Búginde ekonomıkasynyń aýqymdy bóligin shaǵyn jáne orta bızneske júktegen elderdiń damý adymy tańqalarlyq. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselesine basymdyq bergeni málim. «Bizdiń strategııalyq maqsatymyzdyń biri – eldiń ishki jalpy ónimindegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 2050 jylǵa qaraı kem degende 50 paıyz bolýyn qamtamasyz etý. Bul – óte órshil maqsat, biraq oǵan qol jetkizýge bolady», degen bolatyn. Elimizde Elbasy tapsyrmasymen ekonomıkanyń osy salasyn damytý jumystary júrip jatyr. Oǵan memleket tarapynan kómek te zor. Al endi jastar kásipkerliktiń zamanaýı qyr-syryn bilýi jáne olardy bızneske beıimdeý úshin aldymen kásipkerlik bazalyq bilim kerek. Joǵary oqý ornynda alǵan kásipkerlik bilim jastar ómirge aralasyp, kásipke umtylǵan kezde olardyń qanatyn qataıtyp, oıyn óristetedi. Eger bolashaq maman kásipkerlik jóninde bazalyq bilim alsa, shaǵyn jáne orta bıznestiń de ómirsheń ári tabysty bolaryn álemdik tájirıbe kórsetip keledi. Kásipkerlik bilim berý 1940 jyldardyń aıaǵynda AQSh-ta bastalǵan, sonyń ishinde kásipkerlik boıynsha MVA baǵdarlamasy birinshi ret Garvard ýnıversıtetinde engizildi.
Eýropalyq komıssııa 2003 jylǵa deıin kásipkerlik bilimge asa nazar aýdarǵan joq. Degenmen, qazir Eýropalyq keńestiń 28 elinde kásipkerlikke beıimdeıtin kýrstar ýnıversıtet deńgeıinde jáne bilim berýdiń barlyq júıesinde ótkiziledi. 2012 jyly ýnıversıtetterde kásipkerlik bilimdi mindetti pán retinde álemde alǵashqylardyń biri bolyp Qytaı engizdi. 2013 jyly Eýroodaqtyń 23 elindegi 91 ulttyq jáne transulttyq jobalarǵa iri zertteý júrgizgende, onyń qorytyndylary kásipkerlik bilim alǵandar men almaǵandardyń aıyrmasyn naqty kórsetken. Mysaly, zertteý saraptamasy kórsetkendeı, kásipkerlik bilim alǵan stýdentter bolashaqta óziniń jeke bıznesin qınalmaı bastaıdy jáne olardyń kompanııalary kásipkerlik bilim almaǵandarmen salystyrǵanda ınnovasııalyq, sonymen qatar, tabysty bolýy ábden yqtımal. Kásipkerlik bilim alǵan túlekter jumyssyzdar qatarynda qalmaıdy, kóbinese olardyń turaqty jumys orny bolady. Qatarlastarymen salystyrǵanda olardyń jaqsy jumys ıesi jáne mol tabys tabatyny belgili bolǵan.
Sońǵy ekonomıkalyq zertteýler Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznes sektorynyń ekonomıkalyq salymy tómen ekenin kórsetti. Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznes qarqyn ala qoıǵan joq, baıaý damyp keledi. Dúnıejúzilik bank málimetteri boıynsha, Qazaqstannyń shaǵyn jáne orta kásipkerligi sektorynda nápaqasyn tabatyndar elimizdegi barlyq jumyspen qamtylǵandardyń 28 paıyzyn quraıdy, al álemdik kórsetkish 63 paıyz. Soǵan qaramastan Qazaqstanda shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń 300 000 nysany tirkelgen. Az emes sekildi, biraq shynaıy kórinis bulaı emes. Osynsha nysannyń jartysynan sál astamy ǵana áreket etedi. Elimizde «jasyryn kásipkerler» sany kóp degen boljamǵa qaramastan, startaptar úlesi tómen kúıinde qalýda jáne azdaǵan fırmalardyń shaǵyn kásipkerlikten orta kásipkerlikke nemese orta kásipkerlikten iri kásipkerlikke ótý úderisi de joq emes. Elimizde kásipkerlik bilim berýdiń mańyzy óte joǵary bolmaq. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda «Orta jáne joǵary bilimniń oqý baǵdarlamalarynyń baǵyty men ereksheligin ózgertý, sonyń ishinde tájirıbelik daǵdylardy oqytý jáne tájirıbelik biliktilikti ıgerý», ıaǵnı oqytý ádisterin jańǵyrtý qajettiligi aıtylǵan bolatyn. Kásipkerlik daǵdylaryn jas kezden úıretý ıdeıasy, kásipkerlik bilimdi oqytý júıesi «Qazaqstan-2050» Strategııasynda aıtylǵan osy maqsattarmen tonnyń ishki baýyndaı úılesedi.
Ábdirahman NAIZABEKOV, Rýdnyı ındýstrııalyq ınstıtýtynyń rektory, professor, tehnıka ǵylymdarynyń doktory
RÝDNYI