Narıman Tóreǵalıev: О́ńirdiń áleýeti jyldan-jylǵa artyp keledi

– Narıman Tóreǵalıuly, jańa jyldyń alǵashqy aıy da túgesildi. Bul ótkendi qory­tyndylap, jańa jospar qurýǵa jetkilikti ýaqyt qoı. 2025 jyl Batys Qazaqstan oblysy úshin jaman bolmaǵan sııaqty...

– Iá, keıingi jyldary oblys ekonomıkasynyń damý dınamıkasy turaqty. Investısııa kólemi artyp, shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kúsheıdi. Aýyl sharýashylyǵy men ónerkásip­tiń órisi keńeıdi. Bir sózben aıt­qan­da, Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynyń Jolda­ýyn­­da aıqyndalǵan stra­te­gııalyq min­detter óńirlik deńgeı­de naqty jobalar men júıeli is-sha­ralar arqyly júzege asyp otyr.

О́tken jyly oblys ekono­mı­ka­synyń negizgi salalary bo­ıynsha turaqty ósimge qol jet­kizdik. Sózim jalań bolmas úshin keıbir sandarǵa toqtala kete­ıin. Byltyr oblystyń óńdeý óner­kásibinde ónim kólemi 112,2 paıyzǵa ósip, 379,7 mlrd teńgeni qu­rady. Aýyl sharýashylyǵy­nyń jalpy ónim kólemi 102,8%-ǵa artyp, 319,9 mlrd teńgege jetti. Bul kórsetkishter – jaı ǵana statıstıka emes, halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa tikeleı áser etetin mańyzdy faktorlar. Birinshiden, óndiris kóleminiń ulǵaıýy salyq túsimderin arttyrady. Ekinshiden, turaqty jumys oryndary kóbeıedi. Úshinshiden, ekonomıkalyq ósim aýyldarda mektep, medısına, mádenıet jáne sport nysandaryn salýǵa múm­kindik beredi. Al bul óz kezeginde óńir turǵyndarynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa, jastardyń týǵan jerde turaqtap qalýyna yqpal etedi.

– Investısııa demekshi, Memleket basshysy ekonomı­­ka­ǵa qarjy tartý máselesine erekshe kóńil bólip keledi. Ásirese ákimderdiń bıýdjet qarajaty­na senip otyra bermeı, alys-ja­qynnan ınvestısııa tartý ­qa­jettigin aıtty. Bizdiń óńirde bul is qalaı júrip jatyr?

– Prezıdenttiń Joldaýynda óńdeý salalaryna qarjy tartý arqyly jańa ınvestısııa­lyq kezeńdi bastaý mańyzdy ekeni aı­tyldy. О́ńirde bul baǵyttaǵy josparymyz aýqymdy. Byltyr tikeleı sheteldik kapıtaldy tar­tý maqsatynda Chehııa, Reseı, Iran, Qytaı, Ońtústik Koreıa el­derine baryp, áleýetti ınvestor­larmen kelissóz júrgizdik. Nátı­jesinde ónerkásip, qurylys, medısına, energetıka men aýyl sharýashylyǵy salasynda jalpy quny 1 trln teńge bolatyn jobalar boıynsha memorandýmǵa qol qoıyldy.

Máselen, qytaı ınvestorlarymen birlesip «Batys POWER» kompanııasy gaz týrbınaly elektr stansasynyń qýatyn arttyrý bo­ıynsha 386 mlrd teńgeniń jo­ba­sy qolǵa alyndy.

Sonymen qatar «Zhaik Pet­ro­leum LTD» kompanııasy men ­Qytaı­dyń «Foshan City Construc­tion Engineering Co» kompanııasy quny 78 mlrd teńgeniń jobasy aıasynda jylyna 130 myń tonna metanol óndirý zaýytyn salýdy bastady.

Qytaıdyń «Chengtian Runkang Pharmaceutical» kompanııasy «Kıik etin qaıta óńdeý» jobasy boıyn­sha 4,2 mlrd teńge qarjyǵa et kom­bınatyn salady. Jańa óndiris or­nynyń qurylýy, basqa da tıimdi tus­taryn aıtpaǵannyń ózinde, óńir úshin ózekti másele – aqbókender ­sanyn retteýge, ja­ıylym jerlerdiń júktemesin azaıtýǵa múmkindik beredi.

«ASAR Biotech» JShS farma­sev­tıkalyq preparattar shyǵa­ratyn zaýyt salady. Búginde kásip­oryn qurylysynyń birinshi bóligi bastaldy. Jobanyń jalpy quny – 30,9 mlrd teńge.

Reseı Federasııasynyń «Kras­naıa zvezda» kompanııasy Oral qa­la­syndaǵy káriz júıesin tazartý nysany qurylysyn jobalaýdy bastady. Al Sátımolla ken ornynda kalıı tyńaıtqyshtaryn óndirý jobasynyń quny 1,6 trln teńgege baǵalandy.

2023 jyldan beri negizgi ka­pıtalǵa 2,3 trln teńge ınvestısııa tartyldy, jalpy quny 165,5 mlrd teńgeniń 91 jobasy iske qosyldy. Osylaısha, keıingi 3 jylda naqty nátıjege qol jetkizdik. Máselen, 2023 jyly naqty kólem ındeksi – 675,2 mlrd teńge, 2024 jyly – 750 mlrd teńge, 2025 jyly 874,5 mlrd teńgeni qurady. Al bıyl 1 trln 51 mlrd teńge ınvestısııa tartýdy josparlap otyrmyz.

– Oblys ekonomıkasynyń negizgi lokomotıvteriniń biri aýyl sharýashylyǵy salasy ǵoı. Bul baǵytta ne jańalyq bar?

– Durys aıtasyz, aýyl sharýa­shylyǵy – óńir damýynyń bas­ty draıveri. Búginde oblys turǵyndarynyń 40 paıyzdan astamy aýylda turady. Tórt tú­ligin túletip, atakásipke bet bur­ǵandar az emes. Buǵan aımaqtyń tabıǵı-klımattyq ereksheligi de to­lyq múmkindik beredi. So­nyń nátıjesinde osy saladaǵy jal­py ónimniń 60 paıyzy mal sharýashylyǵyna tıesili.

Respýblıkadaǵy etti ba­ǵyt­taǵy iri qara maldyń 42 paıy­zy bizdiń óńirde shoǵyrlanǵan, al iri qara sany jóninen el kóleminde ekinshi oryndamyz. Keıingi 3 jylda aýyl sharýashylyǵy sa­la­synda basymdyq berilgen 12 iri ınvestısııalyq jobany qar­jylandyrýǵa bıýdjetten 16,3 mlrd teńge baǵyttaldy. Byltyr saladaǵy ınvestısııa kólemi 2 ese ósip, 52,3 mlrd teńgeni jáne ónimderdi qaıta óńdeýge tartylǵan ınvestısııa kólemi 2,5 ese ósip, 7,1 mlrd teńgeni qurady. Aldaǵy 3 jylda jalpy quny 64,7 mlrd teńgeni quraıtyn 44 ınvestısııalyq joba júzege asyrylmaq. Bıyldyń ózinde jalpy quny 17,6 mlrd teńge bolatyn 28 jobany iske asyrý josparlanyp otyr.

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes 2023–2024 jyldary res­­pýblıkalyq bıýdjetten 9,8 mlrd teńge bólinip, jylyna 13,8 myń tonna sút óndiretin 5 taýar­ly-sút fermaǵa qoldaý kór­se­tildi. Osy jáne ózge de ınvestı­sııa­lyq jobalar nátıjesinde óńirdi sút jáne sút ónimderimen qamtý deńgeıi 39 paıyzǵa jetti. Alaıda mal sharýashylyǵyn damytý ónim kólemimen ǵana ólshenbeıtini túsinikti. Bul salada qaýipsizdik máselesi de aıryqsha mańyzǵa ıe. Osy oraıda epızootııalyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etý maqsatynda veterınarııa salasynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa basymdyq berip otyrmyz. Keıingi jyldary oblysta 70-ke jýyq veterınarııa pýnkti men mal qorymy salyndy, bul jumys júıeli jalǵasady. О́ıtkeni mal saý bolsa, ónim de sapaly, halyq ta qaýipsiz.

