Italııa – Eýropadaǵy eń belsendi seriktes (EKSPO jańalyqtary)

Merekeniń resmı bóliminde Ult­tyq ekonomıka vıse-mınıstri Aıbatyr Jumaǵulov sóz sóılep, Qazaqstannyń Italııamen taýar aınalymy bı­ylǵy jartyjyldyqta 4 mlrd 798 myń AQSh dollaryn quraǵanyn jetkizdi. Bul kór­setkish ótken jyldyń osy mer­zimimen salystyrǵanda 39 paıyzǵa artyq. «Italııa – Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda mańyzdy orynǵa ıe. Ol – Eýropa elderi ishindegi belsendi ekonomıkalyq seriktes. Bul sózimdi iri ıta­lııa­lyq kompanııa­larmen saý­da-ekonomıkalyq yn­ty­maqtastyǵymyz rastaıdy. Eki eldiń úkimetaralyq jum­ys tobynyń ónerkásiptik, eko­nomıkalyq áriptestikti, se­­rik­­testik qarym-qatynasty da­mytýdaǵy jobalary eren», dedi vıse-mınıstr.

Italııanyń ekonomıkalyq damý mınıstriniń orynbasary Ivan Skalfarotto óz kezeginde EKSPO kórmesi jań­ǵyrmaly energııa kózderin damytýǵa aıryqsha serpin beretinin aıtty. «Mılan-EKSPO-2015» jáne «Astana-EKSPO-2017» kórmeleriniń ta­qyryptary arasynda uq­sastyq bar. Eki shara da ja­han­dyq problemanyń she­shimin tabýǵa ıtermeleıdi. Sebebi energııa men azyq-túliktiń jetispeýi árkez ózekti másele bolyp qala bermek. Son­dyqtan da urpaqtyń ósip-órkendeýi úshin biz jańa joldardy taýyp, júzege asyrýymyz kerek», dedi ol.

Qalashyqtaǵy Italııa pavılony tórt negizgi zaldan turady. Ondaǵy jetistikter buryshy apta saıyn jańa­ryp otyrady. Máselen, Bazı­lı­kata óńiri Ulttyq mýzeıge ózderiniń nyshany bolyp esepteletin eskertkishti syıǵa tartty. Sonymen qatar pavı­londa avtomatty qol bar. Bul qurylǵy óndiriste qol­da­nylady.

Kórermen 3,5 mıllıonnan asty

28 tamyzdan 3 qyrkúıek­ke deıingi ara­lyqta EKSPO-2017 halyq­ara­lyq kór­mesine 398 341 adam keldi. «Astana EKSPO-2017» UQ» AQ bas­pasóz qyz­metiniń habarlaýynsha, esepti mer­zimde shara tabaldyryǵyn kúnine ort­asha eseppen 56 905 kórermen attaǵan.

Kelýshilerdiń rekordtyq sa­ny 3 qyr­kúı­ek kúni tirkelipti. Bul kúni kórmeni 75 myńnan astam adam tamashalady. Sońǵy aptadaǵy kelýshiler sany alǵash­q­y aptamen salystyrǵanda eki esege artqan.

Halyqaralyq kórme jumy­sy­nyń alǵash­qy aptasynda kúnine 23 myń adam kelgen edi. 10 maýsymnan 3 qyrkúıekke deıingi ara­lyqta sharaǵa kelýshileriniń sany 3 525 291 adamǵa jetken. Al kórmeniń barlyq ny­sandaryna kirip-shyǵý kórsetkishi 29 144 833-ti qurady.

Buǵan deıin halyqaralyq maman­dan­dyrylǵan EKSPO-2017 kórmesine kelý­shi­ler sany – 2 000 000, al kirip-shyǵý kór­set­kishi sha­ma­men 5 000 000 bolady dep bol­jan­ǵan bolatyn.

Kelýshiler eń kóp tamashalaǵan halyq­ara­lyq pavılondardyń qataryn Egıpet, Afrıka plazasy jáne Túrkııa bastap tur. Taıland, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Úndistan, Reseı, Japonııa jáne Saýd Arabııasy Koroldigi pavılondary alǵashqy on­dyq­ty quraıdy. Kórme kesheniniń eń kóp tamashalanǵan nysandary retinde «Nur Álem» sferasy, kommersııalyq pa­vıl­on­dar, «Shell» balalar zerthanasy, ta­qy­ryptyq S 3.5 pavılony, balalar parki, amfı­teatr, Dıý So­leı sırki, art-ortalyq, ta­qy­ryp­tyq S 2.4 pavılony, kor­poratıvtik pavılon tir­ke­lip­ti.

Kórme qonaqtary ne deıdi?

Berrı men Monıka KEK, erli-zaıypty týrıster (AQSh):

– Astanaǵa osynda turyp, jumys isteıtin balalarymyz úshin qydyryp kelgen edik. Búginge deıin qalany aralaýmen boldyq. Záýlim ǵımarattardyń kelbeti, ásemdigi shynymen unady. Qazaqstan sáýlet qurylysy jaǵynan edáýir ilgerilegen eken. О́zgeshe stıldegi nysandar shaharǵa qyzyqtyryp qana qoımaı, ózine tarta túsedi.

EKSPO kórmesi jaıynda aıtsam, sharanyń taqyryby qazirgi jahandyq jylyný oryn alǵan zamanda óte mańyzdy. Al osyndaǵy jobalar tipti keremet! Biz Astanaǵa kelip, kórmeni tamashalap, bolashaǵymyzdyń tym jarqyn ekenine kózimizdi jetkize tústik.

О́zimiz jaıynda sóz etsek, birimiz AQSh-ta dúnıege kelsek, birimiz Germanııanyń týmasymyz. Taǵdyr jolymyzdy túıistirgen soń, ómirimiz Amerıkada jalǵasýda. Biz sharlaǵan, saıahat jasaǵan elderdiń ishinde Qazaqstannyń, onyń astanasynyń erekshe oryn alǵanyn aıtqym keledi. Qazaq halqy bizdiń esimizde óte ádemi, sándi kıinetindigimen, qonaqjaılyǵymen, meıirbandyǵymen qalady.

OPEK yntymaqtastyqty tereńdetýge múddeli

Byltyr OPEK uıymǵa múshe emes 11 memleketpen qarym-qatynas ornatyp, yntymaqtastyqtyń jańa dáýirine qadam basty, ol elderdiń qatarynda Qazaqstan da bar. Bul tarıhı Yntymaqtastyq jónindegi deklarasııanyń qabyldanýyna negiz boldy. Qatysýshy memleketter alǵashqy 6 aı ishinde óndiriske erikti túrde túzetýler engizýge mindetteldi.  

Atalǵan shara bıylǵy 1 shilde­den bastap 9 aıǵa uzar­tyl­dy. Túzetý­ler­diń maq­saty – álemdik ekonomıka, óner­ká­sip jáne óndirýshiler men tu­tynýshylar múddelerine mu­naı naryǵynyń turaqty damý­yn qamtamasyz etý. Bul týraly EKSPO-2017 kórmesi aıa­syn­daǵy Munaı eksporttaýshy elder uıymynyń (OPEK) arna­ıy kúni barysynda aqparat qyz­m­etiniń basshysy Hamıd Hasan málimdedi. Ol qazirgi kezde OPEK uıymy Qazaqstanmen yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa múddeli ekenin de jetkizdi.

«Kórmeniń «Bolashaq ener­gııa­sy» taqyryby zaman aǵy­myndaǵy basty máseleniń tal­qy­lanýyna negiz boldy. Dú­nıe­júzilik qaýymdastyqtar ener­getıka salasyndaǵy jahandyq máselelerdi sheshý jolynda jumylyp jumys isteýi tıis. OPEK ósim men ór­ken­deýdiń ne­gizine aınalǵan turaqty da­mý­ǵa úlken mán beredi. Aı­ta­lyq, ekologııalyq saıasat tur­ǵysynda OPEK ózara baılanys­ty eki máseleni – jóneltilim qaý­ipsizdigin jáne ádilet qaǵı­da­l­aryn jiti baqylaýǵa alǵan. Q­azirgi tańda Qazaqstanmen ta­rıhı yntymaqtastyqtyń je­misin kórýdemiz, sebebi mu­naı naryǵy tepe-teńdikti saqtaýda. Qazaqstan – OPEK-tiń mańyzdy seriktesi. Bolashaqta yntymaqtastyǵymyzdyń nyǵa­ıý­yn asyǵa kútemiz», dedi Hamıd Ha­san.

Jıynda Qazaqstan tarapynan Energetıka mınıstriniń orynbasary Maǵzum Myrzaǵalıev sóz sóılep, EKSPO-2017 kórmesi energııa saqtaý salasynda ozyq álemdik tehnologııany, jań­ǵyr­maly energııa kózderin paı­da­lanýda sońǵy ázirlemeler men jobalardy tartýǵa múm­kin­dik beretindigin aıtty. «Aǵym­da­ǵy jyldyń qańtarynda Qazaqstan OPEK aldynda óz min­dettemelerin oryndady: táý­ligine 1,673 barrel munaı ón­di­r­di jáne esepti kezeńde mu­naı óndirý táýligine 1,713 mıllı­on barreldi qurady. Bıyl Abý-Dabıde Kýveıt jáne Reseı Fede­ra­sııasynyń tóraǵalyǵymen OPEK Monıtorıng jónindegi ko­mıtetiniń tehnıkalyq konferen­sııa­sy ótkeni málim. Shara barysynda munaı óndirisi kólemin qysqartý týraly eldermen bu­ryn qol qoıylǵan kelisimdi jú­zege asyrý máselesi qaraldy. Qazaqstan bul kelisim boıynsha óz mindettemelerin oryndaıtynyn, bekitilgen deńgeıde munaı óndirýdi jalǵastyratyndyǵyn habarlady. Biz OPEK-pen ózara tıimdi yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý úshin syndarly dıalogqa árdaıym daıynbyz», dedi vıse-mınıstr.

OPEK elderi jańǵyrmaly energetıkany damytý úshin úlken jumys atqarýda. Uıymnyń eń iri músheleriniń biri – Saýd Arabııasy álem boıynsha elektr energııasyn alý úshin munaı óndirýden birinshi oryndy alady. Ol eldiń kún elektr stansalary jergilikti element bazasyn paıdalaný arqyly qurylady. Sonymen qatar, BAÁ 2050 jyl­ǵa deıin balamaly energııany da­mytýǵa 163 mıllıard dollar qar­jy salýdy josparlaýda. Bul mem­leketke kún elektr stansala­ry­nan jartylaı tutynatyn ener­­gııany alýǵa múmkindik be­re­di. Qazirgi ýaqytta BAÁ ener­gııa­nyń 90 paıyzdan astam bó­ligin tabıǵı gaz jaǵý arqyly alady.

Aljır jalpy qýaty 4 GVt-dan asatyn úlken kún elektr stansasyn salýda. Onda da Saýd Arabııasyndaǵydaı kún energetıkasyn damytýdyń ónerkásiptik negizi qurylady.

Shaǵyn memlekettiń shamasy zor

EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qalashyǵynda Tývalý Respýblıkasynyń ulttyq kúni merekelendi. Shaǵyn ǵana memlekettiń jańǵyrmaly energııaǵa kóshý týraly arnaıy baǵdarlamasy da bar. Tynyq muhıtynyń ortasyndaǵy aral halqy sýdan, jelden, kúnnen qýat alýdy meńgerip úlgergen. Jer kólemi nebári 26 sharshy shaqyrym. Halqynyń sany – 11 myń shamasynda. Araldyqtar 2020 jylǵa qaraı energııany 100 paıyz tek balamaly qýat kózderinen alýdy maqsat etedi. Búginde bul kórsetkish 26 paıyzdyń tóńireginde. 

Merekeniń resmı bóliminde memlekettiń syrtqy ister, saýda, týrızm, qorshaǵan orta jáne eńbek mınıstriniń kómekshisi Atabı Evekııa sóz sóılep, joǵarydaǵy derekterdi áńgimeledi. «Qazirgi tańda Tývalýdyń energetıka salasynda qazba otyndy paıdalanýy 74 paıyzǵa basym. Araldardyń bytyrańqy ornalasýy men ımporttalatyn munaı baǵasynyń joǵary bolýynan, álemdik naryqtan oqshaý ornalasqan araldyq memleket úshin energetıkalyq qaýipsizdik ózekti máselelerdiń biri bolyp tabylady. Eldegi osy problemany eskerip energııa resýrstary qajettilikterin jańǵyrmaly qýat kózderi esebinen óteý mindetin alǵa qoıdyq», dedi mártebeli meıman.

Jıynda Qazaqstan Syrtqy ister mınıstrligi Azııa jáne Afrıka departamentiniń dırektory Aıdarbek Tumatov Tývalý memleketine 2017-2018 jyldar merzimine BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine saılaýda bizdiń kandıdatýramyzǵa qoldaý kórsetkendigi úshin alǵys bil­dir­di. «Eki el arasyndaǵy dıp­lo­matııalyq qarym-qatynas jaqynda ǵana ornatylǵanyna qaramastan, halyqaralyq qu­ry­lym jáne bastamalar she­ń- berinde ózara árekettesýi jáne áriptestigi qarqyndy jú­zege asýda. EKSPO-2017 kór­mesi jahandyq taza energetı­kany damytý ıdeıalarynyń órkendeýine, sondaı-aq, tıimdi yntymaqtastyq úshin jańa múmkindikter bere­ti­nine kámil senemin», dedi A.Tumatov.

Tývalý memleketi E8 ha­lyq­aralyq kommersııalyq emes uıymynyń qoldaýymen jo­ba ázirleýde. Onyń aıasynda jańǵyrmaly qýat kózderi esebinen barlyq energetıkalyq qajettilikter óteledi dep josparlanýda.

Balamaly energııaǵa baı el

EKSPO-2017 halyq­ara­lyq maman­dan­dy­rylǵan kórmesi aıasynda Gvatemala Res­pýb­lıkasynyń ulttyq kúni ótti. Latyn Ame­rıkasy aýmaǵyndaǵy memleketter arasynda elektr qýatynyń óndiris ortalyǵy bolyp sanalatyn el energııanyń 61 paıyzyn jańǵyrmaly qýat kózderinen alady. Onyń 57 paıyz úlesi sý elektr stansa­laryna tıesili. Sony­­men qatar, elde kún, jel energııasy men bıomassa óndiriledi.

Sharanyń resmı bóliminde Syrtqy ister mınıstrligi kóp­jaqty jáne ekonomıkalyq ha­lyqaralyq qatynas jónindegi bas dırektorynyń orynbasary Karlos Kazalı sóz sóıledi. «EKSPO-2017 kórmesi halyq­tar­­ǵa «Bolashaq energııasyn» ón­di­rý jáne damytý úshin shy­ǵar­mashylyq jáne ınno­vasııalyq tujyrym­da­ma­laryn qoldanýǵa tamasha múmkindik beredi. Gvatemala da jańǵyrmaly energııa kózderin damytý ıdeıalary men jobalaryn kórsetý arqyly Astanadaǵy kórmeniń taqyrybyn damytýǵa úles qospaq nıette. Tabıǵı resýrstardyń alýan túr­li­liginiń arqasynda elimizdiń kór­mege qatysýy energetıkalyq salaǵa tikeleı sheteldik ınvestı­sııalardy tartýǵa jol ashty. Kórshiles elderdi, son­daı-aq, búkil sý elektr stansalaryn sýmen qamtamasyz etetin negizgi resýrs – mem­le­ket­tegi ózen­der. Tynyq muhıty jaǵalaýyn­da­ǵy aı­ma­ǵy­myzda qant quraǵy plantasııalary or­na­lasqan, olardan bıomassa energııasyn óndi­remiz», dedi ol.

Qazaqstan Respýblıkasy Den­saýlyq saqtaý vıse-mını­stri Alekseı Soı óz kezeginde kór­me taqyryby kez­deısoq tań­dalmaǵandyǵyn, «Bolashaq ener­gııasy» elimizdiń 2050 jyl­ǵa qaraı jańǵyrmaly ener­g­ııa kózderine kóshý maqsa­tyn kór­se­tetinin jetkizdi. «Qazaq­stan Gva­temalamen saıası, eko­no­mı­kalyq, ǵylymı, teh­nolo­gııa­lyq jáne máde­nı, sondaı-aq, bala­maly energııa kózderi salasynda yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa múd­deli. Osy ulttyq kún eki mem­leket arasynda ekijaqty tı­imdi qatynasty nyǵaıtýǵa ja­ńa múmkindikter beretinine kámil senemin», dedi vıse-mınıstr.

EKSPO-2017 kórmesiniń Latyn Amerıkasy plazasynda ornalasqan Gvatemala pavılony ekspozısııalary kelýshi­ler­ge jańa tehnologııalaryn, mádenıeti men tarıhyn tanys­tyrady.

Toptamany ázirlegen Ashat RAIQUL, sýretterdi túsirgen Orynbaı Balmurat, «Egemen Qazaqstan»