Uly murat – bilimniń saltanat qurýy

Keńeske qatysýshylar aldymen oqý­shylardyń tehnıkalyq shyǵarma­shy­lyǵy men bilim salasyndaǵy Syr óńiri­niń jetistikterine arnalǵan kórmeni ara­lady. Osydan keıin jıynda ótken oqý jylynyń qorytyndysymen qatar sala­da­ǵy jańalyqtar jóninde jan-jaqty aı­tyldy.

– Urpaq tárbıesinde óz eliniń tarıhyn, mádenıeti men salt-dástúrin qadir tuta otyryp, ony jańasha baıytý – bizde ejel­d­en qalyptasqan dástúr. Elbasy sol ıgi dástúrge jańa baǵyt, tyń serpin be­­rip, búkilhalyqtyq qozǵalysqa aı­nal­­­dyrdy. Bul barshamyzdyń kópten kút­­ken kókeıdegi muratymyz bolatyn. Son­dyqtan, men sizderdi osy iste saıası saý­attylyq, azamattyq belsendilik, ká­sip­tik biliktilik, eń bastysy, týǵan jer men elge, Otanǵa degen shynaıy súıis­pen­shilik tanytýǵa shaqyramyn, – dedi oblys ákimi Q. Kósherbaev. 

Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý Qazaq­stan­­nyń el retinde jańǵyryp je­ti­lýdiń múlde jańa, mazmundyq jáne sapalyq tur­ǵydan burynǵydan bólek, áldeqaıda bı­ik satysyna talpynysy. Kóp keshikpeı-aq qoǵam osy ıgi bastamanyń alǵashqy ná­tıjesin sezine bastaıdy. Bul sonymen bir­­ge, ózimizben qatarlas basqa birde-bir el­de joq, erekshe «áleýmettik ınjınırıng» jobasy.

Rýhanı jańǵyrýdyń mektep jáne ustaz­dar úshin asa mańyzdy bolýynyń bir­ne­she sebebi bar. Memleket pen qoǵamdy ishi­nen jańartyp, adamnyń sanasyn óz­gertý arqyly elge jańa sapa berýdi kóz­degen baǵdarlama jeke tulǵalyq sananyń ózgerýi negizinde iske asady. Sondyqtan da, bul baǵdarlamanyń ár qadamy jańa tu­r­patty tulǵa tárbıeleý, azamat ósirý, ma­man daıarlaý jumysymen qatar júredi. 

– Bul rette rýhanı jańǵyrýdyń basty tiregi – ustazdar, al onyń iske asyrylatyn negizgi alańy bizdiń oqý oryndarymyz bolmaq. Sondyqtan da bıylǵy tamyz keńesin «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýyna bilimniń úlesi» taqyrybynda uıymdastyrǵandy jón kórdik. Elbasy bıylǵy Joldaýyna arqaý etken úshin­shi jańǵyrý ádettegishe, negizinen, eko­nomıkalyq qýatty ústemeleýmen shek­tel­meıdi, – dedi Qyrymbek Eleýuly. 

Jalpy, rýhanı jańǵyrýdyń negizi – bilim hám básekege qabilettilik. Son­dyq­tan da Elbasy belgilep bergen osy ba­symdyqty júzege asyrýda mektep pen ustazdyń alar orny aıryqsha. Biraq qoǵamdaǵy qozǵaýshy kúshke aınalýy úshin árbir muǵalim aldymen ózi rýhanı ja­ńarýǵa bekingen, baǵdarlama ıdeıasyna qana sýsyndaǵan maman bolýy shart. Sonda ǵana alǵa qoıǵan maqsat aıasyndaǵy jumys jandana túspek. 

Ár azamattyń, sol arqyly tutas ult­tyń HHI ǵasyrǵa laıyqty bilim men daǵ­dylarǵa, jańa zamanǵa qajetti ult­tyq minez ben qasıetterge ıe bolýy rý­hanı jańǵyrýdyń ózegine aınalǵan báse­kelik qabilettiń basty sharty. Sonyń ishinde kom­pıýterlik saýattylyq, shet til­derin bilý, jańa bilim men mádenı qun­dy­lyq­tarǵa ashyq bolý sııaqty faktorlar qo­ǵamnyń alǵa basýyn jedeldetedi. 