Egis alqaptaryn ártarap­tan­dyrý da mańyzdy. Máselen, keıin­gi úsh jylda burshaq tuqymdas daqyldardyń kólemi 12 ese artty. Bul daqyldardy ǵylymı negizde engizý agroónerkásip kesheniniń uzaqmerzimdi ári turaqty damýyna berik negiz qalaıdy.

О́ńirde aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeıtin 23 ká­sip­oryn turaqty jumys istep tur. Byl­tyr qaıta óńdeý úlesi 67 pa­ıyzdy qurasa, bıyl bul kór­set­kishti 70 paıyzǵa jetkizý min­deti qoıyldy. Aýyl ekonomıkasyn damytýda «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy da mańyz­dy ról atqarady. Baǵdarlamaǵa qatysqan jeke kásipkerler men 109 kooperatıvtiń 1 400-den asa jobasy qarjylandyrylyp, 1 797 jańa jumys orny quryldy. Qa­tysýshylardyń ónimderin ót­ki­zý maqsatynda iri kompanııa­larmen zákirlik kooperatıvter arqyly áriptestik ornatyldy. 2024 jyly «Aýyl amanaty» baǵ­darlamasy sheńberinde óndi­riletin ónimderdi iri munaı óń­deıtin «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng B.V.» kompanııasyna ótkizý týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Búginde QPO qyzmetkerleriniń tamaqtanýyn uıymdastyrýǵa jalpy sommasy 1 mlrd teńgege 568,2 tonna kókónis, 184,5 tonna et, 14,5 tonna sút ónimderi, 5,8 mln dana jumyrtqa ótkizildi. Jalpy alǵanda, aýyl sharýashylyǵy salasynda qolǵa alyn­ǵan bul keshendi is-sharalar óńir ekonomıkasyn nyǵaıtyp qa­na qoımaı, aýyldyń áleýetin art­­­ty­rýǵa, halyqtyń turmys sapasyn jaq­­sartýǵa jáne azyq-túlik qaýip­­sizdigin qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan.

– Qazir sý tapshylyǵy álem­dik máselege aınaldy. Prezıdent te sý máselesi aımaqtyń azyq-túlik qaýipsizdigimen tyǵyz baılanysty ekenin eskertti ǵoı.

– Durys aıtasyz, Memleket basshysy Qyzylordada ótken Ult­tyq quryltaıdyń besinshi otyrysynda da sý máselesimen júıeli aınalysýdyń mańyzyn atap ótti. Sý – tirshilik nári, sý sharýashyly­ǵy – aýyl sharýashylyǵynyń negizi. Keıingi jyldary óńirde sýarmaly jer kólemi ulǵaıdy. 2024 jyly 10,1 myń gektar bolsa, byltyr 12,4 myń gektarǵa artty. Onyń 94 paıyzynda sý únemdeý tehnologııasy qoldanylady. Sý ınfraqurylymyn jańǵyr­tý – mańyzdy mindet. 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan Sý sharýa­shy­lyǵyn damytýdyń keshendi jos­paryna oblys boıynsha 127 is-shara engizilip, kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp jatyr. О́ńir­de jalpy uzyndyǵy 185 shaqyrym­dy quraıtyn úsh magıstraldy kanaldy qaıta jańǵyrtý bastalǵan edi. Búgingi tańda 2 kanaldaǵy jumystar tolyq aıaqtaldy. Jo­balar Jaıyq ózeniniń sol ja­ǵa­laýyndaǵy 350 myń gek­tarǵa deıingi jaıylymdy aýyl sha­rýa­shylyǵy aınalymyna engi­zýge múmkindik beredi. Bul – mal sharýashylyǵyn turaqty damy­týǵa berik negiz. Sonymen qatar 2024 jyly 1 mlrd teńge qarjy bólinip, 10 sýqoımasyna qaıta jańǵyrtý júrgizildi. Alda taǵy 14 sýqoımasy jóndeledi. Byltyr uzyndyǵy 192 shaqyrym bolatyn Jánibek sýarý-sýlandyrý júıesin qaıta jańǵyrtý jumysy bastaldy. Sýdy utymdy ári tıimdi paıdalaný maqsatynda keıingi úsh jylda óńirde jalpy uzyndyǵy 303 shaqyrym magıstraldyq kanaldar mehanıkalandyrylǵan tazartýdan ótti, bıyl taǵy 150 shaqyrym sý arnasy tazartylady.

