Birtutas ult muraty

Oblysymyzda etnosaralyq qarym-qatynasty nyǵaıtý jumystary 1992 jyldan bas­taý aldy. Sol jyldary oblys­ta 9 – grek, ózbek, túrik, cheshen-ıngýsh, koreı, uıǵyr, nemis, ýkraın jáne orys etnomádenı bir­lestikteriniń ókildikteri jumys at­qarsa, búgingi tańda óńirlik Qazaqstan halqy Assambleıasy shańy­raǵynyń astyna 26 etno­mádenı birlestikter birikti. Etnomádenı birlestik ulttardyń mádenıeti men salt-dástúrin saqtaý jáne nasıhattaýmen shektelmeı, qoǵamdyq-saıası mańyzy bar jumystardyń da qozǵaýshy kúshine aınaldy. Analar keńesi, medıatorlar, qoǵamdyq kelisim keńesteri, «Aqjelkendikter» qoǵamymyzǵa paıdaly isterdiń basynan tabylyp júr.  Sonymen qatar, Jambyl oblystyq Assambleıasynyń al­ǵashqy Dostyq úıin QHA-nyń 10 jyldyǵyna oraı Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev ashqan bolatyn. Dostyq úıi – oblystaǵy etnos ókilderin bir otbasyna biriktirgen kıeli shańyraq. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Dostyq úılerin damytý tujyrymdamasyna sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyq toıy qarsańynda «Kóne Taraz» tarıhı-mádenı ortalyǵynda jańa Dostyq úıi paıdalanýǵa berildi. Sáýletine dáýleti saı ǵımaratty salýǵa memleket qazynasynan  1 mlrd 277 mln teńge jumsalyp, búginde el ıgiligine aınaldy.  Sondaı-aq, búgingi kúnniń ózekti máselesi – qoǵamnyń sanasyn ózgertý arqyly rýhanı baı, básekege qabiletti ult­ty qalyptastyrýda uıymǵa «Jańǵyrýdyń negizi – turaqtylyq, birlik, kelisim» uranymen ótken QHA-nyń HHV sessııasynda taǵy da úlken úmit artylyp, tyń mindetter júkteldi.  Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti, QHA Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev sessııada qazirgi tańda júıeli jańǵyrý búkil el jumystarynyń basty qazyǵyna aınalǵanyn aıta kelip, bir-birine sabaqtas úsh jańǵyrýdy – ekonomıkalyq, saıası, rýhanı jańǵyrýǵa el bolyp batyl kirisip ketkenin atap ótti.  Ekonomıkalyq, saıası jań­ǵy­rýmen qatar, qazirgi jahandaný úderisi óte kúshti jáne jedel ótip jatqan dáýirde rýhanı jańǵyrýdyń da Táýelsiz Qazaqstannyń bolashaǵy úshin mańyzy zor. Osy kezge deıin tarıhtyń tar kezeńinde «myń ólip, myń tiril­gen» rýhy myqty qazaq halqy búgingi tańda qaıtse óziniń derbestigin, ulttyq kelbe­tin saqtaı alady degen ulttyq, eldik máseleniń basty suraqta­ryna Elbasy «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdar­lamalyq, tereń mazmundy maqalasynda jaýap bergen. Assambleıa sessııasynyń ju­my­synda Elbasynyń mem­le­kettiń basty kapıtaly adam­nyń, tutas halyqtyń rýhanı jańǵyrýyna, onyń mańyzy men atqarylatyn jumystardyń aýqymyna jan-jaqty toqtalýy tegin emes. О́ıtkeni Uly Dala eli túrli tarıhı kezeńderde óktem bılikten qııanat kórip, ata mekeninen eriksiz qonys aýdaryp, qazaq dalasyna ornyqqan, sóıtip búginde qazaq halqymen taǵdyr biriktirip, baýyrlasyp ketken kóptegen etnos ókilderimen qatar ómir keshýde. Bul jóninde Elbasy Táýelsizdik týraly tolǵana aıtqan sózderiniń birinde «Kóp ultty bolýymyz – bizdiń baılyǵymyz, maqtanyshymyz» dep atap kórsetken edi. Sol sebepti de Rýhanı jańǵyrý máse­leleri, atqarylar jumystary bárimizge ortaq. Buǵan Assambleıa sessııasynyń jumysynda basa nazar aýdaryldy.  