IJО́ 4,2 paıyzǵa ósti
Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenovtiń habarlaýynsha, eldiń ishki jalpy ónimi bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 4,2 paıyzǵa ósken. Mınıstrdiń málimdeýinshe, el ekonomıkasynyń ahýaly bırjalyq taýarlarǵa baǵanyń turaqtanýy, Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesi elderindegi ekonomıkalyq belsendiliktiń artýy, sonymen qatar álemdik ekonomıkanyń ósimi turǵysynan artqan. Árıne, syrtqy jaǵdaıdyń turaqsyzdyǵy men syrtqy saýdadaǵy baǵanyń ózgermeliligi el ekonomıkasyna áser etpeı qoımaıdy. Shyny kerek, ótken jyldyń ózinde álemdik shıkizat qunynyń qubylýy bizdi de biraz álekke salǵan. Bıyl da munaı sonshalyq qymbattap, qaryq qyla qoıǵan joq. Máselen, bıylǵy maýsym aıynda munaı baǵasy barreline 46,9 dollarǵa deıin quldyrady. Degenmen, alty aıdyń qorytyndysy boıynsha, ol barreline 52,2 dollar deńgeıinde qalyptasty, bul 2016 jylǵy osy kezeńmen salystyrǵanda úshten bir ese joǵary. Bastysy, sońǵy kezde barlyq negizgi metaldarǵa baǵanyń óskendigi bilinip otyr. Osyǵan da baılanysty shyǵar, HVQ baǵalaýyna sáıkes, 2017 jyly ekonomıkalyq belsendiliktiń qaıta jańartylýy álemdik ekonomıkanyń 3,5 paıyzǵa deıin ósýin qamtamasyz etedi depti. Naqtylanǵan málimetter boıynsha, bıylǵy jyldyń 1 toqsanynda eýroaımaqtyń ishki jalpy ónimi jyldyq máninde 1,7 paıyzǵa, Reseıde – 0,5 paıyzǵa, Qytaıda 6,9 paıyzǵa ósken. Al buǵan qarap bizdiń de bıyl «jaman bolmasymyz» bilinetindeı. Oǵan Ulttyq ekonomıka mınıstriniń syrtqy faktorlardyń Qazaqstan ekonomıkasyna jaǵymdy áserin jáne ekonomıkamyzdyń ishki damý parametrleriniń birte-birte turaqtanýyn atap ótkendigin qosyńyz. Ulttyq ekonomıka mınıstriniń málimetinshe, ótken alty aıda elimiz boıynsha ónerkásipte 7,8 paıyzǵa, aýylsharýashylyq ónimderiniń óndirisinde 3,1 paıyzǵa ósim baıqalǵan. Qurylys jumystarynyń kólemi 5,9 paıyzǵa artyp, turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý kólemi 11 paıyzǵa ulǵaıǵan. О́ndiristik sektormen qatar, qyzmet kórsetý salasy men bólshek saýdada da ósim bary aıtyldy.
«Elimizdiń qarjy naryǵynda turaqty jaǵdaı saqtalyp otyr. Elimizdiń halyqaralyq qory 2017 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha, Ulttyq qordyń aktıvterin qosa alǵanda, 1,9 paıyzǵa artyp, 92,4 mlrd AQSh dollaryn qurady», dedi mınıstr. T.Súleımenov, sonymen qatar, jyl basynan beri teńgeniń nyǵaıý áseriniń joıylýy aıasynda ınflıasııanyń baıaýlaǵanyn jetkizdi. Bıylǵy maýsymda jyldyq ınflıasııa 9,8 paıyzdyq tarmaqqa 7,5 paıyzǵa deıin tómendegen. Ortasha aılyq jalaqy nomınaldy mánde 1,9 paıyzǵa, ıaǵnı 140,8 myń teńgege deıin ósken. Al jumyssyzdyq deńgeıi 4,9 paıyz deńgeıinde saqtalǵan.