– Batys Qazaqstan obly­syndaǵy sátti jobanyń biri – ózi­ńiz muryndyq bolǵan «Qaladan – aýylǵa» baǵdarlamasy sııaqty. Bul bastamanyń búgingi jaı-kúıi qalaı?

– 2024 jyly iske qosylǵan «Qala­dan – aýylǵa» jobasy qys­qa merzim ishinde-aq aýyl turǵyn­dary men qonys aýdarýshylar tara­pynan keń qoldaý tapty. «Egemen Qazaqstan» gazeti de osy ta­qyrypty birneshe ret jazyp, na­sıhat jasady, kóp rahmet! Búgingi esep boıynsha joba aıasynda 205 otbasy, 1 myńnan asa adam qaladan aýylǵa kóshti. Onyń 623-i – bala. Qonys aýdar­ǵan otbasynyń barlyǵyna da bas­pana berildi. 223 azamat turaq­ty qyzmetke ornalasyp, aýyl­dyń áleýmettik-ekonomıkalyq da­mýyna úles qosyp júr. Olar­dyń ara­synda dáriger, muǵalim, ózge de qajetti sala mamandary, sony­­men qatar «Aýyl amanaty» arqyly óz kásibin ashqandar da bar. Aıta ketken jón, baǵdarlamaǵa ózge óńir turǵyndary da qyzyǵýshylyq tanytyp, oblysymyzdyń eldi mekenderinde turaqtandy. Osy joba arqyly aýyldaǵy kadr tap­shylyǵyn, jabylýdyń aldyn­da turǵan birneshe mekteptiń máse­lesin sheshtik. Búginde bul bastamamyz ózge oblystarǵa da úlgi retinde usynyldy.

О́ńir halqyn baspanamen qam­tý – memleket saıasatynyń basym baǵyt­tarynyń biri. 2023 jyl­dan beri oblysta turǵyn úı qury­lysyna 63 mlrd teńge bólinip, 3 698 páter paıdalanýǵa berildi. Ke­ıin­­gi 3 jylda aýdan ortalyqta­ryn ­qos­­paǵanda, aýyldarda 1 733 ot­­basy baspanaly boldy.

– О́ńirde áleýmettik salaǵa, sonyń ishinde osal toptarǵa kó­mek, kózqaras qalaı?

– «Balyq berme, qarmaq ber» degen danalyq bar. Biz de áleý­met­tik saıasatty júzege asyr­ǵan­da dál osy ustanymǵa súıe­ne­miz. Keıingi úsh jylda bul baǵyt­­taǵy júıeli memlekettik qol­daý nátıjesinde óńirde ataý­ly áleýmettik kómek alýshylar azaıyp, kúni búginge oblys tur­ǵyn­darynyń 1,1 paıyzy ǵana járdemaqy alady. Byltyr óńirde 30 myńǵa jýyq adam turaqty jumyspen qamtylsa, onyń 19,1 myńy – aýyl turǵyndary.

Áleýmettik qoldaý jumys­pen qamtýmen ǵana shektelmeıdi. Erek­she nazardy qajet etetin aza­mattarǵa da jan-jaqty jaǵdaı jasa­lyp otyr. Múgedektigi bar tul­ǵalarǵa medısınalyq kó­mek usynyp, qoǵamǵa beıimdeý maqsatynda 150 oryndyq zamanaýı ońaltý ortalyǵy, sondaı-aq sport kesheni paıdalanýǵa berildi.

Halyqtyń turmys sapasyn arttyrý – basty basymdyqtyń biri. Keıingi úsh jylda oblysta jańa 121 áleýmettik nysan salyndy. Onyń 52-si – densaýlyq saqtaý, 30-y – bilim, 24-i – sport, 15-i mádenıet salasyna tıesili.

Prezıdenttiń tikeleı tapsyr­masymen iske asqan «Aýylda den­saýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ult­tyq jobasy aıasynda oblysta 50 medısınalyq nysan paıdala­ný­ǵa berilip, qoıylǵan mindet to­lyq oryndaldy. Búginde Qaztalov ­jáne Bórli aýdandarynda aýdan­ara­lyq aýrýhanalardyń qury­lysy júrip jatyr. Saladaǵy kadr tapshylyǵyn azaıtý máse­lesi ózekti kúıinde. Joǵary oqý oryndarymen baılanys ornatyp ári áleýmettik qoldaýdy kúsheıtken­niń nátıjesinde keıingi úsh jyl­da óńirge 450 dáriger maman tar­tyl­dy, onyń 239-y aýylǵa jiberil­di. Medısınalyq uıymdardyń mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazasyn ny­ǵaıtýǵa da erekshe kóńil bólin­di. Densaýlyq saqtaý salasynyń ın­fraqurylymyn jaqsartýǵa 10 mlrd teńge bólinip, 1 094 zamanaýı medısınalyq qural-jabdyq satyp alyndy. Bul medısına­lyq qyzmettiń sapasyn jańa deńgeıge kóterýge múmkindik berdi.

Bilim salasynda da oń ózgeris az emes. 2023 jyldan beri oblysta 30 jańa mektep salyndy. Onyń 9-y «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda boı kóterdi. Jańa bilim oshaqtarynyń 22-si aýyl­da ashyldy. Sebebi aýylǵa jaǵdaı jasaý – aýyl balalaryna qala oqýshylarymen teń múmkindik berý degen sóz. Atqarylǵan jú­ıeli jumys nátıjesinde óńirde 11 apatty, 6 úsh aýysymdy jáne ­12 beıimdelgen mektep ǵımara­ty­­nyń máselesi tolyq sheshildi. Bıyl ­oblysta 8 jańa mekteptiń qurylysy júrip jatyr.

Ulttyq quryltaıda «Memle­kettik saıasattyń strategııalyq baǵdarynyń biri – mádenıet pen óner. Sebebi qoǵamnyń sanasy jańǵyrmasa, reformalar oıdaǵydaı nátıje bermeıdi», degen Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly rýhanııat máselesi­ne aıryqsha mán berýdi tapsyrdy. Bul sala da bizdiń nazarymyzdan tys qalǵan emes. Keıin­gi úsh jylda oblysta 15 máde­nıet úıi men mádenı-sport­tyq keshen paıdalanýǵa berildi. «Qazaq­stan halqyna» qoǵamdyq qory­nyń qoldaýymen aýyldarda 25 kitaphana jańǵyrtyldy. Olar­dyń kitap qory 20 myńnan asa kitappen tolyqty. Onyń syrtynda 2 aýdandyq kitaphanaǵa jańa ǵımarat salyndy. Hadısha Bókeeva atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatry men A.Ostrovskıı atyn­daǵy orys drama teatryn kúrdeli jóndeý jumysy aıaqtalýǵa taıaý. 2023–2025 jyldary oblys­ta 24 sport nysany paıdalanýǵa be­rildi. Búginde oblystyń barlyq aýdan ortalyǵy zamanaýı dene­shynyqtyrý-saýyqtyrý keshen­derimen qamtylǵan.

– Batys Qazaqstan oblysynda eń úlken máseleniń biri avtokólik joldarynyń sapasy edi. Keıingi kezde bul baǵytta da ilgerileý bar sııaqty.

