Dúbirge toly dúnıe

Lıvııa – basqalar úshin úlken sabaq Alty aıǵa sozylǵan soǵys aıaqtalyp keledi. Polkovnık Mýam­mar Kaddafıdi jaqtaıtyn kúshter áli de biraz jerde qarsylyq ta bildirer, biraq HH ǵasyrda paıda bolǵan erekshe bir bılik júıesi tarıhtyń enshisine berildi. Rasynda da Lı­vııadaı aı­ryq­­sha elde qu­ryl­­ǵan bılik tár­tibi erek­she edi. Sol ereksheligimen biraz ómir súrdi. Biraq túptiń tú­binde onyń kúı­reıtini de belgi­li-tin. Ony halyqtyń janyna jaqyn estiletin urandar da, qyrýar qarjyǵa túsken qarýly kúsh te ustap tura almady. Mýammar Kaddafıdiń bıligi ártúrli áshe­keımen bezendirilgen qatqyl dıktatýra bolatyn. Halyq onyń shyn mánin uqqannan keıin kó­teriletini ýaqytyn kútip turǵan. Sol ýaqyt ta keldi, dıktatýra qulady. Bul da tarıhtyń sabaǵy, taǵy­lymy dersiń. Kezinde bılik tizginin ustaǵan jas ofıser Mýammar Kaddafı áldebir ýtopııa­lyq ıs­lam­dyq sosıalızm deıtin ıdeıa­lardyń jeteginde ketpeı, onan soń óziniń jeke otbasynyń ıgiligine boı aldyrmaı, shyn máninde birneshe taıpalardan quralǵan halyqtyń múddesin kózdep, ortaq maqsatty ustanyp áreket etkende, osynaý arab dúnıesinde jańa tur­patty memleket qurylýy ábden múmkin edi. Oǵan bul elde úlken eko­nomıkalyq negiz de bar edi. Biraq olaı bolmady. El baı­lyǵy halyq ıgiliginen buryn qa­rýlanýǵa jumsaldy. Búgingi­deı otarlaýǵa esh eldiń zaýqy joq zamanda bul elge syrttan qaýip te joq edi. Qarýlaný eń aldymen bılik júıesin qorǵaýǵa baǵyttaldy. Al eldiń eren baılyǵy bılik basyndaǵy Kad­dafıdiń, onyń ja­qyndarynyń qaltasyn toltyrýǵa jumsaldy. Sheksiz bılik onyń tizginin ustaǵandardyń turpaıy is-áreketterin aq­taý­ǵa qyzmet etti. Turpaıy bılikke qarsy ha­lyq kóterildi. Qa­rý­ly qaq­ty­ǵys bas­taldy. Ony ha­lyq­­tyń qanyn kóp tók­peı, kelisim jo­lymen toq­­­tatýǵa da bolar edi. Aldymen oǵan Kaddafı kón­beı, sonan soń oǵan qarsy jaq kónbeı, qarýly qaqtyǵys alty aıǵa sozyldy. Myń­daǵan jazyqsyz jan qaza tapty. Bul da bas­qalarǵa sabaq. Osynaý orynsyz qantógiste syrttaǵylardyń da úlken «úle­si» bar. Bireýleri Kaddafıdi jaqta­dy, bireýleri oǵan qar­sy kúsh qol­danýdy jaqtady. Sonyń salda­rynan Lıvııa halqy ekige bólinip, ózara qyrqysty. Bul qyrqysý áli de birazǵa sozyl­maq. Soǵys toq­taǵanymen, jal­ǵa­sa bermek. Qazir Lıvııadaǵy jaǵdaıǵa ba­ǵa berýshiler de ekige bólingen. «Roso­boronoekspert» bas dırek­tory Anatolıı Isaıkın Reseıdiń bul soǵystan 4 mıllıard dollar zııan shekkenine jylasa, Fransııa­nyń syrtqy ister mınıstri Alen Jıýppe kóterilisshilerge qarýmen kómekte­s­kenderine qýanady. Al AQSh se­natory Djon Makkeınniń qýany­shynda shek joq. Lıvııanyń my­saly basqa elder úshin qa­ǵyl­ǵan dabyl, Bashar Asadqa, Ie­menniń basshy­syna jiberilgen hat deıdi. Sondaı-aq Reseıge, Qy­taıǵa, Izraılge ja­salǵan eskertpe ekenin aıtady. Qy­za-qyza kelip, Sol­tústik Koreıa­daǵy rejimdi aýys­­tyrýdy da kún tár­tibine usynady. Al Lıvııada ja­zyq­syz jandardyń qyrylǵanyna esh­qaı­sysynyń nazar aýdarǵysy joq. Iá, Lıvııa – basqalar úshin úlken sabaq.   