Kádeniń qadirin bileıik

Kún saıyn kemi 30 shaqyrym júgirmese, as batpaıdy, uıqysy buzylady! «Júgirińder, halaıyq, júgirińder!» deıdi. Mine, naǵyz keńes azamaty! Aýdannyń birinshi hatshysy jelaıaqtyń ıyǵyna púlishten tigilgen ne belbeýi, ne zerli oıýy joq salbyrańqy kók shapan jaýyp, qolyna dombyra ustatty. Aýdandyq gazettiń jap-jas tilshileri «Jelaıaq dombyrany ne ister eken?» degen saýalǵa jaýap tappaı, oıymyz on saqqa júgirip ókinip-aq qap ek sonda. «Popqa baıan ne kerek?» degen orys maqalyn esińizge túsirińizshi?!.  Satyp alýǵa dombyra da tapshy, kózge qorash kórinse de kók shapanynyń ózi qat keńestik zaman-aı deseńizshi! Sóıtip júrip 90-jyldarǵa jettik. Fosfory taýsylyp, býdaq-býdaq tútini óshken Jambyldyń sýperfosfat zaýytyna shetelden ınvestorlar kele qalsyn! Kútip alýshylar bir qaınaýy ishindegi kelisimsharttyń dúmbilezdigine qaramastan, qonaq­tarymen syılasýdyń jóni osy-aý dep shamalap, sheteldikterge shapan jaýyp, qoldaryna bir-bir dombyra ustatady. Taıaý Shyǵysty betke alǵan áýe laıneri Alataýdyń ıyǵynan asqanda meımandarmen qımaı qoshtasyp turǵan tarazdyqtar áýejaıdyń qoqys salatyn kir-kir temir jáshiginde qos dombyra men qos shapannyń eshkimge kereksiz úıme-júıme jatqanyn bilmeıtin...  1961 jyly 12 sáýirde Jer sharyn aınalyp kelip jerge túsken Iýrıı Gagarın  Saratov oblysynyń egis dalasyna «adasyp» qonady. Jergilikti selsovettiń tóraǵasy tuńǵysh ǵaryshkerge uıalǵan tek turmastyń kerimen saltanatty túrde «Tyń jerlerdi ıgergeni úshin» medalin tosynsyı retinde tapsyrypty. Keıingi ǵaryshkerlerdiń tósine tyń ıgerýshiler medalin taǵý dástúri sodan qalǵan. Ol da bir qyzyq! Torǵaı dalasyna topyrlap túsip jatatyn ǵaryshkerlerge shapan jabýdy biz áli de toqtatar emespiz, ázirge...  Sheteldik qonaqqa qyl aıaǵy syı jasaýdy da bilmeıtin kezeńder artta qaldy! Elimizdiń dúkenderinde kádesyıdyń myń san túri syqıyp tur. Shapandy da jónimen kıgizemiz, dombyra sekildi ulttyq qundylyqtarymyzdy eshkimdi jatsynbaı ala sap júgirýdi qoıdyq, bir sózben aıtqanda, kóre-kóre «kózimiz ashyldy»! Qazaqstannyń memlekettik qyzmetshileri ótken jyldan bastap zańdyq normalarǵa sáıkes elimizde 10 aılyq eseptik kórsetkishten asatyn syılyq alýǵa ózderine tyıym salynǵanyn jaqsy biledi. Mundaı syı-sııapattar qozǵalysyn rettep turatyn zań aktilerine baǵyný – álemdik tájirıbede ejelden bar. Máselen, AQSh-tyń federaldyq qyzmetkerleri men qyzmetshileri, Prezıdenttiń ózi de, shetelden alǵan syılyǵynyń quny 305 dollardan assa, deklarasııalyq qujat toltyrady. Ári ol zatty memlekettik arhıvke ótkizýge mindetti, syılyq tym unap qalsa, óz aqshasyna satyp alýǵa ruqsat. Kimniń ne alǵany, qandaı syı-sııapatqa ıe bolǵany eldegi Federal Register habarshy-jýrnalynda taıǵa tańba basqandaı etip jazylady. AQSh-ta memlekettik qyzmetker baǵasy 50 dollardan artyq syılyq alsa, ol paraǵa telinip, qyzmetkerdiń ústinen qylmystyq is qozǵalady! Fransııany uzaq basqarǵan prezıdent Fransýa Mıtterannyń asyl tuqymdy arǵymaqty, odan keıingi prezıdent Jak Shıraktyń AQSh prezıdenti Bıll Klınton syılaǵan  «Rolex» saǵatyn keri qaıtarýy – eldegi syı-sııapat týraly zańǵa baǵynýdan týǵan talaptar.  ...Bıylǵy Almatyda ótken XXVIII Dúnıejúzilik stýdentter ýnıversı­a­­- da­synda mánerlep syrǵanaýshy Denıs Ten erkin syrǵanaýyn aıaqtaǵan tusta, áldekim sportshyǵa qurmet kór­setip, muz aıdynyna taqııa laq­tyrdy. Aıdynǵa gúl, áıel sport­shy­ǵa qýyrshaq laqtyrý ádeti bar. Bi­raq... álgi qazaqtyń qasıetti bas kıimi jan­kúıerler súıiktisine aınalǵan De­nıske buıyrmady, aıdyn betindegi qo­qysty jınaýshylar ábjildik tanytyp taqııany sportshydan buryn ilip alyp ket­ti. Sol taqııanyń taǵdyry Taraz áýe­­jaıyndaǵy baıaǵy umytylmas oqı­­­ǵany eriksiz eske saldy-aı!.. Qa­zaq bas kıimin eshkimge syılamaıdy, laq­­­tyrmaq túgili, jerge qoıýǵa qı­maı­­dy! Jankúıer jetkinshekke ata-ana­sy jazylmaǵan zań ispetti qatal dás­tú­ri­mizdiń baryn eskertpegen eken-aý dep ókinip qaldyq!..