– Iá, Memleket basshysynyń, Úkimettiń qoldaýy arqasynda óńir­de kólik-logıstıka salasy ser­pindi damyp keledi. 2023–2025 jyldary «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy jáne «Aýyl – el besigi» baǵ­darlamasy aıasynda oblysqa 258,5 mlrd teńge bólinse, osy qara­jat esebinen túrli deńgeıdegi 1 542 sha­qyrym avtokólik joly jóndeý­den ótti. Sonyń ishinde jalpy uzyndyǵy 560 shaqyrym bolatyn 56 eldi mekende kireberis jol jón­deldi. Ásirese talaı jyldan beri jol azabyn tartyp kelgen Qaz­talov, Jánibek, Bókeı ordasy aýdan­da­rynyń turǵyndary memleket qam­­qorlyǵyn erekshe sezindi. Osy­laı­sha, Memleket basshysynyń tap­syrmasy tolyq júzege asyryldy.

Batys Qazaqstan – elimizdiń shekarasynda turǵan óńir. Tranzıt­tik áleýetti kúsheıtý maqsatynda Qazaqstan – Reseı shekarasyn­daǵy avtokólik ótkizý pýnktterin jańǵyrtý jumystary da bastaldy. Byltyr «Syrym» pýnktin jańǵyrtý qolǵa alynsa, bıyl «Tasqala» jobasy iske asyrylady. Sol arqyly ınfraqurylym tolyq jańaryp, zamanaýı baqylaý jáne rásimdeý júıesi engiziledi. Bul ótkizý qabiletin arttyryp, shekaradan ótý ýaqytyn qysqartady.

Sonymen qatar Memleket bas­shy­synyń ınfraqurylymdy jańartý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde byltyrdan bastap oblys aýmaǵynda 4 temir­jol vokzaly jańartylyp jatyr. Olardyń berisi elý jyldaı buryn salynsa, árisi ǵasyr buryn boı kótergen.

– Elimizdiń birqatar óńirin­de kommýnaldyq júıelerdiń tozýynan túrli apat bolyp jatqanyn estımiz. Oblystaǵy ahýal qalaı?

– Iá, kommýnaldyq ınfraqu­ry­lymnyń tozýy – búkil el úshin ortaq ári kúrdeli másele. Soǵan qaramastan oblysta sý, káriz jáne jylý júıesi kezeń-kezeńimen jańar­tylyp keledi. Eń aldymen, paı­dalaný merzimi 60 jyldan asqan jáne buǵan deıin múlde jón­deý júrgizilmegen nysan­darǵa basymdyq berildi. Keıingi úsh jylda 10,5 mlrd teńgege 4 iri káriz-sorǵy stansasy tolyq jań­ǵyrtylyp, 320 myń turǵyn se­nimdi káriz júıesimen qamtyl­dy. Jýyrda taǵy 2 káriz-sorǵy stansasy­nyń rekonstrýksııa­sy aıaqtalyp, 90 myńnan asa abonent turaqty sý burý júıesine qosylady.

Jalpy uzyndyǵy 11 shaqy­rym 2 jylý magıstrali tolyq jań­­ǵyrtyldy. Sondaı-aq 2 jańa qa­zandyq iske qosyldy. Oral qala­synyń jylý elektr orta­lyǵynda ­3 mlrd teńgege gradır­nıa tolyq ­aýystyrylyp, ekolo­gııalyq turǵydan tıimdi sheshim qabyldandy. Sonyń arqasynda Jaıyq ózeninen alynatyn teh­nıkalyq sý kólemi jylyna 4 mln tekshe metrge únemdeldi. О́tken jyly jalpy quny 21,6 mlrd teńgege sý qubyry jeli­­le­ri men Oral jerasty sý kózderin rekonstrýk­sııalaý jobasy bastal­dy.

Elektrmen jabdyqtaý sala­synda keıingi úsh jylda jalpy quny 10,3 mlrd teńgeni qu­raıtyn 12 joba júzege asty. Onyń ishinde jarty ǵasyrǵa jýyq paı­dalanylǵan 6 myń shaqyrym elektr jelisi jańartylyp, 2 jańa qosalqy stansa men 2 óndi­ristik-jóndeý bazasy salyndy. Sonymen qatar 1960 jyly iske qosylyp, keıingi 10 jyl boıy jumys istemegen týrboagregattyń jańǵyrtylýy energııa tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam boldy. Nátıjesinde stansa qýaty 12,5 MVt-qa ósip, 58 MVt-qa jetti. Oral qalasyn elektr qýa­tymen turaqty qamtamasyz etý maq­satynda HITACHI týrbı­nasyna kúrdeli jóndeý júrgi­zil­di. Sóıtip, týrbına qýaty taǵy ­28 MVt-qa artty.