«Birinshi jartyjyldyqta syrtqy jáne ishki damý jaǵdaılarynyń jaqsarýy aıasynda Qazaqstan ekonomıkasy óziniń ósýin jalǵastyrdy. Endi osy ónerkásip óndirisiniń qol jetken qarqynyn ustap turý úshin ekinshi jartyjyldyqta salalar birinshi jartyjyldyqqa qaraǵanda neǵurlym joǵary serpinde ósýi kerek», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri. Bul rette, sońǵy 5 jylda IJО́-niń 60 paıyzy ekinshi jartyjyldyqta ekonomıka belsendiliginiń artýy esebinen qalyptasqanyn aıtyp, oǵan mysal da keltirdi. Máselen, 2016 jyly IJО́-niń 1,0 paıyzǵa ósýi kezinde birinshi jartyjyldyqta ósý 0,1 paıyzdy quraǵan, al ekinshi jartyjyldyqta ekonomıkanyń ósýi 2015 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 1,6 paıyzǵa deıin jedeldegen. Sol sebepten bıylǵy jyldyń basynan bastap ekonomıka damýynyń aǵymdaǵy serpinin saqtaý úshin maýsymdyq faktorlardy esepke ala otyryp, ishki jalpy ónimniń ósýi 3-toqsanda 4,1 paıyzdan jáne 4-toqsanda 4,3 paıyzdan tómen bolmaýy tıistigin alǵa tartty. Osyǵan baılanysty, memlekettik organdar men ákimdikterdiń negizgi mindeti óndiristiń qol jetkizgen ósý qarqynyn saqtaý, ınflıasııa deńgeıiniń nysanaly parametrin qamtamasyz etý, jańa jumys oryndaryn qurý jáne eldegi áleýmettik turaqtylyqty saqtaý úshin tyǵyz ári úılestirilgen jumys júrgizý bolýy tıis.
«Jospar – 106,8 paıyz»
Otyrysta birinshi jartyjyldyqtaǵy qarjy salasyndaǵy jaǵdaı týraly Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary O.Smolıakov, al respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdiń shyǵys jáne kiris bólikteri týraly, aqsha-nesıe saıasatynyń yntalandyrýshy rólin qalypqa keltirý úshin bank sektoryn saýyqtyrý sharalary týraly Qarjy mınıstriniń orynbasary B.Sholpanqulov baıandady. B.Sholpanqulovtyń málimetinshe, memlekettik bıýdjettiń kiristeri transfertterdi eseptemegende, 3407,2 mlrd teńgeni nemese jospar boıynsha 106,8 paıyzdy quraǵan. Respýblıkalyq bıýdjet boıynsha kiristerdiń oryndalýy 103,8 paıyz, jergilikti bıýdjet boıynsha 114,3 paıyz boldy.
Jıynda Premer-Mınıstr elimizdiń bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý máselelerin qaraý qorytyndysyn shyǵara otyryp, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa Memleket basshysynyń ekonomıka ósimin odan ári qamtamasyz etý úshin bergen tapsyrmalaryn sheshý boıynsha júıeli sharalardy jalǵastyrýdy tapsyrdy. «Statıstıkalyq málimetter kórsetkishi jaman emes. Bul ortaq jumysymyz, Elbasynyń tapsyrmasyn ortalyq, óńirlerdegi jergilikti atqarýshy organdar birlesip atqardyq. О́sim, joǵaryda atap ótilgendeı, 4,2 paıyz boldy. Degenmen, negizgi jumystardy ekinshi jartyjyldyqta atqarýǵa týra keledi. Biz dál osy qarqyndy ustap turýǵa tıispiz. Sondyqtan bosańsýǵa bolmaıdy», dedi B.Saǵyntaev. Sonymen qatar bıýdjet qarjysynyń shyǵys bóliginiń oryndalýyna monıtorıng júrgizý qajettigin atap ótti. «Artta qalyp jatqan jaıttardy da kórip otyrmyz. Áli de jarty jyl ýaqyt bar», dedi Úkimet basshysy.
7,3 myń páter berildi
Úkimet otyrysynda qaralǵan kelesi másele – «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasyn iske asyrýdyń aralyq qorytyndylary týraly Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baıandady. «Nurly jer» baǵdarlamasyn iske asyrý halyq úshin turǵyn úıdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda bıyl bastaldy. Baǵdarlama halyqtyń áleýmettik jaǵynan osal toptary úshin jalǵa beriletin turǵyn úı salý, jeke turǵyn úı qurylysyn damytý, turǵyn úı qurylys jınaqtary júıesi arqyly ótkiziletin nesıelik turǵyn úı salý, jeke qurylys salýshylardy turǵyn úı salýǵa yntalandyrý, ıpotekalyq kredıt berýdiń qoljetimdiligin arttyrý sııaqty bes baǵyttan turady. Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń málimetinshe, birinshi jartyjyldyqta barlyq kózder esebinen 5,5 mln sharshy metr nemese 47,7 myń páter men úı paıdalanýǵa berilgen. Bul 2016 jyldyń osy kezeńinen 11 paıyz joǵary. Memlekettik qarajat esebinen «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 7,3 myń páter paıdalanýǵa berildi.
«Turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý jaǵynan Astana men Almaty qalalary ozyq keledi. Astanada 1,5 mln sharshy metr baspana paıdalanýǵa berilse, Almaty 928 myń sharshy metr turǵyn úı saldy. Budan bólek, Mańǵystaý men Ońtústik Qazaqstan oblystaryn atap ótken jón», dedi J.Qasymbek. Mınıstrdiń aıtýynsha, basqa aımaqtarda da turǵyn úı qurylysynyń jandanýy baıqalady. Alaıda Almaty men Pavlodar oblystarynda baspanany paıdalanýǵa berý jumysy baıaý. «Qazirgi kezde salynyp jatqan qurylys nysandaryn ýaqytynda tapsyrý úshin aımaqtarǵa 33 mlrd 800 mln teńge aýdaryldy. Sonyń 29 mlrd 300 mln teńgesi ıgerildi. Jalpy, respýblıka boıynsha 3 633 shaqyrym ınjenerlik jeliler tartý josparlanyp otyr. Ákimdikterdiń qazirgi málimetine sáıkes, osy ýaqytqa deıin 1 436 shaqyrym jeli tartyldy», dep atap ótti mınıstr. Aıta ketsek, turǵyn úı salý úshin jaryq, sý jáne taǵy basqa ınjenerlik jeliler bolýy shart. Búginde sol jelilerdi salý jaǵynan Qaraǵandy, Ońtústik Qazaqstan, Aqmola men Batys Qazaqstan oblystarynda jumystar baıaý júrýde eken.
Otyrysta baǵdarlamanyń tórt baǵytyn iske asyrý týraly «Báıterek» holdınginiń basqarma tóraǵasy E.Dosaev baıandady. Al óńirlerdegi jaǵdaı týraly Soltústik Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynyń ákimderi Q.Aqsaqalov pen B.Baqaýov esep berdi.
Jumys jandana túsýi tıis
Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev «Nurly jer» baǵdarlamasynyń júzege asý barysyn talqylaý qorytyndysynda Investısııalar jáne damý mınıstrligi men «Báıterek» holdıngine halyqtyń qajettilikteri men azamattardyń ony satyp alýǵa daıyndyǵyn eskere otyryp, bólinetin qarajatty jáne turǵyn úı qurylysy kólemin josparlaýdy baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha, «Nurly jer» baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda bólinetin qarajatty maqsatty jumsaýdy qamtamasyz etý jáne jeke qurylys salýshylardy tartý boıynsha jumysty kúsheıtý qajettigin tilge tıek etti. Premer-Mınıstr ákimderge bıýdjet qarjysyna qaraı bermeı, jeke menshik qurylys salasyn damytý máselesin de nazardan tys qaldyrmaýdy eskertti. Úkimet basshysynyń aıtýynsha, ótken aptada Prezıdent Nursultan Nazarbaev buǵan deıin bólingen 210 mlrd teńgeni qaıta taratý sharasyn maquldady. Endi, ol aqsha ákimdikterge kredıttik baspanany salý úshin aýdarylatyn bolady. «Ol qarajatty durys aınaldyryp, «revolverlik» ádispen qurylysqa qaıta salyp otyrǵan jón. Biraq jeke menshik qurylys salasyn da umytpaý qajet», dedi Úkimet basshysy.
Oblys ákimdikterine «Nurly jer» baǵdarlamasynyń barlyq baǵyttary boıynsha jumysty jandandyrý, jappaı qurylys salatyn jerlerdi aldyn ala anyqtaý jáne taıaý jyldarǵa turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlarynda qarastyrylǵan kólemde jobalaý-smetalyq qujattar jasaýǵa jergilikti bıýdjetten ýaqytyly qarajat bólýdi qamtamasyz etý tapsyryldy.
Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»