Azattyqtyń altyn arqaýy

Shamasynan tys kúsh túse qalsa, qyl buraý arqanyńnyń ózi birtindep byrt-byrt úzile bastaıdy emes pe?! Qazaqtyń táýelsizdik týraly úkili úmiti de úzi-le-ı-in-de-ep ba-ryp, qudaı qoldap, jalǵasyn tapty. Qudaıǵa qaraǵan jurt edi, tilegin berdi. Áıtpese, óz jerinde azshylyqqa aınalyp, irgeli eldiń arasyna sińisip kete­tindeı-aq halge jetken edi. Tól respýblıkasynda uzyn-sany qyryq paıyzǵa jeter-jetpes jaǵdaıdaǵy halyqtyń azattyq tý­raly armany kómeskilenip, ana tiliniń taǵdyry da apatty ahýalǵa, tyǵyryqqa baryp tirelgen-di. Qara­shańyraqtaǵy halyqtyń jaıy osyndaı bolǵanda, tórtkúl dúnıege tarydaı shashylǵan alash balasynyń bolashaǵy bulyńǵyr-tuǵyn... «Myń ólip, myń tirilgen ha­lyq». Juban aqynnyń osy sózi alash jurtynyń dál sıpat­tama­sy tárizdi. Shynynda da, búginde álemniń toǵyzynshy terrı­torııa­sy sanalatyn aýmaqta, qazaq ataý­lynyń qarashańyraǵynda qandaı zobalań bolmady deseńshi?! Ári­sine bar­maı-aq, beridegi tórt ǵa­syr­­dyń bederindegini, «Aqtaban shu­byryndy, Alqa kól sulamadan» bas­tap osydan otyz jyl burynǵy Jeltoqsan kóterilisine deıingi aralyqtaǵy oqıǵalardy saralaıtyn bolsań, tula boıyńdy túrshiktiredi. Azat­tyq jolynyń osynshama azapty bolǵanyn moıyndaısyń... Moıyndaısyń da, shúkirshilik etesiń. Táýbeńe kelesiń. О́ıtkeni, tórtkúl dúnıede sany 11 mıllıon­dy dóńgelekteıtin halyq az ba táıiri. Solardyń barlyǵy qara­shańyraǵyna qojaıyn bolyp, murjasynan tútini túzý shyǵyp jatyr ma? Sany jaǵynan bizdi ál­deneshe orap alatyn ulttar ǵasyr­lar boıy azattyqty ańsap kele jatqan joq pa? Kez kelgen sany az degen ulttyń kókeıinde táýelsizdik týraly arman-ańsardyń búlkildep jatqany taǵy bar... Keıbir derekterge sáıkes Jer sharynda 252 el bo­latyn bolsa, sonyń 195-i ǵana táýelsiz memlekettiń sanatynda kórinedi. Qalǵan 60-qa jýyǵy bodandyqta nemese alyp memlekettiń ishindegi respýblıka sanalady. Sońǵy­larynyń myń jerden respýblıka atalǵanymen, táýelsizdiktiń syn saǵatyn saryla kútýmen ǵumyr keship kele jatqany taǵy málim. Endeshe, shúkirshiligimiz beker emes. Qazaqtyń atam zamanynan atom zamanyna deıingi aralyqty jalǵap turǵan altyn arqaý – azattyq úshin arpalysy-tuǵyn, táýelsizdik úshin tolassyz kúresi edi. «Jaıyq úshin jandasyp, Qıǵash úshin qyrylǵan» babalardyń rýhy urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, búgingi kúnge deıin jetti. Alashtyń azattyq týraly aqtyq armany – altyn arqaý úzile-eı-ıin dep baryp qaıta jalǵandy-aý deıtinimiz de sol. Táńir jarylqaǵan jurt edik, araǵa úsh ǵasyrǵa jýyq ýaqyt salyp qaıta táýelsizdikke qol jetkizdik. Qanshama qıyndyqty, tar jol, taıǵaq keshýdi bastan ótkizgenimizge qaramastan, táýelsizdikke degen senim shoǵy áste sóngen emes, úmit úzilgen joq. О́tken ǵasyrdyń basynda Alash kósemi Álıhan Bókeı­hannyń «Tiri bolsaq – aldymyz úlken toı. Alashtyń balasy bul joly bolmasa, jaqyn arada óz tizgini ózinde bólek memleket bolar!» degeni de osynyń aıǵaǵy. Búginde babalar armanyn aqı­qatqa aınaldyrǵan Qazaq eli toǵyzynshy terrıtorııanyń bas qalasyn jahandyq deńgeıdegi basqosýlar ótetin, bir eldiń ǵana emes, tutas álemdi tolǵandyratyn máselelerdi talqylap, sheshetin irgeli ordaǵa aınaldyrdy. Qazaqtyń baıyrǵy shaharlarynyń rýhanı úzigin qaıta jalǵaǵan Astana qazirgi kezde qaı jaǵynan da álem nazaryn salǵan qala retinde abyroıy asqaqtap tur. Aqyn Ulyqbek Esdáýlettiń «Buryshqa tur» degen ádemi bir óleńindegi sál tentektik jasasa, ákesi buryshqa turǵyzyp qoıatyn bala-keıipkerdiń óz tujyrymy bar: «Men óskende, Buryshsyz úı turǵyzam dep keledi». Al Ulyqbek aqyn jyrdy tómendegishe túıindeıdi: «Shirkin-aı, ata-babamyz baqytty ǵoı, Buryshy joq úılerde ósip-óngen». Árıne, búginde buryshsyz úı turǵyzý múmkin de emes. Alaıda, ata-baba rýhy menmundalap turatyn úı turǵyzý degenińiz bólek áńgime. Táýelsiz qazaq jurtynyń da babalar armandaǵan úıdi – Qazaqtyń qarashańyraǵyn bıikke kóterip, bekemdep, keregesin kerip, baýyn – altyn arqaýdy aldaǵy urpaqqa myqty qalpynda amanattaý basty paryzy. Bókeıhannyń kósem nemeresi aıtqandaı, «Qazaq balasy birigip, tize qosyp is qylsa – halyqtyq maqsat sonda oryndalady». Azat eldiń árbir azamatynyń mindeti bul. JÝRNALIST pen SÝRETShI