Bul rette jastardy etekbasty es­ki­­likten arylýǵa, ysyrapshyldyq pen as­tamshylyqqa, dańǵoılyq pen ker­deń­dikke jol bermeýge úndeý asa mańyzdy. El jastary alǵa qoıǵan maqsatqa jetý úshin bilim alýdyń, salamatty ómir saltyn ustanýdyń asa qajettiligin sezinip ósýi tıis.  Biraq, jańǵyrý degenimiz ózindik kelbetten, tól belgiden, erekshelikten aıyrylý emestigin de esten shyǵarmaýymyz kerek. Kerisinshe, tek sol erekshelikter ar­qyly ǵana básekege qaýqarly bolamyz. Son­dyqtan ár el, árbir memleket óziniń derbes, dara damý úlgisin qalyptastyrýda.  – Iаǵnı, ulttyq salt-dástúrlerimiz, ti­limiz ben mýzykamyz, ádebıetimiz, bir sózben aıtqanda, ulttyq rýhymyz boı­y­myzda máńgi qalýy tıis. Osyndaı da­ralyqty saqtap, ulttyq biregeıliktiń negizin kúsheıtýde qaımaǵy buzylmaǵan qazaqy mádenıettiń qasıetti ordasy – Syr eliniń orny bólek,– degen oblys basshysynyń lebizi keńeske jınalǵan kópten qyzý qoldaý tapty. 

Búgingi jıynǵa oblys ákimi ǵana emes, Memleket basshysy bastamashy bolǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi Ulttyq komıssııanyń múshesi jáne osy baǵdarlamanyń ár taraýy men ár qadamyn shyn júrekten jaqtaýshy, janashyr azamat retinde ke­lip turǵanyn aıtyp ótken óńir je­tek­­shisi jastarymyz basymdyq be­re­tin qundylyqtardyń qatarynda bilim ár­daıym birinshi orynda turýy qa­jet­tigin jetkizdi. Elbasy usynǵan ja­ńa­rý qaǵıdasyn oı eleginen ótkizip, qo­rytyndy jasaý jalpy qoǵamnyń, so­nyń ishinde bilim berý júıesiniń óte mańyzdy dúnıetanymdyq, ádistemelik jáne rýhanı mindetiniń bir bóligi ekendigi jaıly paıymdy pikir bildirdi. «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasyn iske asyrý tetikteri retinde Memleket basshysy 6 arnaıy joba usynǵanyn aıtyp ótti. 

Sol 6 jobanyń mazmuny men min­det­terin bilý jáne tereń túsiný ustazdar or­ta­­sy úshin óte mańyzdy. О́ıtkeni, al­daǵy jyl­dary elimizdiń qoǵamdyq saıası jáne bilim berý men tárbıe jumysynyń ózegi «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy bolady, dedi oblys basshysy. 

Keńeste oblystaǵy bilim salasynyń ja­ńa­lyǵy men jetistigi, júzege asýy tıis ju­mystar jaıly da aıtyldy. 

Búginde oblysta memleket-jeke­men­shik áriptestigi aıasyndaǵy jumys­tar­dyń deni osy bilim salasyna qatys­ty bo­lyp otyr. Osynyń arqasynda qazir El­­basy bastamasymen qolǵa alynǵan 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deı­ingi tárbıe jáne bilimmen qamtý baǵ­dar­­lamasy aımaqta tolyq oryndaldy. Oblys, aýdan ortalyqtarymen qatar aýyl­darda da balabaqsha qatary kóbeıip, ke­risinshe sábıin ornalastyrý kezegin saryla kútkender azaıdy. 

Taǵy bir aıta keterligi, bıyldan bastap aımaqta apatty mektep degen uǵym atymen joıyldy. О́tken oqý jyly 13 mektep jańadan paıdalanýǵa berilip, el máre-sáre bolǵan edi. Al jańa oqý jylynyń qar­sańynda Aral, Qazaly, Qarmaqshy aý­dan­daryndaǵy apatty jaǵdaıdaǵy 11 mek­tep jergilikti bıýdjet esebinen, Jańa­qor­ǵan aýdanyndaǵy 300 oryndyq 2 mektep «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda qaıta salyndy. Sonymen qatar, búgingi kúni respýblıkalyq bıýdjet esebinen 300 oryndyq 5 mekteptiń qurylysy júrgizilip jatyr. Olar kelesi jyly qoldanysqa berilmek. 2018 jyly taǵy 5 mekteptiń qurylysyn bastaý josparlanǵan.

