Halyqqa usynylatyn áleýmettik qyzmetterdiń sapasy búgingi tańda aqparattyq qoldaýmen tyǵyz baılanysty. Halyqtyń habardar bolýy, memlekettik áleýmettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin jáne qyzmet kórsetýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, qaǵazbastylyqty azaıtý jáne bıýrokratızmniń aldyn alý, áleýmettik járdemaqylardy taǵaıyndaý jáne tóleý úderisin jedeldetý, áleýmettik salanyń damýyna monıtorıng júrgizý men boljaýdy jaqsartý, áleýmettik qaterlerdi basqarý tıimdiligin ońtaılandyrý jáne arttyrý – osynyń barlyǵy aqparattyq qoldaýdyń arqasynda qol jetkizýge bolatyn múmkindikter.
Áleýmettik qorǵaý jáne eńbek salasynda aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy qoldaný jáne olardy damytý salany reformalaýmen qatar júzege asyryldy.
Halyqty áleýmettik qorǵaýdyń jańa úlgisin jasaý kezeńinde (zeınetaqy júıesin reformalaý, jeńildikterdi monetızasııalaý jáne halyqtyń 20 sanatyna arnaýly memlekettik járdemaqyny engizý) arnaıy derekqorlardy quryp, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi men mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesin qosa alǵanda, zeınetaqylar men memlekettik áleýmettik járdemaqylardy taǵaıyndaý men tóleý úderisin avtomattandyrý qajet boldy. Osy oraıda, Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine qarasty «Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyq» RMQK aıasynda zeınetaqy jınaqtaryn alýshylar men salymshylardyń, múgedekterdiń, oralmandardyń ortalyqtandyrylǵan derekqorlary, áleýmettik saqtandyrý júıesinen tólemderdi taǵaıyndaýdyń avtomattandyrylǵan júıesi quryldy. Zeınetaqy men járdemaqy alýshylardyń elektrondyq muraǵaty qalyptastyryla bastady.
Aqparattyq qoldaýdaǵy kelesi qadam ataýly áleýmettik kómek, balalar járdemaqysy, turǵyn úı kómegi jáne jergilikti atqarýshy organdardyń sheshimi boıynsha kórsetiletin áleýmettik tólemderdiń basqa da túrlerin tóleý prosesin aqparattyq qoldaý júıesin qurý boldy.
Osy maqsatta baǵdarlamalyq keshen ázirlenip, jergilikti atqarýshy organdarǵa berildi. Alaıda bul keshen jergilikti derekqorlarda ǵana qoldanyldy. Áleýmettik kómek alýshylardyń jergilikti derekqorlarynyń bytyrańqylyǵy, vedomstvolyq júıelerdiń jekeligi men tuıyqtyǵy qajetti derekterdi ortalyqtan jınaqtaýǵa bóget boldy.
Mysaly, ataýly áleýmettik kómek alýǵa ótinish bergen adamnyń tabysynyń dınamıkasy týraly derekterdi kedergisiz almasý jaǵdaıynda tólemderdi taǵaıyndaýdy jańartyp otyrý úshin toqsan saıyn ár túrli uıymdardan qajetti derekterdi qaǵaz kúıinde jınaqtaý, olardy kýálandyrý jáne ýákiletti organǵa usyný qajet boldy. Buǵan qosymsha ýaqyt kerek.
Osyǵan oraı mınıstrlik áleýmettik qorǵaý jáne eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesin (budan ári – ÁQESBAJ) qurý týraly sheshim qabyldady. Sol arqyly áleýmettik qorǵaý jáne eńbek salasyndaǵy barlyq avtomatty aqparattyq júıelerdiń ózara baılanystyrýy tıis jáne olardyń arasynda jyldam aqparat almasý múmkindigin qamtamasyz etýi tıis boldy.
Qazirgi ýaqytta elimizdiń barlyq óńirlerinde ÁQESBAJ-dyń mynadaı aqparattyq kishi júıeleri engizilip, naqty ýaqyt rejiminde qoldanylyp keledi:
«Eńbek naryǵy» AAJ – eńbek naryǵy men jumyspen qamtýdyń jaı-kúıi týraly jalpyulttyq derekqor. Oǵan jumys berýshiler men salalyq mınıstrlikterden jekelegen óńirler men jalpy respýblıka boıynsha bos jumys oryndary týraly, bul bos oryndarǵa ornalasý úshin qajetti bilim men biliktilik talaptary jónindegi aqparat shoǵyrlanady. Derekqorda biliktilikti arttyrý múmkindikteri men sharttary, jumysqa ornalasýǵa kómek alý týraly málimetter de qamtylǵan.
Bul derekqor Jumyspen qamtý 2020 baǵdarlamasyn aqparattyq qoldaýda jáne onyń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizgende mańyzdy qural bolmaq.
