa medısınalyq qurylǵyny kórsetedi. Qazaq­standyq professor  aspaptyń keremet múmkindigin tez ańǵaryp, ony óz elinde tájirıbeden ótkizýdi usynady. Sol jerde ózi qurylǵyny ıgerip te alady. Bul sıqyrly aspaptyń ereksheligi sonda, ol mıkroskop pen endoskoptyń biriktirilýimen sońǵy kompıýterlik tehnologııalyq jetistikter arqyly qan tamyrlaryn 30 ese úlkeıtetindiginde eken. Al qoldanystaǵy mıkroskoptar tamyr­dy bar bolǵany 10-12 ese ǵana úlkeıte alady. Mine, osy álem áli estip, kórmegen aspapty S. Qýandyquly keshegi elimizde ótken konferensııa kezinde sheteldik myqty degen neırohırýrgter al­dyn­da synaqtan ótkizedi. Ol julyn ishindegi isikke ota jasaıdy. Nátıjesi óte joǵary boldy. Sonda bul jetistikke Reseıden, Japonııadan, Úndistannan kelgen iri professorlar tań tamasha qalyp, aýzyn ashyp, kózin jumdy. О́ıtkeni, olarda mundaı aspap joq, kórgen de emes jáne ony qalaı qoldaný qajettigin de bilmeıdi. Sóıtip, Qazaqstanda bilgir ǵalymnyń biliktiliginiń arqa­synda sý jańa aspap arqyly jasalǵan ota nátıjesi el neıro­hırýrgııasynyń ozyq elderden birde bir kem emes ekendigin jáne keleshegi munan da zor ekenin álemge taǵy bir naqtylap berdi. Aleksandr TASBOLATOV.