Bilimniń qaı kezde de bási bıik. Son­dyq­t­an da, oǵan bólinetin qarajat úlesi jó­­ninen álemdegi eń aldyńǵy qatarly el­derdiń sanatynda tur. Al aımaqtar ara­synda bul kórsetkishten Qyzylorda ob­lysy kósh bastap keledi. Mysaly, 2015 jy­ly 63,9 mlrd teńge bolǵan sala bıýd­je­ti byltyr 70 mlrd-ǵa jetti. Al bıyl 89,3 mlrd teńge bólinip otyr. Bul oblys ustazdarynyń ulttyq salt-sanaǵa jańa sapa berýdiń, óskeleń urpaqty jańasha tárbıeleýdiń tujyrymdamalyq tuǵyry sanalatyn rýhanı jańǵyrý aıasynda atqarar jumystaryna tyń serpin bermek. 

Elbasy jańa qundylyqtar sanatyn­da­ǵy sananyń ashyqtyǵy da bilim berý júıe­si arqyly qalyptasatynyn aıtty. Demek, barymyzben bazar bolyp, buı­yǵy tartýǵa bolmaıdy. Bizdiń qoǵam da álemniń qarqyndy ózgerisine ilesetindeı sergek, ózgeriske beıim bolýy tıis. «Kóp bilgen kópten ozady» demekshi, osy ózge­ris­terge keń óris ashatyn basty qural aǵyl­shyn tili bolmaqshy. Keńeste mektepte aǵylshyn tilin oqytýdy júıeleý týraly da jan-jaqty aıtyldy. 

Sońǵy úsh jylda oblys túlekteri UBT qorytyndysy boıynsha joǵary ball jınap, respýblıkadaǵy úzdik bes­tikke enip otyr. Máselen, byl­tyrǵy oqý jylynda mektep bitirgen 6 564 túlektiń 95 paıyzy kolledjder men ýnıversıtetterde memlekettik bilim gran­ty jáne aqyly negizde bilimderin jal­ǵastyrýǵa qol jetkizdi. Bıyl 6 196 tú­lektiń 4 123-i jańa formattaǵy UBT sy­naǵynan ótip, ortasha 82,4 balmen res­pýb­lıka boıynsha bilim deńgeıleriniń jo­ǵary ekendigin taǵy bir dáleldedi.

Joǵary oqý oryndaryna joldama alǵan túlekterdiń úlesi jóninen Syr­darııa, Qazaly, Jalaǵash aýdandary úz­dik­ter qatarynan kórindi. Endigi mindet – qal­ǵan bitirýshilerdi túgeldeı kol­ledjder­de bilim granty negizinde, ýnı­ver­sı­tetterde aqyly negizde oqýǵa tartý. Bul ba­ǵytta da bitirýshilerge kóp múmkindik jasalǵan.

Rýhanı jańǵyrýdy ózek etken konferensııada Y.Altynsarın atyndaǵy Ult­tyq bilim akademııasynyń vıse-pre­zı­denti M.Muqataeva 2017-2018 oqý jylyn­da bilim berýdi uıymdastyrýdaǵy ja­ńa­lyqtar týraly aıtty, «Nazarbaev zııat­kerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymy­nyń Bilim berý baǵdarlamalary or­talyǵynyń dırektory Janar Ábdildına 2, 5, 7-synyptarda jańartylǵan bilim berý mazmunyn engizýdiń erekshelikterine keńinen toqtaldy. 

Konferensııa qorytyndysynda bir­qatar ustaz «Y.Altynsarın», «Bilim be­rý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósb­el­­gi­lerimen, mınıstrliktiń Qurmet gra­mo­tasy­men, oblys ákiminiń Alǵys haty­men marapattaldy. Al Qyzylorda qa­la­syn­da­ǵy S.Tolybaev atyndaǵy №3 mektep-lı­seı «Úzdik orta bilim uıymy» ataǵyn ıe­lenip, oblys ákimi Q.Kósherbaev ujym basshysy Merýert Ábdihalyqovaǵa 17 mln teńge syıaqy sertıfıkatyn tabystady.  Uly murat – rýhanı jańǵyrý jolyn­da­ǵy bilimniń saltanat qurýynda Syr óńiri­niń ustazdar qaýymy otan­das­ta­ry­myz­dyń aldynda ónege kórsetip, aldyńǵy qa­tardan tabylýy tıis.

Konferensııa túıini osy boldy. 

Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan» Qyzylorda oblysy