Astamshyl ıdeıa kósegeni kógertpeıdi Reseıde saıası kúshter Memlekettik Dýmanyń aldaǵy saılaýyna qyzý ázirlenip jatyr. Kimmen odaqtasý kerek degen másele kún tártibine qoıylyp otyr. Myqtyǵa qosylmaı, kóp partııa men uıymdar depýtattyq jumsaq oryntaqqa úmit ete almaıdy. Sondaı qo­ǵamdyq uıym­nyń biri – aty­shýly Orys qa­ýymdas­tyq­ta­ry­nyń kongresi (OQK). Ja­qyn­da, naqtyraq aıt­qanda, 19 ta­myzda ony Ádi­let mınıstrligi tirkeýge aldy. Jalpyreseılik uıym retinde. Odan biraz buryn, 11 mamyrda qoǵamdyq birlestik retinde tirkelgen. Kimmen odaqtasýdy bul uıym­nyń 21 qyrkúıektegi sezi sheshedi. Ony OQK-niń tóraǵasy Alekseı Jýravlev málimdedi. Basqalarmen odaqtaspaı, aı­qaıy kúshti bul uıymnyń ózdiginen jeńiske jete almaı­tyny belgili. Olar 1995 jáne 1999 jyldarda qataryna belgili saıasatker Skokov, general Lebedev, ekonomıst Glazev sııaqty myqtylardy tartqanymen, mandat alý bel­deýi­nen asa almaǵan. Onyń basty sebebi olardyń ult­shyldyq, naqtyraq aıtqanda, ulyorystyq shovınıstik baǵ­dar­lamasynda jatyr edi. 1992 jyly Dmıtrıı Rogozın sııaqty ultshyl qaı­ratker negizdegen OQK TMD elderindegi orys­tardy qorǵaýdy maqsat etetindikterin málimde­genmen, olar­dyń baǵdarlamasy áldeqaıda keń edi. Ultshyldyq eldiń ishinde ǵana emes, syrtta da biraz synǵa ushyraǵan. Tipti Reseıdiń al­ǵashqy prezıdenti Borıs El­sın­niń jaqyn shetelderdegi orys­tardyń kóz jasyna jol bermeımiz dep órekpigeni óz­de­riniń táýelsiz­digine ıe bolǵan elderde ashý-yza týdyrǵan. Ony tipti reseı­likterdiń ózderi de qa­byl­damaı, ultshyl-shovınıs­tik ıdeıa­ny arqalanǵandar saılaýda ońbaı jeńildi. Sonyń saldarynan OQK 2003 jyly «Rodına» blogy quryl­ǵannan keıin ómir súrýin doǵa­rǵan. 2006 jy­ly partııa emes, qoǵamdyq uıym bolyp qaı­ta qurylǵanmen, eldiń saıası ómi­rine belsendi ara­lasa almady. Endi olar ta­ǵy da «qaıta tirilip» jatyr. Qaıta tirilgende, OQK tóraǵasy A.Jýravlev sa­nalǵan­men, onyń baǵyt-baǵ­da­ryn taǵy da sol Dmıtrıı Rogozın aıqyn­daıtyn sy­ńaıly. Kezinde ultshyl­dyq ıdeıa­larymen tanyl­ǵan, sońǵy kezde Reseıdiń NATO-daǵy arnaý­ly ókili retinde de astamshyl-ult­shyldyq ıdeıa­ny ustanyp, Batys­pen jaqyn­dasý ornyna, olar­dy alshaqtata tús­ken Rogozın endi óz elindegi saıasatqa aralas­paq. Ol biraz aqparat quraldaryna suhbat berip, kimmen odaq­tasa­tyndaryn «saýdalaıtynyn» ańǵart­ty. Shyn máninde negizin OQK quraı­tyn «Rodına» partııasy 2006 jyly eldegi parlamenttik partııanyń biri – «Spravedlıvaıa Rossııa» partııasynyń bir bó­ligine aınal­ǵan bolatyn. Endi Rogozın mun­daı birigý bol­maǵandaı, OQK-niń kimmen odaq­tasatynyn, munyń ózi «eseppen úılený» bolatynyn, áli jan-jaqty oılanatynyn málimdedi. Árıne, bul – Reseıdegi jetekshi partııalardyń biri «Spravedlıvaıa Rossııa» partııasyna úl­ken soqqy bolyp tıetini sóz­siz. Sodan da bolar, bul partııa «Sol­shyl kúshterdiń alıansyn» qurý jóninde Reseı kommýnısterine usynys jasap otyr. Usynysty RFKP qabyldaı ma, joq pa, bul belgisiz. Biraq bul Reseıdegi saıası kúshterdiń arasynda úlken «saýda» júrip jatqanyn ańǵartady. Mamadııar JAQYP.