Injenerlik ınfraqurylym­dy damytý baǵytyndaǵy júıeli jumystyń nátıjesinde 2023–2025 jyldary 127 aýyldyq eldi meken taza aýyzsýmen qamtylyp, 28 aýylǵa tabıǵı gaz tartyldy. Bú­gin­de oblystyń sýmen jáne kó­gildir otynmen qamtylý deńgeıi negizinen tolyq sheshildi deýge bolady.

Sonymen qatar Memleket bas­shysynyń tikeleı tapsyrmasy aıasynda strategııalyq mańyzy bar salalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa aıryqsha nazar aýdaryldy. 2023–2025 jyldary oblystyq bıýdjetten 15 mlrd teńgeden asa qarjy bólinip, 1 myńǵa jýyq arnaıy tehnıka satyp alyndy. Atap aıtsaq, tótenshe jaǵdaılar jáne polısııa departamentterine – 412, orman mekemelerine – 123, kommýnaldyq kásiporyndarǵa – 58, bilim jáne densaýlyq saqtaý uıymdaryna – 190, veterınarııa qyzmetine – 149, sondaı-aq «Batys ırrıgasııa» mekemesine 24 zamanaýı tehnıka tabystaldy.

– Prezıdent 2026 jyldy «Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly» dep jarııalady. Bul baǵytty damytý úshin qandaı jospar bar?

– Qasym-Jomart Kemeluly­nyń bul bastamasy – elimizdi sıfrlyq derjavaǵa aınaldyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam. О́ıtkeni tehnologııa qaryshtap damyǵan qazirgi tańda kóshten qalýdyń saldary aýyr bolatynyn qaı-qaısymyz da tereń túsingenimiz abzal.

Búginde oblystaǵy eldi me­ken­derdiń 90%-y ınternetke qol jet­kizip otyr. Halyq sany 50-den tómen aýyldardy ınternetpen qamtamasyz etý úshin OneWeb spýtnık stansalary ornatylyp jatyr. Sondaı-aq 5G standartyndaǵy 77 bazalyq stansa iske qosyldy.

«Smart City» tujyrymdamasy­na sáıkes 2024 jyldyń qorytyn­dysynda Oral qalasy «Úzdik bes aqyldy qalanyń biri» dep jarııalandy. Oblysymyzda kóptegen salada jasandy ıntellekt fýnksııasy qosylyp jatyr. Mysaly, «ikomek109» biryńǵaı call-ortalyǵynda qońyraýlarǵa ro­bot avtomatty túrde jaýap be­redi. Oral qalasynda analıtı­ka­lyq múmkindikteri bar 300 zama­naýı beınekamera ornatyldy. Qurylǵylar jol qozǵalysy erejeleriniń saqtalýyna, bilim uıymdarynda býllıngtiń aldyn alýǵa, izdeýde júrgen kú­diktilerdi tabýǵa, shartty túrde sottalǵandardy baqylaýǵa kómek­tesip, qoǵamdyq oryndardaǵy qaýip­sizdikti qyraǵy qadaǵalaıdy. Densaýlyq saqtaý, jolaýshylar tasymaly, jer qatynastary, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, t.b. salalarda aqparattyq tehnologııa jappaı enip jatyr. ­2026 jyldan bastap óńirde jańar­tyl­ǵan «Smart City» tujyrymdamasy aıasynda kóptegen jańa joba engiziledi. Halyq ıgiligi úshin atqarylatyn bul ister týraly bólek áńgime jasaýǵa da bolady.

– Mazmundy áńgimeńizge kóp rahmet! Oıǵa alǵan joba-jos­pardyń bári júzege asýyna tilekshimiz!

 

Áńgimelesken –

Qazbek QUTTYMURATULY,

«Egemen Qazaqstan»

 

Batys Qazaqstan oblysy