Dramanyń premerasy Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynda ótti. «Qorǵansyzdyń kúni» áńgimesin jaqsy bilemiz. Jazýshynyń áńgimesinde ýyljyǵan jas, armanshyl boıjetken Ǵazıza, onyń soqyr sheshesi men kári ájesiniń jáne kóz baılanǵan ýaqytta úıge kep oıyndaǵy aramza áreketin júzege asyratyn zınaqor bolys Aqan men jaǵympaz, qý Qaltaıdyń beınesi ǵana bar. Aınalasynan kórgen qorlyǵy, jalǵyz uldan aırylýdyń azaby, basqa da oqıǵalar áńgimede qart ájeniń aýzymen baıandalady. Osy áńgimeni jańasha zerdelegen rejısser Álimbek Orazbekov ınssenırovkasynda birqatar ózgerister jasalypty.
Rejısser «Qorǵansyzdyń kúnindegi» qart ájeniń aýzymen baıandalǵan oqıǵany tutasymen sahnaǵa alyp shyqqan. Rejısserdiń qosqan taǵy bir jańalyǵy – qoraǵa uıa salǵan qarlyǵashtar. Búgingi zamannyń ónerinde sımvoldyń máni joǵary. Biz qazir kóp dúnıeni sımvol arqyly kórsetýge qushtarmyz. Qarlyǵash bul jerde senimniń sımvoly. Armanshyl, ańǵal Ǵazızanyń qoraǵa uıa salǵan qarlyǵashty kórgendegi shattanysy onyń jan-dúnıesindegi tazalyqtyń, adamdarǵa degen seniminiń belgisi. Ákesi men qos sheshesine qatar erkelep júrgen albyrt Ǵazıza sahnaǵa osy beınesimen shyqty. Biraq kóńilimizge bir qona qoımaǵan nárse – jas qyzdyń psıhologııalyq portretiniń álsizdigi. Mundaǵy keıipker belgili bir dárejede aýytqýshylyqqa ushyraǵan adam sııaqty áser berdi. Jónsiz sózder aıtady, kóp kúledi, orynsyz áreketter jasaıdy. Al jazýshynyń klassıkalyq áńgimesindegi Ǵazıza ákesi men inisiniń qazasyn kórgen, júregi shaılyqqan, qabaǵyn kirbiń basqan, janary muńǵa toly sanaly boıjetken bolatyn.
Jaryq pen qarańǵyny, ıaǵnı, izgilik pen zulymdyqty bas keıipkerler retinde sahnaǵa alyp shyǵý rejısser tapqyrlyǵynyń kórinisi. Qos jigit búkil oqıǵalarǵa aralasyp otyrady. Olardyń árqaısysy ómir týraly óz oılaryn aıtysa júrip jetkizedi. Ásirese ázázil beınesindegi qarańǵylyqtyń róli óte sátti shyqqan. Dramada oqıǵalar tez aýysyp otyrady. Dınamıkanyń joǵarylyǵy, tabıǵattyń qataldyǵyn, kedeıdiń jamaý-jasqaý tirshiligin, adamdarǵa tán qasıetterdi beıneleýde sımvoldyń moldyǵy baıqalady. Keıipkerlerdiń áreketi, sózi, mımıkasy bári tylsym bir úndermen astasyp sahnalanǵan. Iаǵnı, adamdardy óz sana-sezimi bılemese, jasyryn ázázil kúshter basqarady degen fılosofııaǵa yryq berilgen syńaıly.
Zańǵar jazýshynyń jazbasy kúni batqan, shirip tozyǵy jetken feodaldyq qoǵamnyń turmys-tirshiliginen, sol qoǵamdaǵy adamdardyń psıhologııasynan habar beretin áńgime. Kúshtiniń álsizdi jeńýi tabıǵı zańdylyq retinde kórkem tilmen ádiptelgen. Keıipkerlerdiń báriniń obrazy tamasha ashylǵan. «Qorǵansyzdyń kúni» dramasynda da sátti obrazdar bar. Qyzyǵy, munda qaraý, dúnıeqońyz Dúısen men onyń áıeli, qonaq bop kelip qyzdy qorlaý týraly bolysqa oı aıtqan jaǵympaz Qaltaıdyń jeksuryn beıneleri áserli. Biraq, baıqaýymyzsha, rejısser beınelerdi ashýdy maqsat etpegen syńaıly. Adamdardy máńgi tolǵandyratyn izgilik pen zulymdyqtyń tartysynda zulymdyqtyń jeńýiniń sebebin adamdardaǵy tobyrlyq qasıetpen baılanystyrýǵa kúsh salǵan. Sahnaǵa kóp keıipkerler shyqty. Biraq olar biri kózin jumsa ekinshisi de jumady, biri aıqaılasa ekinshisi aıqaılaıdy, oǵan úshinshisi qosylady. Olar birese jandy keıipkerge, birese sımvolǵa aınala júrip, túrli oqıǵalar barysynda adamı meıirim, mahabbaty kem qýys keýde tirshilik ıeleri ekenin ǵana kórsetti. Rejısser qorǵansyzdar taqyrybyn ashýda baıdyń kedeıden ne áldiniń álsizden kórgen qorlyǵyn sahnalaǵan joq. Keýdesinde jaryǵy bar adamdardyń tobyrdan qorlyq kórip, qorǵansyzǵa aınalatynyn ne ólim qushatynyn beıneledi.
Sahnanyń alakóleńkeligi, keıde tutastaı qarańǵylyǵy, bas keıipker jaryq-jigittiń qolyndaǵy shyraqty anda-sanda ǵana tutatyp júgirip júrýi, qorǵansyz beısharalardyń ıt-ómiri, qyzdyń tógilgen abyroıy, sońynda qorlyqqa shydaı almaı ajal qushýy – bunyń bári qarańǵynyń jaryqty jeńýi bolsa da, rejısser tarapynan izgilik pen zulymdyqtyń máńgi tartysyn beıneleıtin sımvol dramanyń sheshýshi sátine qoıylǵan. Bul da bolsa únemi qarańǵylyq jeńedi eken ǵoı degen oıdan arashalaýdyń bir tásili bolsa kerek. Jalpy, dramada joǵaryda aıtqanymyzdaı dınamıka joǵary, sımvol kóp, kompozısııasy shymyr.
Aıta keteıik, qoıylymdy Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń artısteri sahnalady. Al, dramanyń qoıýshy sýretshisi – Shynar Elembaeva.
Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan»