Rýhanı kelisimde ómir súrip úıreneıik

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen jáne basshylyǵymen 2003 jyldan bastap ár úsh jyl saıyn Astana qalasynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi turaqty ótkizilip keledi. Bul – adamzattyń jańa myńjyldyǵynyń konfessııaaralyq únqatysýmen keńesip, kezdesýler júıesin qurýǵa jol ashqan HHI ǵasyrdaǵy asa aýqymdy halyqaralyq shara.  Astanada búgin Álemdik jáne dástúrli dinderi kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń HVI otyrysy ótkeli otyr. Onda VI sezdi ótkizý máselesi qaralmaqshy. Alda – VI sezd! Iá, sonaý 2003 jyldyń 23-24 qyrkúıeginde As­tanada ótken Álemdik jáne dástúrli din­der kóshbasshylarynyń I sezinen bergi ýaqyt­ta dúnıe tynysy alqynyp, júrek soǵy­sy da jıi­lep, adam balasynyń Jaratqan ber­gen tir­shilik úshin kúresiniń jantalasy kúsheı­me­se, báseńsimegen syńaıly. Buǵan búgingi álem kýá!  Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń óz eliniń astana­syn­da kóne tarıh buryn-sońdy estip te, kórip te bilmegen álemdik mańyzy bar deńgeıdegi túrli dinder kóshbasshylarynyń forýmyn ótkizýi, bul endi jalpy adamzat balasynyń ózara túsinýshilik jáne birin biri qurmetteýi, biriniń ýájin biri tózimdilikpen tyńdaı bilýi arqyly beıbitqatar ómir súrý úshin bir qadam bolsa da ilgeri bastyrýǵa degen umtylysynan týyndaǵan bastamasy edi.  Áli esimizde Elbasy 2003 jyldyń aqpan aıynyń 13-inde musylman, hrıstıan jáne evreı uıymdary bas qosqan dinder jáne mádenıetter men halyqtardyń jaqyndasyp, túsinisýine tarıhı jol ashqan beıbitshilik pen kelisim máselesine arnalǵan halyqaralyq konferensııada sóılegen sózinde túrli konfessııa ókilderine Qazaqstanda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizý týraly óz oıyn ortaǵa salǵan-dy. Qazaqstan Prezıdentiniń osy cezd ótkizý jónindegi nıetin Vatıkanǵa jasaǵan sapary barysynda katolık shirkeýiniń ókilderi ábden quptap, qoldaǵan bolatyn.  Elbasynyń sarabdal oı-nıetiniń túpki maqsaty san ǵasyrlar boıy sheshimi tabylmaı, qordalanyp kele jatqan jalpyadamzattyq múddelerdi sheshý joldaryn álemdik jáne dástúrli dinderden izdep tabý jáne de jańa ǵasyrdaǵy adamzat taǵdyrynyń sheshýshi ke­zeńinde halyqaralyq konfessııaaralyq ıns­tı­týttyń turaqty jumys isteýin qamtamasyz etý edi. Elbasynyń osy izgi de ımandy nıetiniń júzege asyp otyrǵandyǵyna endi aıdaı álem 2003 jyldyń 23-24 qyrkúıeginde Astanada ótken I sezge álem kóz tigip, bar nazaryn aýdarǵan-dy. О́ıtkeni, jalpy tirshilik pen adamzat jaralǵaly túrli dinder ókilderiniń mundaı basqosýy múldem bolmaǵan-dy jáne eshkimniń de oıyna kirip shyqpaǵan uly oqıǵa bolatyn. Mine, sol kezden 2015 jyldy qosa alǵanda Astanada 5 sezd uıymdastyryldy. Oǵan qatysýshylar qatary da qalyńdaı tústi. Kezekti sezd 2018 jyly osy shara úshin arnaıy salynǵan Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda ótetin bolady.  Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń Astanada ótkizilip kele jatqan sezderdi qosa alǵandaǵy árbir sharasyn órkenıettiń kıeli qazaq jerindegi toǵysýy men tabysýy dep baǵalaımyz. Sol arqyly Elbasymyz álemdegi barlyq dinder sabyrlylyq pen tózimdilikke, kúsh qoldanbaý men kelisimge negizdelgendigin dáıim alǵa tartýmen de, aıtýmen de keledi. Jáne de túrli bir qaýipti belgisizdik jaǵdaıynda daǵdaryp turǵan Jer sharyndaǵy búgingi beıbitshilik pen turaqtylyq múddelerin dinder men máde­nıetterdiń ózara qarym-qatynastary arqyly jaqyndastyryp, bitistirýge baılanysty Elbasynyń taǵy bir mańyzdy ustanymy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» tereń mándi eńbeginde de anyq aıtylady.  «Biz tarıhtyń sabaǵyn aıqyn túsinýimiz kerek, – deıdi Elbasy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda – Revolıýsııalar dáýiri áli bitken joq. Búginde revolıýsııalar óńin ózgertip, ulttyq, dinı, mádenı, separatıstik perde jamyldy. Biraq, bári de, túptep kelgende, qantógispen, ekonomıkalyq kúıreýmen aıaqtalatynyn kórip otyrmyz. Sondyqtan, álemdegi oqıǵalardy oı eleginen ótkizip, qorytyndy jasaý – qoǵamnyń da, saıası partııalar men qozǵalystardyń da, bilim berý júıesiniń de aýqymdy dúnıetanymdyq, rýhanı jumysynyń bir bóligi».  Mine, Elbasynyń osy bir paıymyn zerdeler bolsaq, ár úsh jyl saıyn Astanada ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń bes birdeı sezi men konfessııaaralyq únqatysýdy ulǵaıta túsýdiń basqa da sharalarynyń nátıjesinde «óńin ózgertip, ulttyq, dinı, mádenı, separatıstik perde jamylǵan revolıýsııalardyń» aldyn alý jáne solardy boldyrmas úshin jahandyq rýhanı dıplomatııanyń mańyzdy bir býyny dúnıege keldi. Bul býyndy álemde oryn alyp otyrǵan qarýly qaqtyǵystar men túrli daý-janjaldardy toqtatýǵa jáne jahandyq saıasattaǵy ózara senimdi qalpyna keltirý úshin paıdalaný jónindegi Nursultan Nazarbaevtyń senimi men úmitin «Eger adamdar bir-birimen beıbitshilikte jáne rýhanı kelisimde ómir súrip úırenbese, eshqandaı progress bolmaıdy», degen bir aýyz sózimen túıindeı otyryp, osy bir ǵalamdyq oıdy jahan jadynda taǵy da bir jańǵyrtqymyz keldi.  Eı, dúnıe sabańa tús! Eı, adamzat sabyr... sabyr!..

Jabal ERǴALIEV,  Parlament Senatynyń depýtaty