Qazaqstan Respýblıkasynyń rýhanı turǵydan jańǵyrǵan azamaty qandaı bolýy kerek? Elbasy Assambleıa músheleri aldynda muny tarata baıandady. «Men eń aldymen bolashaq qazaqstandyqtyń bolmysyn aıqyndap, qandaı bolýy qa­jet­tigin atap óttim. Birinshiden, ol – álemdik básekege qabiletti ja­sampaz tulǵa. Ekinshiden, aldyna naqty maqsattar qoıyp, soǵan umtylatyn pragmatık ári realıst. Úshinshiden, ult­tyq biregeılikti nyǵaıtyp, ulty­nyń damýyn tejeıtin bar­lyq nárselerden bas tartatyn adam. Tórtinshiden, bilim­niń saltanat qurýyn eń mańyz­dy is sanaıtyn, jahandyq bilim­niń shyńyna shyqqan jan. Besin­shiden, tek evolıýsııalyq damý ǵana halqynyń ósip-órken­deýine múmkindik beretinin jaq­sy túsinetin sanaly azamat. Al­tynshydan, ol – túrli til­derdi meńgergen, álemniń úzdik tájirıbelerin alýǵa jáne zaman talaptaryna saı ózgerýge qabiletti, sana-sezimi ashyq adam», dedi Nursultan Nazarbaev.  Bul – búgingi zamanǵy ýa­qyt talaby. Elbasy aıtqan qa­zirgi zaman adamyna qajetti qasıetterdiń qaı-qaısy da óte mańyzdy. Mundaǵy eń bas­ty máseleniń biri – halyqtyń ulttyq kodyn saqtaý jaıy. Til, dil, dástúr-salt, ulttyq mi­nez, ózimizge ǵana tán halyqtyq qa­sıet-qundylyqtarymyzdy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap damytý – bul anyq baǵytty, aıqyn jos­pardy talap etetin uzaq mer­zimdi aýqymdy jumystar. Elbasy bul rette atqarylýǵa tıis­ti naqty jumys baǵyttaryn da aıqyndap berdi. Egemen eli­mizdiń shańyraǵy bekı túsý úshin Uly Dala elinde taǵdyr qos­qan etnos ókilderiniń ynty­maq-birligi, sonymen qatar, Qazaq­stanǵa degen súıispenshiligi men onyń aldyndaǵy jaýapty azamattyq seziminiń, maqtany­shynyń joǵary bolýy asa qymbat. Sondyqtan da azamattyq biregeılik pen birtutas ult máse­lesi de sol tilektiń, nıettiń bir­liginen, tazalyǵynan týyndap jatatyn tabıǵı prosess bolýy tıis. Muny biz qazirdiń ózinde jaqsy sezinip júrmiz.  Qazaq jerinde baqytyn eńbekten taýyp, eldiń yrys-nesibesin arttyryp, ulttyq tutas­tyqtyń jarqyn úlgisi bo­lyp júrgen adamdar qan­shama! Mundaı jandar sharýa­shylyqtyń, bıliktiń barlyq salasynda da bar. Olar aǵynan jarylyp, Qazaqstandy óz Otany sanaıdy, qıyn-qystaý ýaqytta pana bolǵan qazaq halqyna rızashylyq sezimin esh jasyrmaıdy. Mine, osyndaı taza nıet pen tilekten qazaqstandyq ulttyq biregeılik týyndaıdy. Muny árbir etnos ókili jaqsy túsinedi. Búginde memleket tarapynan olardyń jan-jaqty órkendeýine barlyq múmkindikter jasalyp keledi. «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» qatarynan elimizge maqtanysh bolatyn, úlgi tutatyn ózge etnos ókilderiniń de bolýy zańdylyq bolyp sanalady. Sol sebepti rýhanı jańǵyrý baǵyttaryn júzege asyrýda Qazaqstanda turatyn ózge ult ókil­deri birtutas bolyp birigip, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shy­ǵara jumyla kirisý qajet­ti­gine Elbasy basa nazar aýdardy. Tarıhy tereńge tamyr tart­qan Jambyl oblysy – búginde yntymaǵy jarasqan túrli ult ókilderi birlese ómir keship, baqytyn eńbekten taýyp jatqan qut daryǵan ólke. Onyń árbir taý-tasynyń, ózen-sýynyń, saı-jyrasynyń syryn ishine búkken tarıhyn bilý, zertteý men zerdeleý, sóıtip keıingi urpaqqa ulaǵat etip otyrý – ortaq paryz. Týǵan ólkeniń tarıhy men kórkem tabıǵatyn tereń bilip-sezinip ósken jas urpaqtyń Elbasy aıtqandaı, erteń Týǵan eliniń qadir-qasıetin baǵalaı biletin shyn azamaty bolyp qalyptasary sózsiz. Sol sebepti ólke tarıhyn Qazaqstannyń tereń tarıhy jáne búgingi jar­qyn kelbetimen ushtastyra bilip, jas urpaqtyń sanasyna sińirý – rýhanı jańǵyrýdyń alǵysharttarynyń biri dep bilemiz. Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn saltanatyn abyroımen atqarǵan Jambyl oblysynyń bul rette tarıhı jádigerleri moldyǵymen, olardy álem jurtshylyǵynyń moıyndaýymen maqtana alady. Aqtóbe – Balasaǵun, Qulan, О́r­nek, Qostóbe, Aqyrtas sekildi 5 tarıhı-mádenı muramyzdyń IýNESKO tizimine enýi – ulttyq maqtanysh. Al olardyń rýhanı jańǵyrýda orny erekshe. Jastardyń sana-seziminiń qalyptasýy men rýhanı jań­ǵyrýy tek ótkendi bilý arqyly ǵana emes, sonymen qatar álem tanyǵan bilim-ǵylymnyń qa­zirgi ozyq úlgilerin oqyp-tanýmen de óristeýi qajet. HHV sessııaǵa qatysqan Assambleıa músheleri aldynda Elbasy «Jańa gýmanıtarlyq bilim» jobasyna taǵy da aıryqsha mán bere toqtalyp, álemniń jetekshi tilderindegi eń úzdik oqýlyqtardy qazaq tiline aýdarý otandyq bilimdi jańa deńgeıge kóteretinine senim bildirdi. Búginde satylap is júzine asyryla bastaǵan úsh tildi bilim alý jaıy da álemdik bilim-ǵylymǵa, ozyq tehnologııaǵa jol ashpaq. Rýhanı jańǵyrý tuıyqtalý arqyly emes, qaıta kerisinshe sananyń ashyqtyǵymen, damyǵan ózge elmen teń dárejeli qarym-qatynas jasaı alýmen, jaqsysyn taný, ıgerý arqyly oryndalmaq. О́zgelerdiń kóleńkesinde qalyp, sońynda qalmaý úshin de aǵylshyn tilin jastardyń erkin ıgerýi qajet.  Elbasy ulttyq birlikti nyǵaıta túsýde basqa barlyq mem­lekettik organdarmen qa­tar, Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń da kúndelikti, turaqty jumystar atqaryp kele jatqanyna toqtaldy.  Sondaı-aq, Memleket basshysy aqparattyq jumystarǵa erek­she mán berip, 2018 jyly Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń kópfýnksııaly mýltımedıalyq portalyn ashýdy, «Qazaqstan halqy» ınteraktıvti tarıhı kartasyn jasaýdy tapsyrdy. «El ıesi – qazaqtyń mem­leket quraýshy retindegi aıryqsha rólin eskere otyryp jasalýǵa tıis elektrondy karta ejelgi qazaq jerinde san túr­li ult ókilderiniń uıysý prosesin kórneki jáne tolyq kór­setip beredi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligine, QHA-men birle­sip, ǵylymı negizde osy ınterak­tıvti kartany jasap, kelesi jyly «Alǵys aıtý» kúnine oraı tusaýyn kesýdi tapsyramyn», dedi Elbasy. Sonymen qatar, bıznes, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı zııaly qaýym ókil­derin «Týǵan jer» jobasyna qaty­sýǵa jáne óz aýyldastaryn qoldaý úshin kúsh jumyldyrýǵa shaqyrdy. Búgingi tańda ulttyq sanany jańǵyrtý, Assambleıa aldyndaǵy mindetterdi iske asyrýǵa baǵyt­talǵan aýqymdy jumystar Jam­byl óńirinde de qarqyndy júr­gizilip otyr. Oblys assam­bleıasynyń HH sessııasynda óńir basshysy 2017 jyldyń ja­ńa mindetterin aıqyndaýda óz oıyn bildirdi. Qoǵamdyq ke­li­sim men etnosaralyq qaty­nasty nyǵaıtýǵa arnalǵan is-shara­lardyń keshendi jospary bekitildi.

Marjan QOJAEVA,  Jambyl oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń  orynbasary, hatshylyq meńgerýshisi