Memleket basshysynyń Bes ınstıtýttyq reformasy aıasyndaǵy «100 naqty qadam» Ult josparynyń 98-qadamy sheńberinde aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, kent jáne aýyldyq okrýg deńgeıinde jergilikti ózin ózi basqarýdyń derbes bıýdjetin engizý kózdelgeni belgili. Sondaı-aq, Jańǵyrtý jónindegi ulttyq komıssııa jergilikti ózin ózi basqarýdyń derbes bıýdjetin engizýdiń tásilderin pysyqtaǵanyna toqtalǵan mınıstr atalǵan zań jobasynda jergilikti ózin ózi basqarýdyń derbes bıýdjeti men kommýnaldyq menshigin engizý, jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń bıýdjettik prosesi jáne kommýnaldyq menshikti basqarýdaǵy ókilettikterin keńeıtý qajettigi maqsat etiletindigin aıtty.
«Bul zań jobasymen Bıýdjet, Salyq jáne Azamattyq kodeksterge, «Memlekettik múlik týraly», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin ózi basqarý týraly», «Jarnama týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýde. Sebebi, elimizdiń bıýdjet júıesi 3 deńgeıden turatyny ózderińizge belgili. Aýyldyq okrýgter deńgeıinde derbes bıýdjet joq. Búgingi tańda olar shamamen 2,5 myń ákimshilik birlikti quraıdy. 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap jergilikti ózin ózi basqarý bıýdjeti halyq sany 2 myń adamnan asatyn aýyldyq okrýg deńgeıinde, al 2020 jyldan bastap barlyq jerlerde memlekettik bıýdjettiń 4-shi deńgeıi retinde engiziletin bolady», dedi T.Súleımenov.
Osy oraıda, jergilikti ózin ózi basqarý bıýdjetiniń kiris kózderi salyqtyq túsimderden turatyndyǵyn aıta keteıik. Atap aıtqanda, tólem kózinen salyq salynbaıtyn kiristerden alynatyn jeke tabys salyǵy; jeke tulǵalarǵa salynatyn múlik salyǵy; jeke jáne zańdy tulǵalardan alynatyn kólik salyǵy; eldi mekenderdiń jerleri úshin jeke jáne zańdy tulǵalardan alynatyn jer salyǵy; aýdandyq mańyzy bar qalalar, aýyldar, kentter, aýyldyq okrýgterdiń aýmaqtary arqyly ótetin avtomobıl joldarynyń bólingen beldeýindegi syrtqy jarnamany ornalastyrǵany úshin alynatyn tólemaqy sekildi alymdardan quralady. Al salyqtyq emes túsimderde memlekettik múlikti jalǵa (jaldaýǵa) berýden túsetin kirister; kommýnaldyq menshikti satýdan túsetin kirister; jeke jáne zańdy tulǵalardyń erikti túrdegi alymdary; ákimderdiń «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Kodekste kózdelgen ákimshilik quqyq buzýshylyqtar úshin óndirip alatyn aıyppuldar qamtylǵan.
Mınıstrdiń málimdeýinshe, aýyldyq okrýg ákiminiń apparaty jergilikti qoǵamnyń jınalysynda mindetti túrde talqylanyp, kelisiletin jergilikti ózin ózi basqarýdyń bıýdjet jobasyn ázirleıdi. Al jergilikti ózin ózi basqarýdyń bıýdjetin aýdandyq máslıhat bekitip, onyń atqarylýy aýyldyq okrýg ákimi men onyń apparatyna júkteledi. Osylaısha, zań jobasynda jergilikti qoǵamdastyqtyń múddelerin eskere otyryp, bıýdjet shyǵystaryn josparlaýǵa múmkindik beretin tetikter kózdelgen.
Senatorlar talqylaǵan qujattardyń qatarynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jol júrisi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da boldy. Birinshi oqylymda maquldanǵan qujat jónindegi baıandamany Májilis depýtaty Vladıslav Kosarev jasady. Ol atalǵan zań jobasy Parlament Májilisiniń depýtattar toby ázirlegenin atap kórsete kelip, qujat Májiliste talqylaý barysynda qosymsha normalarmen tolyqtyrylyp, ondaǵy negizsiz shekteýler joıylǵanyn jáne engizilgen jańashyldyqtar joldaǵy tártipti kúsheıtýge yqpal etetinin alǵa tartty. «Aıryqsha atap ótkim keletini, máselen, eger kólikti polıseıler toqtatqan jaǵdaıda olardyń is-qımylynyń arnaıy tártibi bekitiledi. Iаǵnı, kólik quralyn toqtatqannan keıin qyzmetker kidirmeı oǵan jaqyn kelýge, ózin tanystyrýǵa, júrgizýshiniń talap etýi boıynsha qyzmettik kýáligimen tanystyrýǵa, toqtatý sebebin túsindirýge, sondaı-aq paıdalanylǵan jaǵdaıda ereje buzýshylyqty tirkegen quraldardyń málimetterin usynýǵa mindetti», dedi baıandamashy.
Sondaı-aq, bul zańmen kólikti toqtatqan kezde júrgizýshiniń polısııa is-qımyldaryn fotoapparat pen sýretbeıne túsirilim júrgizýge quqyǵy qamtamasyz etiledi. Sol sııaqty jolaýshylardy túngi ýaqytta turaqty emes avtotasymaldarmen tasymaldaýǵa jáne kólik quraldaryndaǵy aerografıkalyq sýretterge tyıym salýlar, júrgizýshi kýáliginiń jaramdylyq merzimi ótip ketken jaǵdaıda qaıta emtıhan tapsyrý talaby alyp tastalǵan. Esesine, kólikti masań kúıde tizgindegeni úshin nemese kýálandyrýdan ótýden bas tartqany úshin júrgizýshilerdi kýáliginen aıyrýdyń biryńǵaı úsh jyldyq merzimin belgileý qajettigi naqtylanǵan.
Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»