Áleýmettik jeliler Astana qalasy ákiminiń birinshi orynbasary Sergeı Horoshýnnyń qoǵamdyq kólikte júrgen fotosýretin jarysa jarııalap jatqan ýaqytta meniń de jýrnalıstik qyzyǵýshylyǵym oıanyp, marshrýttyq avtobýstarmen júrýdi jón sanadym.
Elordanyń qoǵamdyq kólikteriniń qyzmetine jolaýshylardyń kóńili tola ma, joq pa, sony bilgim keldi ári jýrnalıstik zertteý jasaý negizgi nıetim boldy. Sonymen, bir aptanyń ishinde kózben kórgenderim men kóńilge túıgenderimdi ortaǵa salaıyn.
Keıingi ýaqytta Astanada qoǵamdyq kólikterdiń qyzmeti aıtarlyqtaı jaqsarǵan. Muny bir emes, birneshe adamnan estidim. Qatar otyra qalǵan jolaýshylardy áńgimege tartqanda, aldymen aıtqany osy. Elordada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi ótkizilýiniń áseri boldy ma, joq álde, josparly jumys pa, áıteýir Astanadaǵy avtobýstar parki kóp jańarǵan. Qysylyp-qymtyrylyp, aıaǵyńnyń ushymen turýǵa májbúr bolatyn, oryndyqtary olpy-solpy, esik-terezesi syqyrlap, shıqyldaǵan eski kólikter kózge túse qoımady.
Tańǵy saǵat jeti jarym men segizdiń arasynda jumysqa asyqqan jolaýshylardyń nópiri kóp bolatyny baıqaldy. Osy ýaqyt aralyǵynda avtobýstardyń júris kestesin jıilete túsken abzal. О́ıtkeni, jumystan qalyp qoımaýdyń qamyn oılap, avtobýsqa syǵylysyp minip jatqan adamdar kóp. Oń jáne sol jaǵalaýdaǵy aıaldamalarda da osyndaı jaǵdaı. «Tańerteńgilik jáne jumystan qaıtatyn mezgilde avtobýstardyń baǵyttar boıynsha jıi qatynaýyn oılastyrsa durys bolar edi» degen usynys aıtty jolaýshylar. Qala bıligi osy oryndy usynysqa qulaq asar degen oıdamyz.
Avtobýstardyń basym bóligi jańa bolǵanymen, baqylaý jasaǵan bir aptanyń ishinde, daýys kúsheıtkish arqyly aıaldamalardy aldyn ala habarlaý az boldy. Aıaldamaǵa toqtaǵan kezde aldyn ala jazylǵan taspany qosýdyń qandaı tehnıkalyq qıyndyǵy bar ekenin túsine almadyq. Júrgizýshilerdiń bir-ekeýinen surap edik, bultaqtap, durys jaýap bermedi. Ras, keıbir avtobýsta habarlama jasaǵan kezde aıaldamalardyń ataýynan «qatelesip» jatty. «Mınıstrlikter úıi» aıaldamasyna aıaldaǵan ýaqytta «Oqýshylar saraıy aıaldamasy» dep habarlaǵanyn qulaǵymyz estidi. Al oqýshylar saraıyna deıin áli eki-úsh aıaldama bar bolatyn. Kún saıyn qoǵamdyq kólikpen júretin jolaýshylar buǵan sonshalyqty mán bermeıtin shyǵar, al qalany jaqsy bilmeıtin, ózine kerek aıaldamanyń ataýyn jattap alǵan Astana qonaqtarynyń osyndaı shatastyratyn habarlamany estigende ábigerge túskenin baıqadyq.
Avtobýsta árli-berli júrip, jolaqy jınaıtyn kondýktorlardyń mindetiniń biri aıaldamalardy habarlap otyrý bolsa kerek. Biraq olardyń daýysyn avtobýs ishindegi jolaýshylardyń bári birdeı esitýi ekitalaı. Sol sebepti qaıtalap suraýǵa májbúr bolǵandardy kóz kórdi, qulaq estidi. Eń durysy – taspaǵa jazylǵan habarlamany paıdalaný. Aıaldamaǵa toqtar kezde taspany qossa, avtobýstaǵy jolaýshylar qalanyń qaı tusyna kelgenin jan-jaǵyna jaltaqtamaı-aq anyq bilgen bolar edi. Bul usaq-túıek shyǵar, bálkim. Biraq osyndaı usaq-túıektiń ózine mán berip, kemshilikti túzeýdi qarastyrǵan jón-aý. Jalpy, qala bıliginiń qoǵamdyq kólik qyzmetin jaqsartý maqsatyndaǵy qolǵa alǵan is-sharalarynyń nátıjeli ekenin baıqaý qıyn emes. Múmkin qala ákiminen bastap onyń orynbasarlarynyń qoǵamdyq kólik qyzmetin myqtap baqylaýǵa alǵanynyń áseri de bar shyǵar. Qalaı bolǵanda da, bul salanyń jumysyna kóptiń kóńili tolady desek, qatelespeıtin shyǵarmyz.
Endi jolaýshylar mádenıeti týraly birer sóz. Shamamen alǵanda, avtobýsta 40 jolaýshy bolsa sonyń 99 pa-ıyzy telefonǵa shuqshıyp otyrady-aý. Úlkenniń de, kishiniń de «tirligi» osy. Buryndary kitaptan bas almaıtyn jolaýshylar bolýshy edi, endi telefonnan kóz almaıdy. Olardyń bári, basqa jolaýshylarǵa kesir-zııany tımeıtindeı, tek aqparat aqtaryp, habarlama jiberip, habarlama qabyldap otyrsa jaqsy-aý. Tipti keıbir jolaýshylar óz úıinde otyrǵandaı, jan-jaǵyndaǵy adamdardan qysylyp-qymtyrylmaı, bar daýysymen aıqaılap sóıleskenin estigende, óziń yńǵaısyzdanasyń. Qudasynyń jaǵdaıyn suraı ma-aý, toıdyń qalaı ótkenin talqylaı ma-aý, nemeresiniń tamaq ishken-ishpegenine alańdaı ma-aý... Áıteýir, kúndelikti kúıbeń tirshilik bitpeıdi ǵoı. Biraq, avtobýstaǵylardyń barlyǵy estıtindeı, olardyń mazasyn alyp, júıkesine tıetindeı, aıqaılap sóılesýdiń qajeti qansha? Keıde on bes aıaldamaǵa deıin baryp júrdim, sol aralyqta jeti-segiz adamnyń aıqaılap sóıleskeniniń kýási boldym. Avtobýstyń gúrili bar, jolaýshylardyń ý-shýy bar, múmkin arǵy jaqtaǵy kisiniń daýysy estilmeıtin shyǵar, amalsyzdan daýystap sóılesýge májbúr bolatyn shyǵar. Biraq «Avtobýsta kele jatyr edim, sosyn habarlasamyn» dep bir aýyz aıtsa bolmaı ma, deımin ǵoı ishteı. Tipti bolmaǵanda, sóılesýge múmkindigi joq ekenin bildirip, telefonnyń arnaıy tetigin bassa, tipti durys emes pe? Joq degende, aýyzdy qolmen kólegeılep, basqalar estimeıtindeı, aqyryn sóılesse bolmaı ma?
«Jolaýshy mádenıeti» degenge de mán bergenimiz jón shyǵar. Qalaı oılaısyz?
Ǵalym OMARHAN,
«Egemen Qazaqstan»