«Sheteldik jumys kúshi» AAJ – respýblıkanyń kásiporyndaryna sheteldik qyzmetkerlerdi tartatyn jeke jáne zańdy tulǵalar týraly, tartylatyn qyzmetkerlerdiń bilim deńgeıi men biliktiligi týraly, sondaı-aq jumys berýshilerge ruqsat berýdiń erekshe sharttarynyń oryndalýy týraly sońǵy jáne naqty aqparatty qamtıtyn derekqor;
«E-sobes» AAJ – jergilikti deńgeıde alýshylar qurylymyna monıtorıng júrgizýdi, taldaý men baǵalaýdy qosa alǵanda, ataýly áleýmettik kómek pen arnaýly áleýmettik qyzmetterdi kórsetýmen baılanysty is-sharalardy josparlaý (boljaý) jáne iske asyrý boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń fýnksııalaryn avtomattandyrýǵa múmkindik beretin derekqor;
«Áleýmettik kómek: AÁK, MBJ» AAJ áleýmettik tólemderdi alýshynyń árqaısysyn, onyń otbasy quramyn, turǵylyqty jeri men jumys ornyn, tabysy men otbasynyń qolyndaǵy aktıvterdi derbes esepke alýdy qamtamasyz etedi.
Atalǵan júıe Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyqtyń aqparattyq júıesimen kiriktirilgen, bul ár túrli uıymdar men mekemelerden qaǵaz jınap, tapsyrý mashaqatyn ZTMO-nyń aqparattyq júıelerinen aqparat alýmen almastyrýǵa múmkindik berdi.
Operator qandaı da bir adam týraly derekterdi engizse bolǵany, 2-3 mınýt shamasynda járdemaqynyń qandaı túrin alý quqyǵy bar ekenin anyqtaýǵa bolady. Bul rette, ZTMO-nyń aqparattyq júıelerimen baılanys arnalary boıynsha birneshe sekýnd ishinde ótinish berýshi usynǵan aqparattyń durystyǵy anyqtalady;
«Eńbekti qorǵaý jáne eńbek qaýipsizdigi» AAJ naqty ýaqyt jaǵdaıynda eńbek jaǵdaılaryn, óndiristik jaraqattaný dınamıkasyn, eńbek qatynastary men eńbekti qorǵaý salasyndaǵy zań buzýshylyqtardy jáne olardy joıýdy, eńbekti qorǵaý jáne eńbek qaýipsizdiginiń zamanaýı standarttaryn engizýdi esepke alý men monıtorıng júrgizýge múmkindik beredi. Atalǵan avtomattandyrylǵan júıeni paıdalaný memlekettik eńbek ınspektorlarynyń jumysynyń anaǵurlym ashyq bolýyn qamtamasyz etedi jáne sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtarynyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
«Kontakt-ortalyq» aqparattyq-anyqtamalyq ortalyǵy. Ol arqyly azamattar telefon arqyly, uıaly baılanys, SMS jáne elektrondy poshta, resmı saıt pen WEB, WAP portaldary arqyly áleýmettik máseleler boıynsha aqparattyq qyzmetterdi tegin ala alady.
Halyqty jumyspen qamtý, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin qosa alǵanda, zeınetaqymen jáne áleýmettik qamsyzdandyrý, mindetti áleýmettik saqtandyrý jáne áleýmettik kómek kórsetý salasyndaǵy memlekettik qyzmettermen elimizde 6 mln.-nan astam adam nemese jalpy halyq sanynyń 40 paıyzy qamtyldy.
Áleýmettik qorǵaý jáne eńbek salasyndaǵy aqparattyq qoldaýdy damytýdyń kelesi kezeńinde qyzmetterdi Elektrondyq Úkimet portaly arqyly kórsetý josparlanǵan.
Salalyq mınıstrlikter úlgi derekqorlaryn – jeke tulǵalardyń derekqoryn, AHAJ, densaýlyq saqtaý aqparattyq júıelerin únemi jańartyp otyrady.
Bul aqparattyq júıelerdiń áleýmettik qorǵaý jáne eńbek salasynyń damýyna tıgizer áseri ushan-teńiz. Pılottyq jobalardy engizý kezeńiniń ózinde áleýmettik qyzmetkerler aqparattyq tehnologııalardy damytý jáne taratýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin ańǵaryp otyr. Bul aqparattyq tehnologııalardyń damyp, jetilýine yqpal etedi.
Mundaı júıe memlekettik qyzmetterdi alý úshin qajetti aqparattar men qujattardy jınaqtaýǵa ketetin ýaqytty qysqartýǵa; osyǵan baılanysty shyǵyndardy azaıtýǵa, qyzmetterdi halyqtyń turǵylyqty jerinde kórsetýge, áleýmettik qyzmet kórsetýdiń tıimdiligin tutastaı arttyrýǵa mol múmkindik beredi.
Tamara DÚISENOVA, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy.