Memlekettik qoldaý agroónerkásipti aıaǵynan turǵyzdy

Táýekelshil jigitter «alma pis, aý­zy­ma tús» dep qarap otyrmaıdy. «Aman­geldi» JShS-niń dırektory Nur­lan Quralovtyń eńbektegi jo­ly osylaı degizedi. Qarapaıym mu­ǵa­limder otbasynda ósken. Aldy-ar­tyn­da anaý aıtqandaı tirep turǵan kóke-já­kesi joq. Eńbek etýden bólek ony úı­lestire bilip, birdi ekeý etý jáne bar. Nurlan Quralovtyń mamandyǵy ın­jener. Shymkenttegi qorǵasyn zaýytynda qarapaıym jumysshydan bólim bastyǵyna deıin joǵarylaǵan. Toqyraý zamanynda zaýyt jabyldy. Myńdaǵan jumysshy tentirep qaldy. Sol kezde Nurlannyń Máskeýde ınjenerqurylysshy mamandyǵyn oqyp jatqan inisi buǵan eki el arasynda caýda-sattyqpen aınalysýdy usynady. Kommersııa osylaı bastalǵan. Biraq, óndirisi joq jabaıy saýdanyń erte me, kesh pe toqtaıtyndyǵy belgili. Bızneste biraz qarjy qurap alǵan aǵa men ini endigi jerde aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııa salýdy qolaı kóredi. Arada birtalaı ýaqyt ótkende óz týǵan ákesiniń esimimen atalatyn «Amangeldi» seriktestigi oblystaǵy eń iri agroónerkásip korporasııasyna aınalady. Bul iske táýekelge barýynyń ózi qyzyq. 

Toqyraý zamany ǵoı. Shanaq aýylynda mektep dırektory bolyp jumys jasaıtyn jaqyn aǵasy, «muǵalimderdiń aılyǵyna dep 10 tonna bıdaı berdi. Osyny aqshaǵa aınaldyryp bershi» dep qolqa salady. Isker jigit bıdaıdy alyp dı­irmenge tartqyzady. Daıyn undy dú­kenderge satyp, muǵalimderdiń aq­shasyn shyǵarady ári ózine de qarjy qa­lady. Adamǵa eń áýeli altyn-kúmis emes, tamaq kerek. Osy jaǵyn baǵamdaǵan Nur­lan Qazyǵurtta astyq qabyldaý pýn­k­tin, Montaıtas pen Shymkentten bıdaı tar­tatyn dıirmen saldyrady.

О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary elge aýyr tıgeni belgili. Úleske jer alǵanymen tehnıkasy joq halyq sen­delip qalǵan. Osy kezde Nurlan Qu­ralov kópshiliginiń basyn qosyp koope­ratıv qurady. Tehnıkalar satyp ala­dy. Búginde Arys qalasy, Saıram, Sa­ryaǵash, Qazyǵurt, Tóle bı jáne Ordabasy aýdandarynda korporasııa ıeliginde 30 myń gektardaı jer bar.

2008 jyly 10 gektar jerge júzim egip kórdi. Oǵan jumsalǵan shyǵynnyń elý paıyzyn memleket kótergennen keıin baýdy ulǵaıtýdyń múmkindigi týdy. Tehnıkalardy jańalady.

– Kooperasııa týraly jańa zań qabyl­dan­dy. Soǵan sáıkes jeri bar, biraq ıgere almaı jatqan sharýa qojalyqtarynyń ba­syn biriktirý isi ári qaraı da jalǵasyn taba bergeni jaqsy. Sondyqtan da osy zańnyń múmkindikterin paıdalana otyryp, sharýalardy bizdiń kompanııamen bir­lesip jumys isteýge shaqyrdyq, –deıdi Nurlan. 

Alaıda qıyndyqtar da joq emes. Kóp­tegen iri sharýashylyqtardy tolǵan­dy­ryp júrgen problema atalǵan kompanııa­ny da biraz qıyndyqqa salyp otyr. Ol – bi­likti agronomdardyń jetispeýshiligi. Agro­qurylym basshysynyń aıtýynsha, jas kadrlar joqtyń qasy. Sondyqtan ag­ronom mamandyǵyn ıgerýge nıeti bar jas­tardy kompanııa óz qarajaty ese­bi­nen tegin oqytýǵa daıyn.

Seriktestik ekonomıka salasyn ár­ta­­raptandyrý baǵytyna kóshken. Agro­qurylym egin egip, baý ósirýden bólek, mal sharýashylyǵyn damytýdy da qolǵa alýda. Kompanııanyń 400 basqa arnalǵan mal bordaqylaý alańy bar. Myń basqa shaqtalǵan taýarly sút fermasy jumys jasaıdy. Jıyn-terim naýqanynda jınalǵan jemis ónimderin der kezinde ótkizbese, keıin satý qıynǵa soǵady. Osyny eskergen agroqurylym polshalyq ınvestorlarmen birlesip, jemisterden djem, to­sap, shyryn, konsentrat shyǵarýdy oı­­lastyryp jatyr. Jobaǵa qajetti qa­ra­jatty «QazAgroQarjy» AQ arqyly al­maq.

– Bizdiń ónimder – ekologııalyq jaǵy­nan taza. Astana qalasynda jemisterdi ar­naıy teksergen kezde quramynan bir­de-bir nıtrat qospasyn tappady. Jý­­yrda Qytaıda issaparmen boldym. Qy­taı ónimderin tutynýdyń adam den­saý­lyǵyna paıdasy azdaý ekenin bu­ryn­nan estip júrmiz ǵoı. Sol issaparda ol jaq­ta aýylsharýashylyq ónimderi tek hı­mııalyq qospalardyń kúshimen ósi­ri­­letinine ábden kóz jetkizdim. Bizdiń ónim­der uzaq tasymalǵa shydamaıdy. Sol úshin de ekologııalyq taza ónim bolyp sana­lady. Bizde hımııalyq prep­arattar tek aramshópter men ósimdik zı­­ıankesterimen kúresý úshin ǵana qol­da­nylady. Ekken ónimniń jaqsy jemis be­rýi jerge baılanysty ekenin eskersek, «Amangeldi» sharýashylyǵyna qarasty alqaptardyń topyraǵyn makro-mıkroelementtermen únemi baıytyp otyramyz, – deıdi Nurlan Quralov.

Biz ótkizý naryǵyn keńeıtkimiz kele­di. Barlyq qazaqstandyq úshin aǵzaǵa paı­daly tabıǵı taǵamnyń qoljetimdi bol­ǵan­dy qalaımyz. Jurttyń bári qazir gıpermarketterden saýda jasaıdy. Bizdiń maq­sat – jyl on eki aı tutynýshyǵa arzan ba­ǵamen ekologııalyq taza ónim usyný. Ol úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan, eki myń tonnalyq tońazytqyshtar baýdyń ba­synda ornatyldy.

Buryn bıznesti bastaǵanda jas aǵash kóshetterin shetelden, Túrkııa, Italııa elderinen izdep áýrege tússek, qazirgi kezde tuqymdy ózimiz ósirip shyǵyp, ózge áriptesterimizge bere alamyz. Sýarmaly jer­lerde baý-baqsha baptaý tıimdi. Se­bebi Úkimet tamshylatyp sýarý men kó­shet­ter satyp alý sııaqty qyzmet ba­ǵyt­taryna jumsalǵan shyǵynnyń bir bóligin ótep beredi. Qazirgi kezde jemis mol. Jylyna san-alýan suryptaǵy  tonnalaǵan júzim men alma ósirip, Reseıdiń de eksport na­ry­ǵyn baǵyndyrýdamyz. Alatyn ónim mól­sheri artyp jatyr. Qudaıǵa shúkir, «Atamekendegi» alqaly keńesten soń, As­tana qalasyndaǵy «Keń-mart» saý­da úıi­niń sórelerine tómen baǵamen ónim­de­rimiz qoıylyp, tutynýshylardy qý­antýda. Birneshe gıpermarketpen ke­li­simge keldik. Olarǵa jemis jetkizip berip otyramyz. 

Bizde ónimdi ótkizýdegi kedergiler kóp. Qoımadan 100 teńgege bergen je­mis bazar-dúkenge jetkende 500 teń­ge­ge saýdalanady. Jylyjaıda ósetin qı­ıar baǵasynyń saýda núktelerinde myń teńgeden asyp ketetinin kórip, qat­ty tań qal­dym. Árıne, halyqtyń na­ra­zylyǵy osyn­daıdan týady. О́ziń kó­lik­ke tıep bar­sań, ádeıi shet jaǵynan ha­lyq bar­maı­tyn eleýsiz oryn usynyp, saý­dań júrmeıtindeı etedi. Zańnamalyq tur­ǵyda jaǵdaıdy túbegeıli ózgertpese, jaq­sylyqqa aparmaıdy. Mundaıda mem­leketten qatal shara qoldanylýy kerek. Shóp basyn syndyrmaı dıqan eńbegin qa­naý arqyly halyqtyń qaltasyna túsip otyr­ǵan deldaldardy jónge salatyndaı zań talaptary jumys jasasa deımiz.

Seriktestik basshysy osylaı degen. Bú­ginde «Amangeldi» seriktestiginiń baý-baqsha ónimderi Reseıge eksportta­lyp jatyr. Bıdaıdan tartqan unyn Aýǵanstan sııaqty memleketter ózderi kelip alyp ketedi.

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy